ادعای سی‌ان‌ان مبنی بر حضور میانجیگران قطری درتهران

به گزارش تسنیم، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، در اظهارات تازه‌ای ضمن تشریح اولویت‌های دیپلماتیک دوحه، بر ضرورت حل‌وفصل تنش‌ها از طریق گفتگو تأکید کرد.

وی گفت: تلاش‌های فعلی دوحه در حال حاضر بر میانجیگری میان ایالات متحده و ایران متمرکز شده است.

بین الملل

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، دولت تاجیکستان در پی تشدید ناپایداری و غیرقابل‌اتکا شدن جریان سنتی واردات سوخت از روسیه، رسماً از ایران درخواست کرد تا 2.55 میلیون تن نفت خام و انواع فرآورده‌های نفتی را در اختیار این کشور قرار دهد.

بر اساس اطلاعات و آمارهای رسمی اعلام‌شده از سوی وزارت ترابری تاجیکستان، این بسته درخواستی شامل 2 میلیون تن نفت خام، 300 هزار تن گازوئیل (دیزل)، 150 هزار تن بنزین و 100 هزار تن سوخت هوایی (سوخت جت) است.

مقامات این وزارتخانه تأکید کرده‌اند که حمل‌ونقل این حجم عظیم از محموله‌های نفتی، به اختصاص حدود 51 هزار واگن مخزن‌دار ریلی نیاز خواهد داشت.

این پیشنهاد مهم و راهبردی، در جریان مذاکرات فشرده روز 24 مرداد در تهران میان «عظیم ابراهیم» وزیر ترابری تاجیکستان و «فرزانه صادق» وزیر راه و شهرسازی ایران مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. با این حال، این پیشنهاد تا این مرحله یک درخواست رسمی است و هنوز به یک قرارداد قطعی خرید تبدیل نشده و دولت تاجیکستان تاکنون جدول زمانی مشخص برای تحویل محموله‌ها، فرمول قیمت‌گذاری یا شرکت‌های تأمین‌کننده را اعلام نکرده است.

سایه سنگین تحریم‌های آمریکا و لفاظی‌های جدید ترامپ

زمان‌بندی ارائه این درخواست از سوی دوشنبه، این مبادله تجاری پیشنهادی را دقیقاً در کانون فضای تشدید فشارهای تحریمی قرار می‌دهد. در تاریخ 29 مرداد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، کشورهایی را که به همکاری و حمایت از ایران ادامه می‌دهند، به پیامدهای سنگین اقتصادی تهدید کرد و وعده «جنگ اقتصادی و انزوای بی‌سابقه» علیه تهران را داد؛ هرچند واشنگتن هنوز تدابیر تنبیهی جدید و مشخصی را در پیوند با این اظهارات ابلاغ نکرده است.

خرید و ترانزیت عمده فرآورده‌های نفتی ایران پیش از این نیز با ریسک تحریم‌های آمریکا مواجه بوده است. بر اساس فرمان اجرایی 13846 آمریکا، مجازات‌هایی علیه اشخاص و مؤسسات مالی درگیر در تراکنش‌های مالی عمده برای خرید، فروش، حمل‌ونقل یا بازاریابی نفت و محصولات نفتی ایران پیش‌بینی شده است. همچنین مجوز موقتی که در ژوئن برای برخی تراکنش‌های مرتبط با نفت خام و محصولات نفتی ایران صادر شده بود، در 7 جولای لغو شد و دوره گذار آن نیز در 17 جولای به پایان رسید.

سرایت بحران سوخت روسیه به آسیای مرکزی و اضطرار تاجیکستان

انگیزه و محرک اصلی دوشنبه برای ارائه این درخواست بزرگ به تهران، ناشی از یک چالش عینی و فوری است: وابستگی شدید و آسیب‌پذیر به سوخت وارداتی از روسیه. در سال 2025 میلادی، تاجیکستان حدود 1.7 میلیون تن انواع سوخت و روان‌کننده‌ها وارد کرد که بیش از 1.2 میلیون تن از این حجم مستقیماً از روسیه تأمین شد. مقامات تاجیک در ماه جولای اذعان کردند که روسیه تأمین‌کننده 84 درصد از کل فرآورده‌های نفتی وارداتی این کشور بوده است.

با این حال، مدیریت این سطح از وابستگی به تدریج دشوارتر شده است؛ چرا که حملات پهپادی به تأسیسات پالایشگاهی روسیه، تولید سوخت در این کشور را کاهش داده و مسکو را وادار ساخته تا برای صیانت از بازار داخلی خود، محدودیت‌هایی را بر صادرات اعمال کند. کمبود سوخت در روسیه از اوایل تابستان به بازارهای آسیای مرکزی نیز سرایت کرد.

