ظرفیت‌های ایرانی تولید گاز

به گزارش اقتصادنیوز، تنگه هرمز و باب‌المندب از مهم‌ترین گلوگاه‌های حمل‌ونقل انرژی جهان هستند و هرگونه اختلال در این مسیرها می‌تواند هزینه و زمان انتقال نفت به بازارهای آسیایی را افزایش دهد. تشدید تنش‌های منطقه‌ای در ماه‌های اخیر، شرکت‌های کشتیرانی را با ریسک‌های امنیتی بیشتری مواجه کرده و بخشی از آنها را به سمت مسیرهای جایگزین سوق داده است.

در این شرایط، تغییر مسیر نفتکش‌های دو شرکت بزرگ دولتی چین، نشانه‌ای از تغییر عملیاتی در زنجیره تأمین نفت این کشور است. انتقال محموله‌ها در آب‌های خارج از خلیج فارس، به‌ویژه در نزدیکی بنادر عمان و فجیره، در حالی افزایش یافته که هزینه حمل نفت در مسیر عمان به چین نیز به‌طور چشمگیری بالا رفته است؛ تحولی که می‌تواند هم بر هزینه واردات نفت چین و هم بر بازار جهانی حمل‌ونقل نفت اثر بگذارد.

براساس گزارش رویترز، به گفته سه مدیر صنعت کشتیرانی، ردیاب‌های نفتکش‌ها و یک کارگزار کشتی، دو غول کشتیرانی چین در بحبوحه تداوم درگیری‌ها، اعزام نفتکش‌های خود از طریق دو گلوگاه مهم خاورمیانه را متوقف کرده‌اند و در عوض، محموله‌های نفتی را در خارج از خلیج فارس دریافت می‌کنند.

شرکت دولتی COSCO Shipping Energy Transportation (600026.SS) و China Merchants Energy Shipping (CMES) (601872.SS)، بنا بر داده‌های ردیاب نفتکش Vortexa و اظهارات یک کارگزار کشتی، از اواخر ژوئیه نفتکش‌های خود را از تنگه هرمز و باب‌المندب دور نگه داشته‌اند؛ نگرانی‌های امنیتی باعث شده است حمل محموله‌های نفتی به مقصد بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان محدود شود.

حوثی‌های یمن در ۲۰ ژوئیه اعلام کردند که محاصره دریایی علیه عربستان سعودی اعمال می‌کنند، در حالی که تنگه هرمز همچنان تا حد زیادی بسته مانده است؛ وضعیتی که پس از فروپاشی یک توافق موقت کوتاه‌مدت صلح میان آمریکا و ایران که در ژوئن حاصل شده بود، ادامه پیدا کرده است.

به گفته یک مدیر ارشد حوزه تجارت نفت در یک شرکت دولتی و دو مدیر اجرایی چینی در صنعت کشتیرانی که مستقیماً از این موضوع اطلاع دارند، تصمیم این دو شرکت برای دوری از هر دو گلوگاه دریایی پس از برقراری ارتباط با مقام‌های مرکزی اتخاذ شده است. این منابع و چند منبع دیگر به دلیل سیاست شرکت‌های خود از افشای نامشان خودداری کردند.

شرکت CMES در اواخر ژوئیه به سرمایه‌گذاران اعلام کرد که شناورهای این شرکت فعلاً وارد تنگه هرمز نخواهند شد. در همین حال، این شرکت در یک اطلاعیه رسمی اعلام کرد که سایر شرکت‌های کشتیرانی از باب‌المندب دوری کرده‌اند، اما درباره سیاست خود در قبال این گذرگاه باریک در بخش جنوبی دریای سرخ توضیحی نداد.

این دو شرکت کشتیرانی که در مجموع کنترل بیش از ۱۰۰ نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام (VLCC) با ظرفیت حمل ۲ میلیون بشکه نفت در هر نفتکش را در اختیار دارند، پیش از آغاز جنگ ایران در اواخر فوریه، حدود نیمی از واردات نفت خام چین از خاورمیانه را جابه‌جا می‌کردند؛ این موضوع را منابع صنعت کشتیرانی اعلام کردند.

بر اساس داده‌های گمرک چین، با حذف نفت ایران که تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارد، واردات نفت خام چین از خاورمیانه که عمدتاً با نفتکش‌های VLCC انجام می‌شود، در سال گذشته به‌طور میانگین ۴.۹ میلیون بشکه در روز بوده است. معامله‌گران و تحلیلگران می‌گویند دو شرکت کشتیرانی دولتی چین به دلیل تحریم‌ها نفت ایران را حمل نمی‌کنند.

