نظم منطقهای سنتی در خاورمیانه، در پی جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و همچنین جنگ غزه به پایان راه رسیده است. ناتوانی واشینگتن در سرنگونی رژیم تهران و حفاظت از متحدان خلیج فارس، بنبست در مسئله فلسطین، پایههای امنیتی و اخلاقی دهههای گذشته را ویران کرده است. تحولات اخیر ثابت کرد که قدرت نظامی محدودیتهای جدی دارد و متحدان منطقهای دیگر نمیتوانند به تضمینهای امنیتی آمریکا تکیه کنند. فروپاشی این نظم، فرصتی نادر برای واشینگتن ایجاد میکند تا سیاست خود را از «مهار نظامی» به سوی «دیپلماسی فراگیر» و حمایت از حقوق بشر و دموکراسی تغییر دهد.
تحلیل ریشههای بحران و فروپاشی نظم قدیمی
1 میراث نظم ۱۹۹۱ و فرسایش تدریجی نظم خاورمیانهای که پس از فروپاشی شوروی و آزادسازی کویت در سال ۱۹۹۱ شکل گرفت، بر پایه سه رکن اساسی بود:
برتری نظامی آمریکا: ایجاد شبکهای از پایگاههای نظامی برای مهار ایران و عراق
تضمین امنیت استبداد: حمایت از رژیمهای اقتدارگرا در ازای ثبات منطقهای و جریان انرژی
فرآیند صلح اعراب و اسرائیل: تلاش برای ادغام اسرائیل در یک چارچوب امنیتی مشترک با اعراب
شکست در اجرا: در حالی که این نظم برای نخبگان و کشورهای ثروتمند خلیج فارس منافعی داشت، برای اکثریت مردم منطقه با خشونت، محرومیت و سرکوب همراه بود.
2 غزه و جنگ با ایران
دو رویداد کلیدی به عنوان کاتالیزور نهایی برای پایان دادن به نفوذ آمریکا عمل کردند:
جنگ غزه (نابودی اخلاقی): حمایت بیچون و چرا از اسرائیل، ادعاهای حقوق بشری آمریکا را نزد افکار عمومی بیاعتبار کرد.
جنگ با ایران (شکست توهم قدرت نظامی): ناتوانی در تغییر رژیم و بسته شدن تنگه هرمز ثابت کرد که قدرت نظامی آمریکا دیگر نمیتواند امنیت مطلق ایجاد کند.
3 شکافهای کلیدی و واقعیتهای نوین منطقهای
بیاعتمادی متحدان خلیج فارس: رهبران عرب از اینکه واشینگتن بدون مشورت با آنها وارد جنگ با ایران شد و نتوانست یا نخواست از آنها در برابر حملات ایران محافظت کند، خشمگین هستند.
رقابتهای درونی: تنزاع میان عربستان و امارات بر سر رهبری منطقه و روابط با اسرائیل، تلاشهای آمریکا برای ایجاد یک جبهه متحد ضد ایرانی را مختل کرده است.
خودمختاری بازیگران: متحدان سابق اکنون به دنبال معاملات جانبی با ایران و گسترش روابط با چین و روسیه هستند تا خلأ قدرت آمریکا را پر کنند.
4 وضعیت بازدارندگی و تهدیدات مداوم
تابآوری ایران: علیرغم آسیبهای ناشی از جنگ، رژیم ایران برجا مانده و توانایی خود را برای نبرد در «منطقههای خاکستری» و استفاده از نیروهای نیابتی حفظ کرده است.
توسعهطلبی اسرائیل: اسرائیل بدون توجه به نظر آمریکا، به دنبال الحاق کرانه باختری و تداوم مداخلات نظامی در لبنان و سوریه است.
بیثباتی اقتصادی: جنگ، قیمت سوخت و مواد غذایی را افزایش داده و در کشورهایی مانند مصر، پتانسیل خیزشهای مردمی مشابه سال ۲۰۱۱ را تقویت کرده است.
5 فرصتهای راهبردی برای تغییر مسیر
آمریکا برای جلوگیری از زوال کامل، باید پارادایمهای خود را تغییر دهد:
الف) از تهاجم به دفاع
به جای بازسازی پایگاههای تخریب شده، بر سرمایهگذاری در موارد زیر تمرکز کند:
- اشتراکگذاری اطلاعاتی
- سیستمهای دفاع موشکی برای شرکای خلیج فارس
- تأمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز.
