سرگذشت منطقه ما؛ خاورمیانه (6)

‌از چاپ روزنامه تا مدتی بعد خبری نبود؛ اگرچه قرائتی در دست است که طبقه منورالفکر مسلمان بسیار زود به امکانات -و نیز خطرات- جراید و مطبوعات وقوف یافت. محمد ابن عبدالوهاب نامی، مشهور به وزیرالغسانی، سفیر مراکش در اسپانیا، در 1690 میلادی در گزارش خود صحبت از دستگاه‌های نگارش می‌کند که «به نشر گزارش‌هایی می‌پردازند که خود مدعی‌اند حاوی اخبار است، ولی مملو از دروغ‌های جنجال‌برانگیز می‌باشد». شواهدی داریم که عثمانی‌ها از وجود مطبوعات در اروپا در قرن هجدهم آگاهی داشتند. گاهی حتی به آنچه در جراید غربی درباره آنها نوشته می‌شد، توجه نشان می‌دادند، اما این‌گونه توجهات نادر بود و تأثیر چندانی نمی‌گذاشت.