شبکه بانکی و شکار سرمایه سرگردان

به گزارش مشرق، در این یادداشت با عنوان «پس از شش ماه جنگ، ترامپ همچنان در برابر ایران بازنده است» آمده است:

فکری هم به حال ملوانان ناو هواپیمابر «یواس‌اس آبراهام لینکلن» بکنید. در حالی که عملیات نظامی آمریکا علیه ایران ادامه پیدا کرده، مأموریت این ملوانان در ناو هواپیمابر مذکور اکنون ماه‌ها بیشتر از مدت برنامه‌ریزی‌شده طول کشیده و گزارش‌های متعددی درباره وخامت شرایط، از جمله کاهش ذخایر مواد غذایی و آب آشامیدنی و همچنین تضعیف روحیه نیروها منتشر شده است. هفته گذشته، روزنامه «میلیتاری تایمز» با استناد به گزارش اعضای خانواده نظامیان گزارش داد که دست‌کم دو نفر از نیروهای مستقر در لینکلن تلاش کرده‌اند خود را به دریا بیندازند.

دریاسالار «برد کوپر»، فرمانده سنتکام، که آخر هفته از این ناو بازدید کرد، شرایط موجود را «به‌طور منحصربه‌فردی دشوار و سخت» توصیف کرد، اما در عین حال گفت «بخش‌های زیادی» از این وضعیت نامطلوب، «خبر قدیمی» است و پیش‌تر مورد رسیدگی قرار گرفته است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز کل این بحث را «اخبار جعلی» خواند. «پیت هگست»، وزیر دفاع آمریکا، هم گفت شرایط «کاملاً وارونه جلوه داده شده» و به خبرنگاران گفت که آمریکا می‌تواند محاصره دریایی بنادر ایران را «برای مدت نامحدود» ادامه دهد.

فکری هم به حال مردم ایران بکنید؛ مردمی که از اواخر فوریه، زمانی که ترامپ در کنار اسرائیل جنگی را با هدف اعلامی سقوط نظام سیاسی مستقر در ایران آغاز کرد، هدف حدود ۱.۵ میلیون پوند مهمات قرار گرفته‌اند که در حدود ۱۰ هزار سورتی پرواز از سوی نیروهای مستقر در ناو لینکلن بر ایران فرود آمده است.

شش ماه بعد از این تاریخ، دشوار است که نتیجه این جنگ را چیزی جز یک شکست عمیق راهبردی برای آمریکا بدانیم. ایران در واکنش به این حملات به لاک دفاعی فرو رفت و با استفاده از توانمندی‌های نامتقارن خود، تنگه حیاتی هرمز را بست و از موقعیت جغرافیایی کشور به شیوه‌ای استفاده کرد که پیش از آن سابقه نداشت؛ اقدامی که با هدف تحمیل هزینه به اقتصاد جهانی و افزایش فشار بر واشنگتن انجام شد.

اکنون هیچ‌یک از اهداف اولیه‌ای که ترامپ مطرح کرده بود از جمله تعطیلی برنامه هسته‌ای ایران و برچیدن توانمندی‌های موشک‌های بالستیک این کشور، محقق نشده است. در عوض، آمریکا اکنون در تلاش است راهی برای محروم کردن ایران از ابزاری پیدا کند که اساساً تنها به دلیل مداخله ترامپ در اختیار تهران قرار گرفته است: تنگه هرمز.

با وجود ابتکارهای اخیر ترامپ و متحدانش، نفت و دیگر کالاهای حیاتی همچنان آزادانه از این آبراه عبور نمی‌کنند و قیمت سوخت نیز همچنان بالاست. ایران همچنان به نفتکش‌ها حمله می‌کند و انتظار دارد حتی پس از دستیابی به یک توافق دیپلماتیک نیز نوعی کنترل بر تنگه هرمز را حفظ کند.

ایران همچنان سرسختانه ایستاده است. روز سه‌شنبه، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، گفت تنگه هرمز تا زمانی که دارایی‌های ایران در خارج آزاد نشود، تحریم‌های نفتی علیه ایران لغو نشود و عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل به‌طور کامل متوقف نشود، بسته خواهد ماند.

انتصاب‌های جدید در پست‌های ارشد امنیتی از سوی رهبر جدید ایران، ممکن است نشانه‌ای از آمادگی تهران برای منتظر ماندن و فرسوده کردن توانایی‌های ترامپ باشد.

«ولی نصر» استاد مطالعات خاورمیانه و امور بین‌الملل در دانشگاه جانز هاپکینز، می‌گوید: «ایران از این جنگ بسیار قدرتمندتر بیرون آمده است؛ نه فقط از نظر ثبات نظام، بلکه به‌طور کلی از نظر اعتمادبه‌نفسی که به دست آورده است.»

او افزود: «بنابراین، لیوان برای ایران قطعاً نیمه‌پر است و حتی اگر از صفات قطعی مانند "پیروز شدن" و "باختن" استفاده نکنیم، کاملاً روشن است که برای آمریکایی‌ها لیوان نیمه‌خالی است.»

ترامپ جنگ را در اوج اعتمادبه‌نفس آغاز کرد. سهولت نسبی عملیات او برای برکناری «نیکلاس مادورو»، رئیس‌جمهور ونزوئلا، احتمالاً او را به این باور رسانده بود که قدرت آمریکا بر همه چیز برتری دارد. اما ترامپ بیش از حد اعتمادبه‌نفس داشت و اکنون خود را در وضعیتی می‌بیند که قادر به پایان دادن به جنگی نیست که هیچ‌یک از همسایگان ایران نمی‌خواستند او آغازش کند.