ب) دیپلماسی به جای مهار
تغییر رویکرد در قبال ایران از مهار نظامی به سوی فرآیند دیپلماتیک که ایران را به عنوان یک شریک در سیستم امنیتی منطقه بپذیرد. این نگاه حتی در میان برخی چهرههای تندرو مانند ونس نیز دیده میشود.
ج) بازتعریف روابط با متحدان
- فشار بر اسرائیل: مشروط کردن حمایتها به احترام به حقوق بشر، توقف شهرکسازی و پایان دادن به اقدامات بیثباتکننده
- پایانِ دادن به چک سفید به مستبدان: تشویق به اصلاحات دموکراتیک و حمایت از حقوق بشر به عنوان تنها راه دستیابی به ثبات پایدار در بلندمدت.
نتیجهگیری
نظم قدیمی خاورمیانه مانند امپراتوریهای بریتانیا و فرانسه پس از بحران سوئز در سال ۱۹۵۶، در حال محو شدن است. اگرچه خروج فیزیکی آمریکا بلافاصله رخ نخواهد داد، اما مشروعیت و کارآمدی مدل قدیمی از بین رفته است. واشینگتن با انتخابی حیاتی روبروست: یا به مدیریت بحرانهای بیپایان در یک سیستم شکستخورده ادامه دهد، یا شجاعت لازم برای پیریزی یک نظم جدید مبتنی بر دیپلماسی، دفاع جمعی و حاکمیت قانون را پیدا کند. شکست در تغییر مسیر، منجر به محو شدن تدریجی نفوذ آمریکا در منطقهای خواهد شد که بیش از سه دهه تحت سلطه مطلق آن بود.
*ترجمه: کانال بازنگاه
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
دیدارنیوز _ سرویس بینالملل: در پی تجاوز نظامی اسرائیل و آمریکا به ایران در روز شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴ و ترور آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب، درگیری میان طرفها آغاز شد و در روز چهلم، موقتا جنگ متوقف و آتشبس به مدت دو هفته برقرار شد.
به گزارش دیدارنیوز، روز شنبه (۲۲ فروردین)، مذاکرات طولانی میان ایران و آمریکا در اسلامآباد پاکستان برگزار شد اما طرفین با وجود مذاکره تا بامداد یکشنبه در اسلام آباد به توافقی نرسیدند. بنابر گزارش رسانههای داخلی، گفته میشود درخواستهای آمریکا به ویژه درباره تنگه هرمز و اورانیوم غنیشده مانع از دستیابی به توافق شده است.
روز یکشنبه ۱۳ اردیبهشت، ترامپ اعلام کرد که پیشنهاد ایران قابل قبول نیست و مذاکرات در بنبست قرار دارد. روز دوشنبه ۱۴ اردیبهشت، حملات موشکی و پهپادی به امارات صورت گرفت، اما ایران این حملات را تایید نکرد. امارات مدعی شده که این حملات از سوی ایران انجام شده است.
پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت حملاتی از سوی آمریکا به بندرعباس و قشم صورت گرفت و نیروی دریایی ایران با ناوشکنهای آمریکایی درگیر شد. همچنین صدای شدید پدافند هوایی در غرب تهران شنیده شد.
دوشنبه شب ۲۸ اردیبهشت، ترامپ مدعی شد که به دلیل درخواست چند کشور عربی، حمله دوباره به ایران را به تعویق انداخته است. بامداد یکشنبه ۳ خرداد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا ادعا کرد که به توافق با ایران نزدیک شدهایم.
ساعت ۲۲:۳۰ یکشنبه ۱۷ خرداد، جمهوری اسلامی ایران حملات موشکی خود را به اسرائیل، در پاسخ به حملات تلآویو به ضاحیه جنوبی بیروت آغاز کرد و تنشها بار دیگر بالا گرفت. بامداد روز دوشنبه ۱۸ خرداد، اسرائیل به مناطقی در ایران حمله کرد. پس از یک روز درگیری نظامی، دو طرف پایان حملات را اعلام کردند.
بامداد روز چهارشنبه ۲۰ خرداد، آمریکا به بهانه سرنگون شدن یک هلیکوپتر در تنگه هرمز، انگشت اتهام را به سمت ایران نشانه گرفت و حملاتی را به جنوب کشورمان انجام داد که با پاسخ ارتش و سپاه مواجه شد. روز جمعه ۲۲ خرداد دو طرف از نزدیک شدن به توافق خبر دادند.
