یدیعوت آحارانوت: ایران توانایی ایجاد معادله جدید منطقه‌ای را نشان داد

سرویس جهان مشرق - در روزهای گذشته، رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، با صدور حکمی سردار احمد وحیدی را به درجه سرلشکر ارتقا داده و ایشان را به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منصوب کرد. این انتصابات که به منظور تعیین تصمیم گیران جدید ساختار نظامی و امنیتی کشور صورت گرفت، از نگاه محافل امنیتی رژیم صهیونیستی صرفاً یک جابه جایی عادی در ساختار نظامی تهران تلقی نمیشود.

در ادامه، گزارشی امنیتی منتشر میشود که بر پایه ارزیابی مقامات ارشد امنیتی رژیم صهیونیستی تهیه شده است. این گزارش به تحولات اخیر در ساختار فرماندهی سپاه پاسداران ایران، روند بازسازی توانمندی‌های نظامی تهران و پیامدهای احتمالی آن برای سیاست خارجی و امنیتی آمریکا، به‌ویژه در آستانه انتخابات میاندوره‌ای نوامبر آمریکا، میپردازد.

آنچه در ادامه می‌آید، ترجمه فارسی یک گزارش امنیتی است که نخستین‌بار در رسانه اسرائیلی «اپوک» منتشر شده است.

لازم به ذکر است که مشرق صرفاً جهت اطلاع نخبگان و تصمیم‌گیران عرصه سیاسی کشور از رویکردها و دیدگاه‌های محافل رسانه‌ای-اندیشکده‌ای بین‌المللی این گزارش را منتشر می‌کند و دیدگاه‌ها، ادعاها و القائات این گزارش‌ لزوماً مورد تأیید مشرق نیست

یونی‌ بن مناخم، کارشناس امنیتی برجسته رژیم صهیونیستی در گزارشی در رابطه با فرمانده جدید سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نوشت:

مقامات ارشد امنیتی اسرائیل ارزیابی میکنند که ایران قصد ندارد به بازسازی توانمندی‌های آسیبدیده در جنگ اخیر بسنده کند، بلکه ممکن است در حال تدارک یک اقدام تشدید تنشِ از پیش طراحی شده در برابر دولت ترامپ تا نزدیک ماه نوامبر، یعنی زمان انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا باشد.

بر اساس این ارزیابی، تهران ممکن است تلاش کند از حساسیت سیاسی فزاینده در واشنگتن در آستانه انتخابات بهره‌برداری کند تا ترامپ را در برابر یک دشواره دشوار قرار دهد؛ واکنش نظامی شدید ممکن است آمریکا را به کارزار دیگری بکشاند و در ایام انتخابات، هزینه سیاسی از او بگیرد، در حالی که خویشتنداری ممکن است به ضعف و ناتوانی در اجرای سیاستش در برابر ایران تعبیر شود و بازهم منجر به هزینه سیاسی برای او شود. به عبارت دیگر، ایران ممکن است تلاش کند رویارویی نظامی را به یک رویارویی سیاسی حاد در داخل آمریکا نیز تبدیل کند.

به اعتقاد مقامات امنیتی، این احتمال دقیقاً در پس‌زمینه اقداماتی که تهران به رهبری [آیت‌الله] مجتبی خامنه‌ای در درون تشکیلات امنیتی خود انجام میدهد اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. انتصاب احمد وحیدی به فرماندهی دائم سپاه پاسداران اقدامی به نظر نمیرسد که صرفاً برای پر کردن خلأ فرماندهی باشد. او بخشی از فرایند گستردهتر بازسازی نیروی نظامی ایران و آمادهسازی آن برای رویاروییهای آینده است.

یونی‌ بن مناخم در ادامه نوشت:

در ۱۰ اوت، رهبر علی ایران، آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، احمد وحیدی را به فرماندهی کل سپاه پاسداران منصوب کرد و به او درجه ژنرال اعطا کرد. بدین ترتیب وحیدی به فرمانده دائم یکی از مهمترین کانون‌های قدرت در جمهوری اسلامی تبدیل شد.