قدرت آمریکا نیز به‌وضوح تضعیف شده است. آمریکا بخش قابل‌توجهی از ذخایر مهمات هدایت‌شونده دقیق و تجهیزات پدافند هوایی خود را مصرف کرده و شاهد حملات قابل‌توجه ایران به مجموعه پایگاه‌های نظامی‌اش در منطقه بوده است؛ حملاتی که به زیرساخت‌های غیرنظامی و انرژی در سراسر منطقه نیز آسیب زده است.

برخی کشورها، مانند امارات متحده عربی، علاقه‌ای به تهران ندارند، اما می‌دانند که رویکرد جنگ‌طلبانه کنونی ترامپ لزوماً به نفع آنها نیست.

تشکیل یک ائتلاف دفاعی سه‌جانبه جدید میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان ــ که ترامپ نیز به‌صورت علنی از آن استقبال کرده ــ نمادی از منطقه‌ای است که در حال اندیشیدن به فراتر از آمریکا و ایجاد موازنه در برابر عدم‌قطعیت ناشی از یک ایران مقاوم و اسرائیلی تهاجمی است.

«الکس واتانکا» مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، به من گفت: «تغییر بزرگ‌تر این است که پایتخت‌های کشورهای خلیج فارس دیگر صرفاً از همسویی با سیاست فشار حداکثری احساس راحتی نمی‌کنند. آنها به‌طور فزاینده‌ای خواهان استقلال از هر دو طرف، یعنی واشنگتن و تهران، هستند.»

به گفته ولی نصر، «اکنون همه آمریکا را ضعیف‌تر از گذشته می‌بینند.» او مشکلات ترامپ را بخشی از «فروپاشی شتابان قدرت و اعتبار آمریکا» می‌داند و می‌گوید: «وقتی این جنگ تمام شود، آمریکا با جهانی مواجه خواهد شد که بسیار دشوارتر می‌توان آن را حول یک سیاست منسجم هدایت کرد.»

این جنگ در داخل آمریکا نیز عمیقاً نامحبوب است و به عاملی سنگین بر چشم‌انداز انتخاباتی جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای پیش رو تبدیل شده است.

«الی گران‌مایه» پژوهشگر ارشد سیاست‌گذاری در شورای روابط خارجی اروپا، می‌گوید: «ترامپ خود را در جنگی گرفتار کرده که برای آمریکا قابل پیروزی نیست.»

او افزود: «به نظر می‌رسد او اکنون در دام خطای هزینه‌های ازدست‌رفته گرفتار شده است؛ این تصور که چون آمریکا منابع، مهمات و اعتبار زیادی را در این جنگ هزینه کرده، نمی‌تواند پیش از رسیدن به یک پیروزی تعیین‌کننده عقب‌نشینی کند.»

اما به نظر می‌رسد تهران معتقد است می‌تواند هم ترامپ را فریب دهد و هم در برابر او دوام بیاورد.

«گرگوری برو» کارشناس ایران و انرژی در گروه اوراسیا، یک شرکت مشاوره ریسک سیاسی، به من گفت: «ایران اکنون اطمینان دارد که می‌تواند بمباران‌های آمریکا را تحمل کند و این موضوع هرگونه تهدید نظامی احتمالی آمریکا در آینده را به‌شدت تضعیف می‌کند.»

او افزود: «علاوه بر این، اکنون آمریکا تا حد زیادی از اقدام تهاجمی‌تر علیه ایران بازداشته شده است، زیرا از خطر واکنش گسترده ایران هراس دارد.»

این هفته، مهلت ۶۰ روزه‌ای که در ماه ژوئن، به‌عنوان بخشی از یک تفاهم‌نامه پیشین میان آمریکا و ایران برای حل اختلافات گسترده‌تر دو کشور تعیین شده بود، بدون سر و صدای چندانی به پایان رسید. این اتفاق نشانه‌ای از شکنندگی و غیرجدی بودن دور جدید دیپلماسی میان دو طرف بود.

روز سه‌شنبه، ترامپ در دفتر بیضی‌شکل کاخ سفید با خشم خواستار آن شد که ایران «پرچم سفید تسلیم را بالا ببرد» و همزمان عمان ــ که یکی از واسطه‌های مهم دیپلماتیک است ــ را به دلیل مذاکرات موازی با ایران درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز به حملات نظامی تهدید کرد.

او همچنین به کره جنوبی حمله لفظی کرد و تصمیم شگفت‌انگیز خود برای کاهش رزمایش‌های نظامی با این کشور را با آنچه عدم همکاری سئول در حمایت از جنگ ترامپ در خاورمیانه خواند، توجیه کرد.

سپس، شاید در آشکارترین نشانه از سرخوردگی او، رئیس‌جمهور آمریکا نقشه‌ای عجیب را در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» منتشر کرد که در آن تنگه هرمز با عنوان «قلمرو آمریکا» مشخص شده بود. اما ترامپ نمی‌تواند با تغییر نام‌ها یا مصادره لفظی جغرافیا از این فاجعه خارج شود. برخی تحلیلگران این شکست را از همین حالا با فجایع جنگ‌های ویتنام و عراق مقایسه کرده‌اند.

محمدباقر قالیباف در واکنش به تهدیدهای جدید مقام‌های دولت ترامپ برای اعمال فشار حداکثری علیه ایران، در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «منتظر نباشید گروه دلقک‌ها از کلاه خود خرگوشی بیرون بیاورند و گندی را که خودتان زده‌اید پاک کنند.»