بامداد دوشنبه ۲۵ خرداد، ایران و آمریکا از توافق برای پایان جنگ گفتند و بامداد روز پنجشنبه ۲۸ خردادماه مسعود پزشکیان رئیسجمهور ایران و دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا در فاصله زمانی کوتاهی متن یادداشت تفاهم اسلامآباد را بهصورت دیجیتال و غیرحضوری امضا کردند.
روز جمعه ۲۹ خرداد، مذاکرات ایران و آمریکا که قرار بود در سوئیس برگزار شود، لغو شد. روز شنبه ۳۰ خرداد، هیات مذاکرهکننده ایرانی به سرپرستی محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس راهی سوئیس شد.
روز یکشنبه ۳۱ خرداد، مذاکرات سوئیس با حضور هیاتهای ایرانی و آمریکایی و میانجیگری دو کشور پاکستان و قطر برگزار شد. در پی تهدیدهای ترامپ در شروع مذاکرات، هیات ایرانی اعتراض خود را اعلام کرد و طبق گفته برخی رسانهها مقامات سیاسی ایران از محل مذاکرات خارج شدند.
روز دوشنبه اول تیرماه، آمریکا تحریم نفت و پتروشیمی ایران را تا آخر مرداد لغو کرد.
روز دوشنبه ۸ تیرماه، آمریکا از نشست با ایران در دوحه خبر داد، اما تهران این موضوع را رد کرد.
بامداد ۱۷ تیرماه، آمریکا به بهانه حمله به چند کشتی در تنگه هرمز که ایران را مسوول آن دانسته، به چند شهر جنوبی کشورمان حمله کرد و ترامپ از پایان آتشبس با ایران خبر داد. در واکنش به این تجاوز نظامی، ارتش و سپاه مواضع آمریکا را در کشورهای عربی هدف قرار دادند.
بامداد روز جمعه ۱۹ تیرماه، پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی و خانواده ایشان در حرم امام رضا (ع) به خاک سپرده شد.
روز شنبه ۳ مرداد و پس از حدود ۲ هفته، حملات آمریکا به جنوب ایران متوقف شد. بامداد روز پنجشنبه ۸ مرداد، آمریکا به بهانه حملات سپاه به پایگاه این کشور در اردن، بار دیگر به جنوب ایران حملات هوایی انجام داد.
ترامپ، رئیسجمهور آمریکا روز ۲۹ مرداد از آغاز عملیات اقتصادی خردکننده بیسابقه علیه جمهوری اسلامی ایران خبر داد.
لازم به ذکر است، اینترنت بینالملل در کشورمان که از زمان حمله هوایی روز شنبه (۹ اسفندماه ۱۴۰۴) به ایران قطع شده بود، سرانجام بعدازظهر روز سهشنبه ۵ خرداد ۱۴۰۵ پس از ۸۸ روز وصل شد هرچند که محدودیتها و فیلترینگ شدید همچنان برقرار است.
پوشش زنده خبرهای جنگ، مذاکرات، تحولات منطقه و جهان در روز جمعه ۳۰ مرداد ۱۴۰۵:
ساعت: ۱۰:۴۶/ ۸ کشته در سقوط هواپیما در آلاسکا
به نقل از تسنیم، مقامهای آمریکایی اعلام کردند هر ۸ سرنشین یک فروند هواپیمای چارتر که روز پنجشنبه در منطقهای دورافتاده در غرب آلاسکا سقوط کرد، جان باختهاند.
این هواپیما هنگام نزدیکشدن به فرودگاه سایت راداری کیپ نیوِنهم سقوط کرد. بر اساس اعلام مقامهای نظامی آلاسکا، عملیات جستوجو و امداد تأیید کرد که هیچ بازماندهای وجود ندارد.
هواپیما از نوع Cessna ۴۴۱ بود و ۲ خلبان و ۶ مسافر داشت.
ساعت: ۱۰:۰۰/ والاستریتژورنال: امارات فشار بر ایران را مرحلهای افزایش میدهد
والاستریتژورنال به نقل از منابع آگاه گزارش داد محدود کردن مبادلات با ایران از سوی امارات بخشی از برنامهای از پیش طراحیشده برای افزایش فشار و بازدارندگی بوده است.