این انتصاب در چارچوب سلسله‌ای از انتصاب‌های ارشد در رأس هرم نظامی ایران انجام شد که هدفشان ساماندهی دوباره زنجیره فرماندهی پس از جنگ و ترورهایی بود که به رأس هرم امنیتی نظامی در ایران آسیب زد.

اما انتخاب احمد وحیدی برای اسرائیل و آمریکا به صورت ویژه‌ای خاص تر است؛ سخن از فردی است که در ایران «مرد قدرتمند» تعریف میشود. او فرماندهای با دهه‌ها تجربه در سیستم نظامی و امنیتی ایران است؛ کسی که در دوران جنگ ایران و عراق در سپاه پاسداران رشد کرد، پیشتر فرمانده نیروی قدس بود و سپس به عنوان وزیر دفاع و وزیر کشور خدمت کرد.

وحیدی به نسل کهنه‌کار و سختگیر سپاه پاسداران تعلق دارد. جهان‌بینی او در دوره جنگ با عراق و در سال‌هایی شکل گرفت که ایران مفهوم امنیتی خود را حول بقای نظام، بازدارندگی و توانایی عمل از طریق نیروهای مستقیم و نیابتی بنا میکرد.

او بین سال‌های ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۷ ریاست نیروی قدس، شاخه بیرونی سپاه پاسداران را بر عهده داشت، پیش از آنکه قاسم سلیمانی این سمت را به ارث ببرد. در ادامه، در دولت محمود احمدی‌نژاد وزیر دفاع و در دولت ابراهیم رئیسی وزیر کشور بود.

این کارشناس در رابطه با پیام انتصاب سردار وحیدی در این جایگاه برای رژیم صهیونیستی و آمریکا نوشت:

بنابراین انتصاب او دقیقاً در این مقطع خود یک پیام است؛ اگر تهران میخواست نشان دهد که به دوره‌ای از آشتی، گفت‌وگو و کاهش تنش با واشنگتن روی آورده است، میشد انتظار انتخاب دیگری داشت. در عوض، رهبر ایران فرمانده‌ای را برگزید که تجربه رزمی، امنیتی و عملیاتی گستردهای با خود می‌آورد و با خط سختگیرانه نظام شناخته میشود.

[آیت‌الله] خامنه‌ای در حکم انتصاب برای وحیدی، اهدافی را برای فرماندهی جدید تعیین کرد: تقویت توانمندی‌های نظامی و بازدارندگی، بهبود آمادگی عملیاتی، تقویت سطح ایدئولوژیک و فرهنگی در درون سپاه پاسداران و توسعه سامانه‌های فرماندهی و مدیریت. معنای این سخنان روشن است؛ سپاه پاسداران قرار نیست فقط از جنگ احیا شود، بلکه باید از آن درس بگیرد و خود را از نو بسازد.

انتصاب دائم به وحیدی اجازه میدهد این کار را در طول زمان انجام دهد. سخن از فرمانده موقتی نیست که هدفش تثبیت سازمان تا انتصاب بعدی باشد؛ سخن از کسی است که مأموریت یافته نسل فرماندهی بعدی سپاه پاسداران را شکل دهد و توانایی بازدارندگی و عملیات آن را بازسازی کند.