یکی از مدیران اجرایی این شرکت‌های دولتی گفت استفاده از ابرنفتکش‌ها از زمان آغاز جنگ ایران کاهش یافته است و بسیاری از شناورها به مسیرهای طولانی‌تر در اقیانوس اطلس و قاره آمریکا منتقل شده‌اند.

این مدیر گفت: «نفتکش‌ها همچنان در حال فعالیت هستند، اما مسیرهای طولانی‌تری را طی می‌کنند و در شرایط افزایش عدم قطعیت، مدت زمان انتظار بیشتری دارند.»

شرکت COSCO به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد. شرکت CMES نیز بلافاصله درباره این موضوع اظهار نظر نکرد.

عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز

میانگین هفت‌روزه تعداد نفتکش‌های با ظرفیت بیش از ۱۰ هزار تن وزن مرده (DWT) بارگیری در خارج از خلیج فارس

داده‌های شرکت ردیابی کشتی Kpler نشان داد انتقال محموله‌های نفت از طریق کشتی‌به‌کشتی (STS) میان شناورهای متعلق به چین و هنگ‌کنگ در خلیج عمان افزایش قابل‌توجهی داشته است؛ حجم این انتقال‌ها در ماه‌های ژوئن و ژوئیه از ۶۰۰ هزار بشکه در روز فراتر رفت.

در ماه‌های آوریل و مه هیچ فعالیت مشابهی ثبت نشده بود و در هر یک از دو ماه نخست سال ۲۰۲۶ نیز حجم این انتقال‌ها کمتر از ۳۰ هزار بشکه در روز بود.

دومین مدیر اجرایی صنعت کشتیرانی چین گفت: «آنها از دو تنگه دوری می‌کنند، اما شناورها را به نقاط جدید STS در خارج از خلیج فارس می‌فرستند؛ جایی که ریسک پایین و سودآوری خوبی دارد.»

او به آب‌های نزدیک بنادر عمان و فجیره امارات متحده عربی اشاره داشت؛ مناطقی که در ماه‌های اخیر بخش عمده صادرات نفت خام خلیج فارس در آنجا بارگیری و به شناورهایی که مقصدشان خریداران آسیایی است، منتقل شده است. حاشیه سود بالای حمل‌ونقل دریایی

این مدیر اجرایی گفت نرخ روزانه کرایه حمل در مسیر عمان به چین در روز جمعه گذشته ۱۴۰ هزار دلار ارزیابی شده است؛ رقمی که به معنای حاشیه سود روزانه حدود ۱۱۰ هزار دلار برای هر نفتکش است.

او افزود پیش از آغاز جنگ ایران، یک نفتکش VLCC در مسیر مشابه روزانه حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار دلار سود ایجاد می‌کرد؛ به این ترتیب، درگیری‌ها درآمد حاصل از حمل نفت از منطقه را به‌شدت افزایش داده است.

بر اساس داده‌های Vortexa، چهار ابرنفتکش تحت مدیریت COSCO و یک نفتکش دیگر که توسط CMES اداره می‌شود، در ماه ژوئیه از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی در فجیره نفت بارگیری کردند.

بر اساس اظهارات یک کارگزار کشتی، از اوت تا اواسط سپتامبر، حدود ۱۲ ابرنفتکش تحت کنترل COSCO و ۱۲ ابرنفتکش تحت کنترل CMES برای بارگیری در خارج از خلیج فارس برنامه‌ریزی شده‌اند؛ عمده این بارگیری‌ها در فجیره و بنادر عمان یا مناطق نزدیک به آنها انجام خواهد شد و بیشتر این نفتکش‌ها توسط پالایشگاه‌های چینی اجاره شده‌اند.

در نشانه‌ای از احتیاط، نفتکش Coslucky Lake که یکی از آخرین نفتکش‌های COSCO بود که پیش از آغاز محاصره حوثی‌ها وارد دریای سرخ شده بود تا از بندر ینبع عربستان نفت بارگیری کند، در اوایل اوت تغییر مسیر داد و بدون محموله از کانال سوئز عبور کرد تا نفت عربستان را از بندر مدیترانه‌ای سیدی کریر مصر بارگیری کند؛ این موضوع بر اساس داده‌های ردیابی Kpler مشخص شده است. همچنین بخوانید ۵ مانع انفجار قیمت نفت زیر سایه جنگ ایران و آمریکا | فاصله زیاد قیمت ها با سناریوی نفت 200 دلاری هفته پرتنش بازار نفت | سقوط قیمت نفت در سایه تفاهم ایران و آمریکا | آیا عرضه از گذرگاه هرمز افزایش می‌یابد؟ نفت صعودی شد | بن‌بست مذاکراتی آمریکا و ایران بازار انرژی را ملتهب نگه داشت | گرفتاری بازارها در پیچ و خم تنگه هرمز نفت زیر سایه بحران هرمز | بازار خود را برای ماه‌ها اختلال آماده می‌کند | هزینه های اقتصادی جنگ در تهران و واشنگتن بالا رفته است