در نتیجه این تحولات، حجم واردات سوخت تاجیکستان در ماه جولای با افتی شدید مواجه شد و دوشنبه را ناچار ساخت تا برای جبران کسری خود، به جستجوی منابع جدید از جمله چین، قزاقستان، ترکمنستان، عراق و ایران بپردازد. هرچند روسیه همچنان در نیمه نخست سال جاری 72.3 درصد از سوخت وارداتی تاجیکستان را تأمین کرده و رایزنی‌های دوشنبه با قزاقستان نیز تا پایان جولای به سطح سران کشورها رسیده بود، اما بحران در داخل تاجیکستان به وضوح احساس شد.

در اوایل ماه جولای، سوخت گازوئیل در برخی جایگاه‌های پایتخت نایاب شد و سایر پمپ‌بنزین‌ها نیز محدودیت‌هایی را برای فروش سوخت اعمال کردند. در 10 جولای، «دلیر جمعه» وزیر انرژی و منابع آب تاجیکستان، اعلام کرد که ذخایر سوختی کشور تنها برای حدود دو ماه کفایت می‌کند و دوشنبه به شدت به دنبال یافتن تأمین‌کنندگان جایگزین است.

ابعاد درخواست فعلی تاجیکستان بسیار قابل‌توجه است؛ حجم 2.55 میلیون تنی درخواستی، حتی از کل واردات سوخت و روان‌کننده‌های تاجیکستان در کل سال 2025 فراتر می‌رود، هرچند که 2 میلیون تن از این بسته پیشنهادی مربوط به نفت خام است و نه سوخت فرآوری‌شده نهایی.

در همین چارچوب، وزارت ترابری تاجیکستان از طرف ایرانی درخواست کرده تا در زمینه سازمان‌دهی قطارهای باری مخزن‌دار ویژه و ایجاد یک «کریدور سبز» برای اولویت‌بخشی به ترانزیت محموله‌های سوختی تاجیکستان در شبکه ریلی ایران همکاری کند. البته به دلیل نبود مرز مشترک زمینی میان ایران و تاجیکستان، نهایی‌سازی توافقات ترانزیتی تکمیلی با کشورهای واسطه نیز ضروری خواهد بود.

تلاش برای احیای پالایشگاه راکد دانگارا با نفت خام ایران

بخش عمده نفت خام در این سبد درخواستی، بر معضل مزمن و قدیمی تاجیکستان در حوزه ظرفیت‌های پالایشگاهی داخلی دست می‌گذارد. بزرگترین پالایشگاه این کشور واقع در منطقه آزاد اقتصادی «دانگارا»، با سرمایه‌گذاری شرکت‌های چینی احداث و در سال 2018 افتتاح شد، اما هرگز به مرحله بهره‌برداری تجاری و پایدار نرسید؛ زیرا تاجیکستان تولید نفت خام بسیار ناچیزی دارد و در تأمین خوراک وارداتی نیز با چالش‌های اساسی روبه‌رو بوده است.

فاز نخست این پالایشگاه ظرفیت فرآوری سالانه حدود 500 هزار تن نفت خام را دارد که در ظرفیت کامل می‌تواند به 1.2 میلیون تن در سال افزایش یابد. عملیات آزمایشی این واحد در اواخر سال 2024 آغاز شد، اما حجم ورودی آن بسیار ناچیز بود؛ به طوری که به گفته مقامات تاجیک، در آن سال تنها 1622 تن نفت خام نیمه‌فرآوری‌شده تحویل پالایشگاه شد که حدود 800 تن بنزین از آن به دست آمد.

ایران سال‌هاست که به عنوان یکی از گزینه‌های اصلی برای تأمین خوراک نفت خام تاجیکستان مدنظر بوده است. در جریان مذاکرات 24 مرداد در تهران، دلیر جمعه، وزیر انرژی تاجیکستان و محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران، درباره عرضه نفت خام، گازوئیل و سوخت هوایی به تاجیکستان و همچنین ارائه قیمت‌های ترجیحی گفت‌وگو کردند.

وزارت ترابری تاجیکستان مشخص نکرده که این نفت خام درخواستی تحویل کدام پالایشگاه خواهد شد. در صورتی که تمام 2 میلیون تن نفت درخواستی برای پالایشگاه دانگارا در نظر گرفته شده باشد، این حجم از ظرفیت طراحی‌شده سالانه این مجتمع فراتر خواهد رفت؛ بنابراین روند ارسال محموله‌ها یا باید در یک دوره زمانی بیش از یک سال توزیع شود و یا نیازمند ارتقا و ایجاد ظرفیت‌های فرآوری جدید خواهد بود.