احمد وحیدی از نگاه آمریکا شخصیتی بی‌طرف نیست. او مشمول تحریم‌های آمریکاست و نامش در طول سال‌ها با پروندههای امنیتی شدید گره خورده است. او همچنین در آرژانتین تحت تعقیب است، در ارتباط با ظن دست داشتن در حمله به مرکز جامعه یهودیان آمیا در بوئنوس آیرس در سال ۱۹۹۴. از نگاه واشنگتن، انتصاب چنین فردی به ریاست سپاه پاسداران نمیتواند نشانه‌ای از میانه‌روی تلقی شود. (اتهام واهی مطرح شده از سوی صهیونیست‌ها و غرب به منظور بحران سازی برای جمهوری اسلامی ایران)

این کارشناس در رابطه با ارزیابی‌های مقامات امنیتی صهیونیست از احتمال اقدامات نظامی آمریکا نوشت:

مقامات ارشد امنیتی (در اسرائیل) ارزیابی میکنند که اگر ایران واقعاً قصد آغاز تنش‌آفرینی داشته باشد، انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ممکن است پنجره فرصت سیاسی در اختیارش قرار دهد. تهران مجبور نیست به جنگ تمام‌عیار برود. میتواند تلاش کند بحرانی محدود اما معنادار ایجاد کند؛ از طریق حمله مستقیم، به‌کارگیری نیروهای نیابتی در منطقه، تهدید مسیرهای کشتیرانی و انرژی یا اقدامی دیگر که ترامپ را ناگزیر به تصمیم‌گیری سریع کند.

از نگاه ایران، هر یک از این گزینه‌ها میتواند برای رئیس‌جمهور آمریکا ایجاد دشواره کند. اگر با شدت واکنش نشان دهد، ممکن است در مقطع حساس سیاسی به کارزار دیگری کشیده شود. اگر هم واکنش نشان ندهد، ایران ممکن است آن را به‌عنوان شاهدی بر از دست رفتن اثربخشی فشار آمریکا ارائه کند.

در این نقطه، انتصاب وحیدی به تصویر گسترده‌تر متصل میشود. او کسی نیست که قرار باشد به‌تنهایی تصمیم بگیرد ایران وارد جنگ شود. این تصمیم در دست رهبری عالی است. اما او کسی است که قرار است سازوکار نظامی ایران را برای احتمال مثبت بودن این تصمیم آماده کند.

سپاه پاسداران باید سامانه‌های موشکی و پهپادی خود را بازسازی کند، بقا و تاب آوری ساختار فرماندهی را بهبود بخشد، پدافند هوایی را تقویت کند و از آسیب‌هایی که متحمل شده درس بگیرد و وحیدی، با تجربه نظامی و عملیاتی گسترده، کسی است که میتواند این فرایند را هدایت کند.

بنابراین انتصاب او بیشتر از آنکه به این پرسش مربوط باشد که ایران امروز میخواهد چه کند، بیشتر به این پرسش مربوط است که ایران میخواهد تا چند ماه دیگر توانایی انجام چه کاری را داشته باشد. برای تحقق چنین وضعیتی، انتصاب دائم وحیدی به ایران یکی از شرایط مهم این هدف را می‌دهد: فرماندهی نظامی باثبات در رأس سپاه پاسداران.

یونی‌ بن مناخم، در پایان گزارش خود نوشت:

در نهایت، انتخاب احمد وحیدی آزمونی نیز برای رهبر عالی جدید ایران است. [آیت‌الله] مجتبی خامنه‌ای میتوانست چهره‌ای برگزیند که پیام تغییر، میانه روی یا تمرکز بر بازسازی داخلی را منتقل کند. اما او یکی از چهره‌های نسل سختگیر و کهنه‌کار سپاه پاسداران را برگزید و معنایش این است که نظام نمیخواهد جنگ اخیر به عنوان شکستی که به عقب‌نشینی ایران انجامید به یاد بماند. میخواهد آن را مرحله‌ای معرفی کند که ایران از آن بیرون آمده تا خود را از نو بسازد.

