نفقه چیست و چه کسانی می توانند نفقه دریافت کنند؟ راهنمای کامل شرایط و میزان

حق بر غذا چیست؟

حق بر غذا به عنوان حقی بشری از حقوقی است که در مجموعه حقوق اقتصادی و اجتماعی فرهنگی طبقه بندی می شود و لذا تعریف، مفهوم کلّی،پیشینه تاریخی، محتوا و مکانیزم های تضمین آن نیز تا حدّ زیادی مشابه مفاهیم،محتوا و مکانیزم های اجرایی سایر حقوق مندرج در میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. به موجب میثاق اخیر، «حق بر غذا»، حق بر رهایی از گرسنگی و دسترسی پایدار به غذا با کیفیت و کمیتی است که پاسخگوی نیازهای غذایی و فرهنگی باشد.

نخستین بار به حق بر غذا در ماده ی 25 اعلامیه جهانی حقوق بشر اشاره شد . پس از آن در کنوانسیون های م تعدد و ق طعنامه های سازمان ها و کنفرانس های بین المللی نیز از این حق سخن گفته شد. در اهمیت این حق همین بس که نقض آن،تهدیدی به صلح و امنیت بین المللی توصیف شده است. با این وجود آمارهای برنامه توسعه ملل متحد حاکی از آن است که 60 درصد مرگ ومیر سالیانه در جهان (حدود 36 میلیون نفر) مستقیم یا غیرمستقیم معلول گرسنگی یا کمبودهای غذایی است و بیش از 840 میلیون نفر در سطح جهان از سوءتغذیه رنج می برند.

مادرانی که با سوءتغذیه مواجهند، فرزندانی به دنیا می آورند که بیشتر مستعدّ بیماری و مرگ زودرس هستند. کودکان مریض و گرسنه در مدرسه نتیجه مطلوبی نمی گیرند و لذا از مهارت کافی برخوردار نمی شوند و نهایتا درآمد کافی برای سیر کردن خویش و خانواده شان را به دستن می آورند و این چنین است که چرخه فقر و بیماری و گرسنگی همچنان تداوم می یابد و بر اثر برطرف نشدن نیازهای اولی ه و اساسی حیات انسانی ، هیچ گاه زمینه تحقق سایر حقوق انسانی که لازمه رشد فکری و معنوی ان سان اس ت فراهم نمی آید و این کلام مؤید اهمیت و تأثیر برخی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از جمله حق بر غذا در تحقق سایر حقوقی است که امروزه عملا در نظام بین المللی حقوق بشر، اولویت یافته اند.

حق بر غذا در میثاق بین المللی حقوق اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی عنوان مستقلی ندارد و در بند (1) ماده ی 11 ذیل با عنوان «استاندارد مناسب زندگی» آمده است. ماده ی 11 میثاق بین المللی حقوق اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی مقرر می کند:

«کشورهای طرف این میثاق حق هرکس را به داشتن سطح زندگی کافی برای خود و خانواده اش شامل خوراک، پوشاک و مسکن کافی و همچنین بهبود مداوم شرایط زندگی به رسمیت می شناسند .

کشورهای طرف این میثاق به منظور تأمین این حق تدابیر مقتضی اتخاذ خواهند کرد و در این جهت به اهمیت اساسی همکاری بین المللی مبتنی بر رضایت آزاد اذعان دارند.

کشورهای طرف این میثاق با اذعان به حق بنیادین هرکس به رهایی و آزادی از گرسنگی، از طریق همکاری بین المللی تدابیر لازم ازجمله برنامه های مشخص را به قرار ذیل اتخاذ خواهند ک رد:

الف-بهبود روشهای تولید، حفظ و توزیع خواربار با استفاده ی کامل از معلومات فنی و علمی با اشاعه اصول آموزش و تغذیه و یا توسعه یا اصلاح نظام زراعی به نحوی که حداکثر توسعه مؤثر و استفاده از منابع طبیعی را تأمین نماید.