به گزارش مشرق و به نقل از مؤسسه اس‌اندپی گلوبال انرژی؛ صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) قطر در هفت ماهه نخست سال جاری با کاهشی بی‌سابقه مواجه شده و به کمتر از نیمی از میزان مدت مشابه سال قبل رسیده است. این افت عظیم، زنگ خطری جدی برای بازار جهانی انرژی به شمار می‌رود.

آمارها نشان می‌دهد که صادرات LNG قطر در بازه زمانی ابتدای سال تا ۲۲ ژوئیه، از ۴۶.۲ میلیون تن به ۲۱ میلیون تن سقوط کرده است؛ یعنی بیش از ۵۴ درصد کاهش داشته است. این در حالی است که بازار جهانی هنوز در حال تطبیق با کاهش ۲۰ درصدی عرضه جهانی LNG است و این روند در پنج ماه گذشته ادامه داشته است.

علت اصلی این کاهش بی‌سابقه، به حملات ایران به تأسیسات انرژی قطر بازمی‌گردد. شرکت قطرانرژی در تاریخ ۴ مارس وضعیت فورس ماژور اعلام کرد و تا ۱۹ مارس، مقامات قطری تأیید کردند که حملات ایران، ۱۷ درصد از تولید LNG این کشور را برای دوره‌ای ۳ تا ۵ ساله تحت تأثیر قرار داده است. این موضوع نشان می‌دهد که با یک بحران بلندمدت در عرضه انرژی مواجه هستیم، نه یک اختلال موقتی.

چین بیشترین آسیب را دید

بررسی روند واردات کشورهای مختلف نشان می‌دهد که چین به عنوان بزرگ‌ترین خریدار LNG قطر، بیشترین ضربه را متحمل شده است. واردات این کشور از قطر طی این دوره از ۱۱ میلیون تن به ۵.۱ میلیون تن کاهش یافته است. هند نیز با کاهش از ۶.۷ به ۲.۱ میلیون تن روبرو شده است. تایوان و کره جنوبی نیز هر دو بیش از ۵۰ درصد کاهش در واردات خود از قطر داشته‌اند که نشان از عمق این بحران در سراسر آسیا دارد.

افزایش قیمت موقتی نیست

آمریکای شمالی تا حد زیادی توانسته است کمبود حجم عرضه از خاورمیانه را جبران کند، اما آمارها نشان می‌دهد که در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶، کاهش عرضه از منطقه خاورمیانه نسبت به سال قبل به نزدیک ۱۸ میلیون تن رسیده است که این رقم بیش از دو برابر ضربه وارد شده در سه‌ماهه اول سال است.

کارشناسان تأکید می‌کنند که این کاهش عرضه، ساختاری و ناشی از تخریب زیرساخت‌های تولید است و نمی‌توان آن را یک افزایش موقتی قیمت یا نوسان فصلی تلقی کرد. بازار جهانی انرژی همچنان در حال بازتعریف قیمت‌ها و یافتن مسیرهای جایگزین برای تأمین نیازهای خود است و این روند احتمالاً تا مدتها ادامه خواهد داشت.

آرمان امروز :مدیر هماهنگی امور گازرسانی شرکت ملی گاز ایران گفت: با توجه به آسیب‌های وارد شده به برخی تأسیسات گازی کشور در جنگ تحمیلی سوم، مهم‌ترین اولویت شرکت ملی گاز برای زمستان پیش‌رو، بازسازی سریع تأسیسات و تأمین پایدار گاز بخش خانگی است و مردم در مدیریت ناترازی خط قرمز این شرکت هستند.