بر اساس این گزارش، ابوظبی قصد قطع کامل روابط با تهران را ندارد و رویکرد خود را بر تشدید تدریجی محدودیتها قرار داده است.
این منابع میگویند امارات ابتدا محدودیتهای حملونقل کالا را افزایش خواهد داد و در صورت ادامه تنشها، ممکن است اقدامات گستردهتری علیه نهادهای مرتبط با ایران در نظر بگیرد.
ساعت: ۰۹:۴۴/ گزارش اسپوتنیک از احتمال حمله اسرائیل به ترکیه
به گزارش رسانه اسرائیلی، برنامهریزان استراتژیک اسرائیل به این نتیجه رسیدهاند که ضمانتهای دفاع جمعی از داراییهای نظامی ترکیه که در خارج از مرزهای ترکیه فعالیت میکنند، محافظت نمیکند.
در این گزارش آمده است که محاسبه این است که نیروهای ترکیه مستقر در سوریه به طور خودکار تحت پوشش ماده ۵ قرار نمیگیرند.
فرض اسرائیل بر این است که در صورت تشدید اوضاع، ناتو دخالت نخواهد کرد.
دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، اعلام کرد که سوریه ظاهراً با اجازه دادن به استقرار نیروهای ترکیه در پایگاه هوایی ابوالظهور، در آستانه نقض توافقهای امنیتی با اسرائیل است.
ساعت: ۰۸:۰۴/ آمریکا به چین و متحدانش برای تشدید فشار اقتصادی و انزوای ایران هشدار داد
ایالات متحده به متحدان خود و چین هشدار داد که به کارزار جدید دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای منزوی کردن اقتصاد ایران بپیوندند.
قرار است شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در تاریخ ۲۴ سپتامبر (دوم مهرماه) به آمریکا سفر کند.
ایران تهدیدهای آمریکا را «تروریسم اقتصادی» خواند و گفت این تهدیدها شکست خواهند خورد. ترامپ وعده داده است که «کوبندهترین» عملیات اقتصادی تاریخ را علیه ایران اجرا کند.
اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، هم اظهارات رئیسجمهور را تکرار کرد و بر فشار اقتصادی بر تهران تأکید کرده است.
ترامپ و وزیر دارایی هنوز جزئیات اقداماتی را که قرار است علیه ایران انجام دهند، اعلام نکردهاند.
بسنت گفت که روز دوشنبه آینده در یک نشست خبری جزئیات بیشتری در این مورد ارائه خواهد کرد.
ساعت: ۰۵:۴۱/ کپلر: روز پنجشنبه تنها هفت شناور در تنگه هرمز تردد کردند
به نقل از بی بی سی، دادههای اولیه کشتیرانی نشان میدهد که عبور کشتیها از تنگه هرمز در روز پنجشنبه نسبت به روز قبل کاهش یافته است.
تردد کشتیها در این تنگه، در بحبوحه نگرانیهای فزاینده و در حالی که مذاکرات صلح ایران و آمریکا همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد، تحت تاثیر قرار گرفته است.
به گزارش رویترز، دادههای شرکت دریابی دریایی کپلر نشان میدهد که تنها هفت کشتی باری در روز پنجشنبه از تنگه هرمز عبور کردهاند.
بنا به آمار کپلر، این تعداد معادل نصف کشتیهایی است که روز چهارشنبه از این منطقه عبور کردند. از این هفت شناور، چهار کشتی وارد تنگه هرمز شده و سه کشتی از آن خارج شدند.
به گزارش کپلر هیچ یک از این شناورها، نفتکش یا تانکر گاز طبیعی مایع نبوده است. با این حال، دادهها نشان میدهد که یک کشتی بسیار بزرگ حامل گاز پروپان و بوتان، از طریق مسیر ایران از تنگه هرمز خارج شده است.
در روزهای اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بارها تاکید کرده که آمریکا کنترل این تنگه را در اختیار دارد.
ساعت: ۰۳:۳۷/ گزارشها از توقیف یک نفتکش در خلیج عدن به دست افراد مسلح
گزارشهای امنیت دریایی حاکی است که یک نفتکش در آبهای نزدیک سواحل یمن به دست شش فرد مسلح توقیف و به سوی سومالی هدایت شده است.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا گفته که این کشتی هنگام حرکت به سمت غرب در خلیج عدن با یک قایق غیرمجاز روبهرو شد و پیام اضطراری ارسال کرد.