معمای ترانزیت، لجستیک و چالش‌های پیش‌رو

با این همه، تأمین نفت تنها بخشی از معادله پیچیده دوشنبه است. هرگونه معامله بزرگ و کلان نفتی با تهران، مستلزم حل‌وفصل مسائل پیچیده مالی، پوشش‌های بیمه‌ای، ترتیبات لجستیکی و مدیریت مخاطرات ناشی از تحریم‌های یک‌جانبه آمریکاست. هشدارهای اخیر ترامپ بر عدم‌قطعیت‌های موجود می‌افزاید، گرچه چالش‌های تحریمی پیش از بیانیه 20 آگوست نیز وجود داشته است.

روسیه همچنان تأمین‌کننده اصلی و سنتی سوخت تاجیکستان باقی مانده است، اما کمبودهای اخیر هزینه‌های سنگین این وابستگی یک‌طرفه را برای دوشنبه آشکار ساخت. ایران یک منبع استراتژیک برای تأمین نفت خام، محصولات پالایشی و یک مسیر ترانزیتی مطمئن از جنوب به شمار می‌رود، اما اجرایی شدن یک توافق کلان نیازمند رفع موانع لجستیکی و سازوکارهای بانکی است.

از این رو، درخواست فعلی تاجیکستان بیش از آنکه یک چرخش ژئوپلیتیک تمام‌عیار تلقی شود، تلاشی اضطراری از سوی دوشنبه برای حل یک چالش امنیتی-انرژی حیاتی است. اکنون باید دید آیا سازوکارهای انتقال و تأمین مالی این حجم از محموله‌ها میان دو کشور نهایی خواهد شد یا خیر.

انتهای پیام/  

به گزارش اینتیتر، هفته‌هاست میان ایران و آمریکا نه پیشرفت دیپلماتیکی دیده می‌شود و نه جنگی تمام‌عیار در جریان است. دو طرف در وضعیتی میانه و ناپایدار قرار گرفته‌اند؛ هرکدام تصور می‌کند می‌تواند فشار بیشتری را نسبت به طرف مقابل تحمل کند. اما این بن‌بست می‌تواند در نهایت یا به بازگشت درگیری‌ها منجر شود یا به یک بن‌بست سخت و طولانی‌مدت تبدیل شود.

این را نیویورک‌تایمز می‌نویسد و در ادامه می‌گوید: در مرکز این وضعیت، محاسباتی قرار دارد که ممکن است به خطای محاسباتی تبدیل شود. تحلیلگران می‌گویند مقام‌های ایرانی تصور می‌کنند با تحمل فشار اقتصادی آمریکا و حفظ کنترل بر تنگه هرمز، دستاورد بیشتری نسبت به پذیرش امتیازات بزرگ در یک توافق خواهند داشت. در مقابل، آمریکا روی این حساب کرده که تشدید فشار اقتصادی علیه ایران، کاری را انجام دهد که حملات نظامی نتوانسته‌اند انجام دهند.

با این حال، تاکنون هیچ‌کدام به هدف خود نرسیده‌اند.

دو ماه پیش، دو کشور با برقراری آتش‌بس قرار بود طی ۶۰ روز به سمت توافقی گسترده‌تر حرکت کنند؛ توافقی که برنامه هسته‌ای ایران و لغو تحریم‌های آمریکا را شامل می‌شد. اما این مهلت این هفته به پایان رسید و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه اعلام کرد که هیچ مذاکره یا گفت‌وگویی در جریان نیست و برنامه‌ای هم برای آن وجود ندارد.

نیکول گراجوسکی، استاد مرکز مطالعات بین‌المللی در دانشگاه ساینس‌پو پاریس، وضعیت کنونی را نوعی «بلاتکلیفی دائمی» توصیف می‌کند؛ شرایطی که در ماه‌های اخیر تغییر اساسی نکرده، جز اینکه موضع ایران سخت‌تر شده و تلاش‌های آمریکا برای یافتن راه خروج تاکنون نتیجه نداده است. تنگه هرمز؛ برگ برنده تهران

ایران در ماه جاری فهرستی از شروط خود برای بازگشایی تنگه هرمز ارائه کرد؛ مسیری حیاتی که بخش بزرگی از نفت جهان از آن عبور می‌کند.

این شروط شامل لغو تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و پرداخت غرامت جنگی بود. برخی از این موارد پیش‌تر نیز در قالب تفاهم احتمالی میان دو طرف مطرح شده بودند؛ تفاهمی که در ماه ژوئن شکل گرفت اما خیلی زود از هم پاشید.