ب-تأمین و توزیع منصفانه ذخایر (منابع) خواربار جهان بر حسب نیازها باتوجه به مسائل مبتلا به کشورهای صادرکننده و وارد کننده غذا».

ماده ی حاضر یکی از کلی ترین مواد میثاق بین المللی حقوق اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی است و مسائلی را در برمی گیرد که معمولا در موضوع «توسعه»دولت بدان توجه می شود.

آنچنان که از بند (1)این ماده برمی آید حق بر اس تاندارد مناسب زندگی شامل حق بر غذا، مسکن و پوشاک است . کارهای مقدماتی تدوین م اده 11 نشان می دهد تا پی ش از ه شتمین اجلاس کمیسیون حقوق بشر،در پیش نویسی که برای میثاق تهیه شده بود اشاره به پوشاک و غذا مورد توافق هیأت های نمایندگی قرار نگرفته بود و در این اجلاس بود که نمایندهء چین پیشنهاد داد که واژه های غذا و پوشاک پیش از «مسکن» اضافه گردد.

استدلال چین این بود که اگرچه مسکن برای کشورهای صنعتی مهمتر است اما نیاز به غذا و پوشاک در کشورهای با اقتصاد روستایی و به ویژه کشورهای توسعه نیافته اولویت دارد.پیشنهاد چین مورد حمایت هیأت های مختلف قرار گرفت و تصویب شد . در مذاکرات بعدی، واژه «کافی» پیش از «غذا و پوشاک و مسکن» اضافه شد تا ضمن روشن ساختن متن، این ایده را منتقل کند که عناصر استاندارد زندگی باید در سطح معینی حفظ شود.

حق بر استاندارد مناسب زندگی در برگیرنده تمامی حقوق اقتصادی و اجتماعی است که برای یکپارچه سازی شخص در جامعه انسانی ضروری است.این حق با اصل حاکم بر نظام بین المللی حقوق بشر یعنی اینکه همه انسانها آزاد متولد شده و از نظر حقوق و شأن با یکدیگر برابرند و باید با یکدیگر با روحیه برادری رفتار کنند، رابطه نزدیکی دارد.

ماده ی 11 حاضر در زمینه مورد بحث به دو هنجار مجزا اما مرتبط با یکدیگر اشاره می کند. یکی حق بر غذای کافی و دیگری حق بر رهایی از گرسنگی. چگونگی ارتباط این دو مفهوم مشخص نیست و کمیته حقوق اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی هم هیچ تمایزی میان آن دو قائل نمی شود .

در عین حال برخی اعضای کمیته میان آن دو تمایز قائل شده و به جای آنکه آن دو را مترادف تلقی کنند حق بر رهایی از گرسنگی را زیرمجموعه حق بر غذا می دانند و معتقدند که حق نخست بر رهایی از قحطی یا تحقق نیازهای اساسی ضروری برای بقای فرد دلالت دارد.

در حالی که دومی ،مفهومی وسیع تر است که مستلزم سطح و نوعی از غذاست که سازگار با شرافت انسانی باشد. از دلایلی که برای این تمایز مطرح شده آن است که حق نخست با واژه «بنیادین » توصیف شده است و به هیچ حق دیگری در هردو میثاق با این وصف اشاره نشده است.در کمیته اظهار شد که منظور از کاربرد واژه«بنیادین»آن است که دولت، تعهد فوری و نه تدریجی به جلوگیری از قحطی دارد و از آنجایی که رهایی از قحطی با حق بر حیات مرتبط است باید در هر شرایطی محترم شمرده شود.

از این رو عده ای حق بر غذای کافی را یک «استاندارد نسبی »و حق بر رهایی از گرسنگی را یک «استاندارد مطلق» می دانند و به همین اعتبار معتقدند که تنها حصول حق نخست است که ویژگی تدریجی دارد و همکاری بین المللی در آن مبتنی بر رضایت آزاد است اما حق دوم ویژگی فوری دارد و دولت ها باید هر اقدامی را که برای تحقق آن لازم است اتخاذ کنند و همکاری بین المللی در این زمینه اجباری است.