در ماههای اخیر حملات دزدان دریایی سومالی پس از بیش از یک دهه بار دیگر افزایش یافته است.
این حمله همزمان با تهدیدهای ایران درباره استفاده از حوثیهای یمن برای مختل کردن کشتیرانی در دریای سرخ اتفاق افتاده است.
ساعت: ۰۲:۲۵/ تحریمهای تازه آمریکا علیه حزبالله؛ تاکید بر ارتباط این گروه با ایران
آمریکا تحریمهای تازهای علیه حزبالله لبنان اعلام خواهد کرد و همزمان این گروه را بار دیگر در چارچوب تحریمهای مربوط به تروریسم طبقهبندی میکند؛ اقدامی که هدف آن برجسته کردن ارتباط حزبالله با حکومت ایران عنوان شده است.
براساس بیانیهای که رویترز مشاهده کرده، وزارت دارایی آمریکا حزبالله را بار دیگر به عنوان «تروریست جهانی بهطور ویژه تعیینشده» معرفی میکند و میگوید که این گروه «در خدمت حکومت ایران و تحت فرمان نیروی قدس سپاه پاسداران» فعالیت میکند.
یک مقام آمریکایی به رویترز گفت که هدف از این اقدام، تاکید بر این است که حزبالله به نمایندگی از حکومت ایران عمل میکند و همچنین بهروزرسانی مستندات رسمی درباره ارتباط این گروه با نیروی قدس سپاه پاسداران است.
حزبالله نخستین بار در سال ۲۰۰۱ در این چارچوب تحریمی قرار گرفت و آمریکا این گروه را همچنین در فهرست «سازمانهای تروریستی خارجی» قرار داده است.
وزارت دارایی آمریکا روز پنجشنبه همچنین ۱۰ نفر را به اتهام انتقال مخفیانه پول برای حزبالله تحریم کرده است.
مقام آمریکایی گفت که این اقدامات جدا از تحریمهای گستردهتری است که واشنگتن قصد دارد علیه ایران اعمال کند. اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، پیشتر گفته بود روز دوشنبه درباره «سختترین تحریمهای تاریخ» علیه ایران توضیح خواهد داد.
ساعت: ۰۱:۵۵/ ادعای ترامپ: اگر لازم بود صد بار دیگر هم به ایران حمله میکردم
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در مصاحبهای با شبکه رادیویی "دبلیوایبیسی۷۷" با قاطعیت از تصمیم خود برای حمله به ایران دفاع کرده و گفت: «اگر لازم بود، صد بار دیگر هم همین کار را میکردم. آنها نمیتوانند سلاح هستهای داشته باشند و نخواهند داشت.»
او بار دیگر با تکرار این که ایران از نظر نظامی و رهبری کاملا تضعیف شده، مدعی شد: «آنها البته هنوز تعدادی موشک و پهپاد دارند، اما تواناییشان برای ساخت این تجهیزات در حال حاضر در مقایسه با پنج ماه پیش بسیار پایین است. آنها پنج ماه پیش حملات مؤثری انجام میدادند، اما حالا برایشان دشوار است که هر هدفی را مورد حمله قرار دهند.»
ترامپ در ادامه افزود: «آنها در وضعیت بدی قرار دارند. نرخ تورمشان به ۳۰۰ درصد رسیده است. پول ملیشان بیارزش شده، نیروهای نظامیشان حقوق دریافت نمیکنند. برای همین در شرایط بسیار بدی قرار دارند.»
ادامه دارد ..
نورنیوز-گروه بین الملل: داده های شرکت کپلر (Kpler) که در زمینه ردیابی حرکت کشتی ها فعالیت می کند نشان می دهد حرکت نفتکشها و کشتی ها در تنگه هرمز به شدت کاهش پیدا کرده است.
بر اساس این گزارش، طی روز شنبه گذشته تنها ۷ شناور از تنگه هرمز عبور کرده اند.
پولیتیکو پیشتر در گزارشی نوشته بود که دولت ترامپ مدعی است تنگه هرمز برای تجارت باز است و عبور و مرور نفتکشها در جریان است. این در حالی است که ردیابهای بازار تصویر نه چندان خوشبینانهای را نشان میدهند.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا بارها مدعی شده است که نفت آزادانه از طریق تنگه هرمز جریان دارد. اما کارشناسان میگویند که نمیتوان به ارقام دولت امریکا اعتماد کرد.