بنابراین انتصاب احمد وحیدی فقط جابه‌جایی افراد نیست؛ بخشی از آماده‌باش است و پرسش اصلی این نیست که آیا ایران میخواهد فردا جنگ را آغاز کند، بلکه این است که آیا اکنون ایران دارد خود را به نقطه‌ای میرساند که در آینده، خودش تصمیم بگیرد در چه زمانی، با چه شدتی و در چه شرایطی وارد تنش یا درگیری شود؟

اگر ارزیابی اسرائیل درباره نوامبر درست باشد، ساعت از هم‌اکنون در حال تیکتاک است. ایران ممکن است تلاش کند تا وقتی فصل پاییز فرا رسید، از نظر نظامی بازسازی‌ شده‌تر و از نظر سیاسی نیز مصمم‌تر شده باشد، همراه با یک فرمانده دائم در رأس سپاه پاسداران و دیگر نهادهای نظامی و امنیتی.

از نگاه ترامپ، این ممکن است ماه‌های پیش از انتخابات میاندوره‌ای را به سخت‌ترین آزمون سیاستش در برابر تهران تبدیل کند.

به گزارش مشرق ، در روزهای گذشته، کارشناسان و رسانه‌های رژیم صهیونیستی به صورت گسترده‌ای اقدام به بازتاب و تحلیل احکام انتصاب نظامی فرماندهان از سوی رهبر معظم انقلاب کرده‌ و پیام اصلی این انتصابات را، آمادگی ایران برای ورود به دور جدید نبرد با این رژیم و آمریکا در سطوحی متفاوت تر از گذشته ارزیابی کرده‌اند.

شبکه ۱۲ تلویزیون رژیم صهیونیستی مدعی شد تل‌آویو به واشنگتن هشدار داده است که ترکیه علی‌رغم حمله هوایی اخیر اسرائیل همچنان بر تصمیم خود برای اعزام نیرو و استقرار سامانه‌های نظامی در پایگاه هوایی ابوالظهور سوریه اصرار دارد.

طبق گزارش این شبکه ارزیابی‌های اسرائیل نشان می‌دهد آنکارا قصد دارد از تمایل واشنگتن برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها استفاده کند تا اسرائیل را در صورت هرگونه اقدام آتی علیه حضور ترکیه، در موضعی دشوار قرار دهد.

این گزارش حاکی است اسرائیل همچنین انتظار دارد که سوریه و ترکیه اقدامات دیپلماتیک هماهنگی را علیه تل‌آویو در سازمان ملل متحد پیش ببرند.

بین الملل

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، کشورهایی را که به همکاری و حمایت از ایران ادامه می‌دهند به تبعات سنگین اقتصادی تهدید کرده و وعده «جنگ اقتصادی و انزوای بی‌سابقه» علیه تهران داده است؛ اگرچه واشنگتن هنوز تدابیر و جزئیات مشخصی از این اقدامات جدید را اعلام نکرده است.

این هشدارها در شرایطی مطرح می‌شود که پیوندهای اقتصادی و مواصلاتی میان ایران و کشورهای آسیای مرکزی روندی روبه‌رشد و پویا را سپری می‌کند. قزاقستان در حال احداث پایانه اختصاصی خود در بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران است، تاجیکستان خرید فرآورده‌های سوختی و ایجاد مسیرهای جدید حمل‌ونقل را با تهران دنبال می‌کند، ازبکستان به دنبال صیانت از جریان تجاری عبوری از خاک ایران است و ترکمنستان نیز همکاری‌های ترانزیتی و انرژی خود را با تهران گسترش می‌دهد.

اگرچه هر یک از این کشورها انگیزه‌های خاص خود را برای تعمیق مناسبات با ایران دارند، اما همگی در یک دغدغه راهبردی مشترک هستند: برای کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی، جغرافیای ایران یکی از معدود و امن‌ترین راه‌های دسترسی زمینی به پهنه آبی خلیج فارس و اقیانوس هند به شمار می‌رود. بنابراین، تلاش واشنگتن برای تشدید محاصره اقتصادی تهران نه‌تنها روابط این کشورها با ایران، بلکه راهبرد کلان آن‌ها برای تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری و ترانزیتی‌شان را با تهدید مستقیم روبه‌رو می‌سازد.