هم‌زمان، تهران با عمان درباره آینده مدیریت تنگه مذاکره کرده است. اما شروط ایران نشان می‌دهد حتی در صورت دستیابی به توافق، نیروهای ایرانی ممکن است همچنان امکان تهدید یا حمله به کشتی‌های عبوری را حفظ کنند. در روزهای اخیر دست‌کم دو کشتی در تنگه مورد حمله قرار گرفته‌اند.

مهرزاد بروجردی رئیس دانشکده هنر، علوم و آموزش دانشگاه علوم و فناوری میزوری می‌گوید: تهران پس از پشت سر گذاشتن شوک اولیه جنگ، اکنون مصمم است قدرت خود را به نمایش بگذارد. به گفته او، استفاده ایران از تنگه هرمز به‌عنوان اهرم فشار و مواضع سخت در مذاکرات با آمریکا و عمان باید در همین چارچوب دیده شود. ترامپ؛ بین تهدید و مذاکره

مواضع ترامپ طی ماه‌های گذشته بین تهدید به نابودی و وعده نزدیک بودن یک توافق دیپلماتیک در نوسان بوده است.

اگر هدف این رویکرد ترساندن مقام‌های ایرانی برای پذیرش امتیاز بوده، به نظر می‌رسد نتیجه معکوس داشته است. مقام‌های ایران ظاهراً به این نتیجه رسیده‌اند که ترامپ حاضر نیست جنگی را که می‌تواند قیمت نفت را بالا ببرد و در میان افکار عمومی آمریکا محبوب نیست، دوباره به‌طور کامل آغاز کند؛ آن هم در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای.

الکس واتانکا، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه، می‌گوید ایران احتمالاً تصور می‌کند آمریکا در نهایت از یک رویارویی پر‌هزینه و نامحدود خسته خواهد شد.

در مقابل، واشنگتن تمرکز خود را روی فشار اقتصادی گذاشته است. جرد کوشنر، داماد و فرستاده ترامپ، اخیراً گفت مقام‌های ایرانی علاقه‌ای به انجام کاری که از نظر آمریکا منطقی باشد نشان نمی‌دهند. او در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت مذاکرات، به محاصره دریایی آمریکا اشاره کرد که هدف آن تشدید فشار بر اقتصاد ایران است.

ترامپ نیز گفته این محاصره همچنان به‌طور کامل برقرار است، هرچند مقام‌های دریایی از حملات اخیر به کشتی‌ها خبر داده‌اند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز گفته است واشنگتن قصد دارد اقداماتی را علیه ایران اجرا کند که به گفته او در تاریخ فشار اقتصادی علیه یک کشور بی‌سابقه خواهد بود. هزینه این بن‌بست را چه کسی می‌دهد؟

حکومت ایران پیش‌تر نیز فشارهای اقتصادی بین‌المللی را پشت سر گذاشته است. با این حال، در سال ۲۰۱۵، پس از افزایش تحریم‌ها در دوره باراک اوباما، تهران در برنامه هسته‌ای خود امتیازاتی داد.

اما این بار، با توجه به مواضع فعلی تهران، هزینه فوری تحریم‌ها احتمالاً بیش از همه بر دوش مردم ایران خواهد بود؛ مردمی که همین حالا نیز با تورم بسیار بالا و دشواری تأمین کالاهای اساسی روبه‌رو هستند.

از سوی دیگر، رهبر ایران، آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای سمت‌های کلیدی نظامی منصوب کرده؛ اقدامی که نشان می‌دهد تهران قصد دارد کشور را در وضعیت آماده‌باش جنگی نگه دارد.

به گفته واتانکا، در صورت آغاز دوباره جنگ، احتمال کشیده‌شدن درگیری به زیرساخت‌های انرژی منطقه، پایگاه‌های آمریکا در خاورمیانه و کشتیرانی تجاری وجود دارد. بن‌بستی که سخت‌تر می‌شود

فعلاً به نظر می‌رسد ادامه همین وضعیت، یعنی نه جنگ و نه مذاکره جدی، محتمل‌ترین سناریو باشد؛ در حالی که مسائل اصلی همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند: برنامه هسته‌ای ایران و آینده تنگه هرمز.

گراجوسکی هشدار می‌دهد هرچه این بلاتکلیفی طولانی‌تر شود، مواضع دو طرف بیشتر تثبیت خواهد شد و پیدا کردن راه خروج دشوارتر می‌شود؛ زیرا هر توافقی ممکن است از سوی یکی از طرفین به‌عنوان عقب‌نشینی و امتیازدهی تعبیر شود.

در نهایت، سؤال اصلی همچنان پابرجاست: ایران حاضر است فشار اقتصادی بیشتری را تحمل کند یا آمریکا از هزینه‌های ادامه این رویارویی خسته خواهد شد؟