هوشنگ صیدالی روز سه‌شنبه در حاشیه آیین تکریم و معارفه مدیرعامل شرکت گاز استان زنجان در گفت‌ و گو با خبرنگاران استان با اشاره به آسیب‌های وارد شده به برخی پالایشگاه‌ها و تأسیسات گازی کشور، افزود: همه همکاران وزارت نفت، شرکت ملی گاز و مجموعه‌های تولید، انتقال و توزیع در استان‌ های مختلف برای بازسازی و بازگرداندن تأسیسات آسیب‌ دیده به مدار تلاش می‌کنند تا در فصل سرد پیش‌رو مشکلی برای مردم ایجاد نشود.

وی تاکید کرد: امسال به دلیل شرایط ایجاد شده، مشکلات بیشتری نسبت به سال‌های گذشته داریم، اما با حمایت مردم و مدیریت مصرف می‌توانیم زمستان پیش‌ رو را با موفقیت پشت سر بگذاریم. مدیر هماهنگی امور گازرسانی شرکت ملی گاز ایران ادامه داد: بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده با جدیت در حال انجام است و تلاش می‌کنیم این تأسیسات در کوتاه‌ترین زمان ممکن دوباره وارد مدار تولید شوند، همچنین همکاری و هماهنگی میان وزارت نفت و وزارت نیرو برای مدیریت شرایط زمستان ادامه خواهد داشت.

ظرفیت‌های جدید برای افزایش تاب‌آوری شبکه گاز

صیدالی درباره تغییر سیاست های شرکت ملی گاز برای افزایش تاب‌آوری شبکه، افزود: یکی از ظرفیت‌های مهمی که در این زمینه مورد توجه قرار گرفته، استفاده از ظرفیت «کارورهای انرژی» است که می‌توانند در حوزه بهینه‌سازی و صرفه‌جویی انرژی نقش مؤثری داشته باشند. وی با بیان اینکه کارورهای انرژی در دو رده نوع یک و نوع دو فعالیت می‌کنند، اضافه کرد: کارورهای نوع یک در مقیاس بزرگ‌تر و کارورهای نوع دو در مقیاس جزئی‌تر فعالیت دارند و می‌توانند با اجرای طرح‌های بهینه‌ سازی، هم برای خود منافع اقتصادی ایجاد کنند و هم به کاهش مصرف انرژی کمک کنند.

وی به بهینه‌سازی موتورخانه‌ها اشاره کرد و گفت: بهینه‌سازی موتورخانه‌ها یکی از مؤثرترین اقداماتی است که اکنون در سطح کشور در حال انجام است و کارورهای انرژی نیز در این زمینه نقش دارند.

صیدالی افزود: همچنین واحدهای مسکونی با مصرف بالا شناسایی و برای بررسی در اختیار کارورهای انرژی قرار می‌گیرند تا علت مصرف بالای آنها مشخص شود که این موضوع ممکن است به عواملی مانند وضعیت نامناسب پنجره‌ها، ساختمان یا شیوه استفاده از گاز مربوط باشد و کارور می‌تواند راهکارهای لازم را برای کاهش مصرف ارائه کند.

صرفه‌جویی هر یک درجه، معادل ظرفیت یک فاز پارس جنوبی است

مدیر هماهنگی امور گازرسانی شرکت ملی گاز ایران در پاسخ به سوال خبرنگار ایرنا درباره اهمیت مدیریت مصرف در بخش خانگی، گفت: دمای ۲۰ درجه برای مصرف گاز در کشور در نظر گرفته شده است، در حالیکه در بسیاری از کشورهای دیگر دمای محیط داخلی حتی پایین‌تر از این میزان تنظیم می‌شود.

وی تأکید کرد: اگر مردم در تنظیم دمای منازل همکاری کنند، به ازای هر یک درجه کاهش دمای مصرفی، امکان صرفه‌جویی قابل توجهی وجود دارد و در مقیاس ملی، میزان صرفه‌جویی می‌تواند به اندازه تولید یک فاز پارس جنوبی باشد.

صیدالی درباره تعرفه‌های گاز نیز گفت: نظام تعرفه‌ای جدید می‌تواند خود یک مشوق برای مدیریت مصرف باشد، افرادی که متناسب با نیاز و عرف مصرف کنند، هزینه بیشتری پرداخت نخواهند کرد، اما کسانی که بیش از سهم متعارف مصرف داشته باشند، باید هزینه بیشتری بپردازند. وی با درخواست از مردم برای اینکه امسال بیش از گذشته به موضوع صرفه‌جویی توجه کنند، افزود: همکاری مردم می‌تواند تأثیر قابل توجهی در کاهش مشکلات ناشی از ناترازی گاز داشته باشد.