البته این امر به معنای تمایل دولت‌های آسیای مرکزی برای نادیده گرفتن تحریم‌ها یا ورود به رویارویی سیاسی با واشنگتن نیست، بلکه تهدید تحریم‌های ثانویه می‌تواند بانک‌ها و بخش خصوصی منطقه را بدون صدور دستورالعمل رسمی دولتی نیز محتاط کند؛ هرچند ابزارهای عملیاتی ترامپ برای تحقق این انزوای ادعایی همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

نگاه راهبردی قزاقستان به خلیج فارس و بندر شهید رجایی

توسعه همکاری‌های ایران با آسیای مرکزی بسیار پیش از تازه‌ترین تهدیدات کاخ سفید وارد فاز عملیاتی شده بود. در اواسط ماه ژوئن، فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی ایران در سفر به آستانه با سریک ژومانگارین، معاون نخست‌وزیر قزاقستان دیدار کرد. طرفین در این مذاکرات به رشد 26.4 درصدی مبادلات تجاری در سال 2025 و رسیدن آن به 430.2 میلیون دلار اشاره کردند؛ رقمی که اکنون با اتکا به توافقنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، هدف‌گذاری 3 میلیارد دلاری برای آن تعیین شده است.

با این حال، همکاری‌های دو کشور فراتر از تجارت دوجانبه است. حجم حمل‌ونقل بار در کریدور بین‌المللی شمال-جنوب در سال 2025 با افزایش 12 درصدی به 3.5 میلیون تن رسید و ترانزیت ریلی میان قزاقستان و ایران نیز رشد چشمگیر 69 درصدی را ثبت کرد.

منفعت اصلی آستانه اما در دسترسی به آب‌های گرم جنوبی نهفته است. ایران مجوز احداث یک پایانه اختصاصی ترانزیتی و لجستیکی را در بندر شهید رجایی بندرعباس به قزاقستان اعطا کرده است. در 28 ژوئن، قراردادی 27 ساله در قالب مدل ساخت، بهره‌برداری و واگذاری میان دو کشور به امضا رسید که شامل 2 سال دوره ساخت و 25 سال بهره‌برداری تجاری است و پیش‌بینی می‌شود عملیات تجاری آن از سال سوم کلید بخورد.

وزارت امور خارجه قزاقستان این پروژه را کلید دسترسی محموله‌های قزاق به بازارهای خلیج فارس، جنوب و جنوب شرقی آسیا و شرق آفریقا دانسته است. آستانه علاوه بر بندرعباس، نیم‌نگاهی به ظرفیت‌های بندر اقیانوسی چابهار نیز دارد؛ در حالی که ایران نیز علاقه‌مند به بهره‌گیری متقابل از بنادر آکتائو و کوریک در سواحل قزاقستانی دریای خزر است.

تجربه ترکمنستان و موانع تحریمی در مسیر سوآپ انرژی

در اواخر ماه ژوئیه، وزیر راه و شهرسازی کشورمان به عشق‌آباد سفر کرد و با سردار بردی‌محمداف، رئیس‌جمهور و رشید مردوف، وزیر امور خارجه ترکمنستان درباره پروژه‌های مشترک حمل‌ونقل، انرژی، مخابرات و عمران به رایزنی پرداخت.

با این وجود، روابط عشق‌آباد و تهران پیش‌تر طعم محدودیت‌های یک‌جانبه آمریکا را چشیده است. در سال 2024، توافق سوآپ گاز ترکمنستان به عراق از طریق خاک ایران با حجم سالانه 10 میلیارد متر مکعب، در نهایت به دلیل تحریم‌های آمریکا با مانع مواجه شد. این رویداد نشان داد که چگونه فشارهای تحریمی واشنگتن می‌تواند صادرات یک کشور آسیای مرکزی را حتی در شرایطی که طرف اصلی قرارداد یک کشور ثالث است، مسدود سازد.