برنامه مدیریت مصرف زنجان متناسب با شرایط استان اجرا می‌شود

صیدالی درباره سناریوهای مدیریت مصرف ۳۰، ۵۰ و ۷۰ درصدی و نحوه اجرای آن در استان زنجان اظهار داشت: شرکت ملی گاز ایران دستورالعمل‌های لازم را در اختیار شرکت‌های گاز استانی قرار می‌دهد و هر استان با توجه به شرایط خاص خود نسبت به اجرای برنامه‌ها اقدام می‌کند. وی اضافه کرد: هر استان از نگاه شرکت ملی گاز ایران شرایط و ویژگی‌های خاص خود را دارد و هیأت‌ مدیره شرکت‌ های گاز استانی که نزدیک‌ترین مجموعه به مصرف‌کنندگان هستند، متناسب با شرایط موجود درباره نحوه اجرای برنامه‌ها تصمیم‌گیری می‌کنند.

آرمان امروز : آسیب‌های واردشده به بخشی از زیرساخت‌های صنعت نفت و گاز در جریان جنگ تحمیلی سوم، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت تولید گاز کشور را از مدار خارج کرد؛ رخدادی که می‌توانست تأمین پایدار انرژی کشور را با چالشی جدی مواجه کند. این گزارش، روایت تلاش‌های گسترده صنعت نفت برای جبران این آسیب‌ها، بازگرداندن ظرفیت‌های تولید و تداوم خدمت‌رسانی به کشور است؛ تلاشی که نشان داد این صنعت حتی در سخت‌ترین شرایط نیز از حرکت بازنمی‌ایستد. آنچه در روزها و هفته‌های پس از جنگ تحمیلی سوم در صنعت نفت رقم خورد، تنها روایت خسارت نبود، بلکه داستان بازگشت صنعتی بود که با تکیه بر دانش، تجربه، مدیریت منسجم و توان متخصصان داخلی، بازسازی را به مأموریتی ملی تبدیل کرد؛ روایتی چندبعدی که آموزش و پژوهش و توجه به توسعه پایدار، قطعاً در پیشبرد این فرایند نقش محوری داشتند. دراین میان، روند بازسازی، سازوکاری متشکل از مدیریت پروژه، هماهنگی میان شرکت‌های عملیاتی، پایش مستمر پیشرفت کار و تلاش شبانه‌روزی نیروهای متخصص است؛ تحقق اهداف صنعت نفت تنها به تعمیر تأسیسات آسیب‌دیده محدود نیست. دانشگاه صنعت نفت و پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت نیز به‌عنوان بازوهای علمی و فناورانه صنعت نفت در این روند حضور داشتند.

مدیریت متمرکز برای بازگشت ظرفیت‌ها

یکی از نخستین اقدامات، ایجاد ساختاری منظم برای هدایت عملیات بازسازی بود. در وزارت نفت، با تکیه بر مدیریت پروژه، روند پیشرفت طرح‌ها به‌صورت مستمر پایش و رفع موانع اجرایی در کوتاه‌ترین زمان ممکن دنبال شد. در همین چهارچوب، محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت بر استمرار نشست‌های تخصصی بازسازی و ارائه منظم گزارش‌های پیشرفت از سوی شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی گاز ایران تأکید کرد و خواستار مشارکت هماهنگ همه ارکان صنعت نفت در این مأموریت شد.

بررسی وضعیت پالایشگاه‌های آسیب‌دیده و صدور دستورهای لازم برای تسریع عملیات نیز بخشی از این روند بود؛ رویکردی که تلاش داشت فاصله میان شناسایی مشکل و تصمیم‌گیری برای رفع آن را به کمترین حد برساند.

پارک فناوری؛ پشتیبان تداوم فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان

در کنار عملیات مستقیم بازسازی تأسیسات نفت و گاز، پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت، نیز همراه  دیگر بخش‌ها برای حفظ فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان و پشتیبانی از مناطق آسیب‌دیده وارد عمل شد. در پی حمله رژیم آمریکایی- صهیونیستی به انبار نفت ری و قطع برق پست‌ها، با راهبری پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت، اقدامات شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در محدوده این انبار، برای رفع مشکل برق این مجموعه‌ها آغاز و هماهنگی‌های لازم برای برقراری ارتباط پایدار و انتقال برق خط سراسری توزیع به مناطق آسیب‌دیده انجام شد.

پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت همچنین با اختصاص فضا به پیمانکار شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران و فراهم‌کردن تسهیلات ارتباطی و ناوبری، در روند بازسازی مکان‌های مجاور مخازن آسیب‌دیده مشارکت کرد.