نیاز فوری تاجیکستان به سوخت و گذرگاه‌های ترانزیتی ایران

دوشنبه نیز یکی از کانون‌های اصلی دیپلماسی منطقه‌ای تهران بوده است. در 15 آگوست، هیئتی بلندپایه از تاجیکستان به ریاست عظیم ابراهیم، وزیر ترابری و دلیر جمعه، وزیر انرژی و منابع آب این کشور وارد تهران شد و بر گسترش همکاری‌های ترانزیتی و استفاده از بندر چابهار تأکید کرد.

این در حالی است که در ماه ژوئیه، توافق مهمی میان ایران، تاجیکستان و افغانستان برای ایجاد یک کریدور جاده‌ای مشترک و تشکیل کارگروه دائمی سه‌جانبه حاصل شد که می‌تواند به سایر کشورهای منطقه و چین نیز متصل شود.

برای دوشنبه، مسئله فوری تأمین پایدار سوخت است. دلیر جمعه در دیدار با محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران، واردات گازوئیل، سوخت هواپیما و پالایش نفت خام ایران در پالایشگاه‌های تاجیکستان با قیمت‌های ترجیحی را پیگیری کرد. تاجیکستان خواستار خرید 2.55 میلیون تن نفت خام و فرآورده‌های نفتی از جمله 2 میلیون تن نفت، 300 هزار تن گازوئیل، 150 هزار تن بنزین و 100 هزار تن سوخت هوایی از ایران شده است. مبادلات تجاری دو کشور در نیمه نخست 2026 نیز با رشد 17.5 درصدی به 432 هزار تن رسید. پاتک تاجیکستان به بحران سوخت روسیه با نفت ایران

در بعد سیاسی و هویتی نیز محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور ایران در دیدار با این هیئت، ایده تشکیل مجمع کشورهای فارسی‌زبان را مطرح کرد که بُعد فرهنگی روابط را در کنار همکاری‌های اقتصادی تقویت می‌کند.

نگرانی ازبکستان از اختلال در شریان‌های ترانزیتی جنوب

همزمان، هیئت دیپلماتیک ازبکستان نیز در تهران حضور یافت. برای تاشکند، روابط با ایران پیوندی ناگسستنی با ترانزیت دارد؛ زیرا حدود 9 درصد واردات و 10 درصد صادرات غیرطلای ازبکستان از خاک ایران عبور می‌کند و برآوردها حاکی است هرگونه اختلال منطقه‌ای می‌تواند خسارتی 1 تا 1.5 میلیارد دلاری (معادل 0.7 تا 1 درصد تولید ناخالص داخلی) به اقتصاد این کشور تحمیل کند.

در دیدارهای بهرام‌جان اعلایف، معاون اول وزیر خارجه ازبکستان با حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه و فرزانه صادق، بر روان‌سازی کریدورهای بین‌المللی حمل‌ونقل و افزایش تردد بار تأکید شد؛ چرا که ایران کوتاه‌ترین مسیر تاشکند به سمت بنادر آزاد جنوبی است.

شکست پروژه انزوا در برابر واقعیت‌های ژئوپلیتیک منطقه

شواهد میدانی گویای آن است که مناسبات اقتصادی ایران و آسیای مرکزی نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه با قراردادهای بلندمدت بندری قزاقستان، درخواست‌های کلان انرژی تاجیکستان، نیازهای ترانزیتی ازبکستان و مذاکرات مستمر ترکمنستان در حال تعمیق است.

برای ایران، آسیای مرکزی فرصتی راهبردی برای بی‌اثر کردن فشارهای خارجی است و برای کشورهای این منطقه نیز ایران مطمئن‌ترین پنجره تنفس اقتصادی به آب‌های آزاد خلیج فارس و اقیانوس هند محسوب می‌شود. از این رو، عقب‌نشینی آسیای مرکزی از تعامل با تهران به معنای چشم‌پوشی از منافع حیاتی ملی و مسدود شدن شریان‌های صادراتی این کشورها خواهد بود.

انتهای پیام/