خطر مضاعف برای زنان و کودکان؛ میراث شوم دود «دست‌دوم» بر سلامت خانواده

به گزارش مشرق ، تابستان امسال اروپا، گرمترین و مرگبارترین تابستان تاریخ خود را تجربه کرد.

بر اساس داده‌های رسمی، بیش از ۲۵ هزار نفر در سراسر این قاره بر اثر موج‌های گرمای شدید جان خود را از دست داده‌اند.

آلمان با ۱۴ هزار قربانی، رکورد تلفات گرما در این کشور را شکست و فرانسه، اسپانیا و انگلیس نیز صدها و هزاران کشته‌ی دیگر را به این آمار افزودند. قتلگاهی خاموش که در سکوت خبری اروپا رقم خورد.

قربانیان خاموش گرما در آلمان

بر اساس داده‌های مؤسسه «رابرت کخ» نهاد اصلی بهداشت عمومی آلمان، تعداد جانباختگان ناشی از گرما در این کشور از آوریل تا اوت ۲۰۲۶ به حدود ۱۴ هزار نفر رسیده است.

از این تعداد، حدود ۹۶۰۰ مورد تنها در یک هفته (۲۲ تا ۲۸ ژوئن / ۱ تا ۷ تیر ۱۴۰۵) رخ داده است؛ زمانی که دمای هوا در بسیاری از نقاط آلمان از مرز ۴۰ درجه سانتی‌گراد عبور کرد و در برخی مناطق به بیش از ۴۱ درجه رسید.

بخش اعظم قربانیان، سالمندان و بیماران مزمن بوده‌اند. از مجموع ۱۴ هزار جان‌باخته، حدود ۱۰۳۰۰ نفر بالای ۷۵ سال سن داشته‌اند.

کارشناسان تأکید می‌کنند که گرما معمولاً به‌صورت غیرمستقیم عمل می‌کند؛ افزایش دمای بدن، بیماری‌های قلبی، عروقی، تنفسی و کلیوی را تشدید کرده و در سالمندان به مرگ منجر می‌شود.

به همین دلیل، در بسیاری از موارد، علت رسمی فوت سکته قلبی یا نارسایی تنفسی ثبت شده، اما گرمای شدید نقش اصلی را در تشدید شرایط بیمار ایفا کرده است.

با همین منطق است که موج‌های گرما را «قاتل خاموش» می‌نامند؛ قاتلی که بدون صحنه‌های دراماتیک، هزاران قربانی می‌گیرد.

موج گرمای مرگبار در سراسر اروپا

اما آلمان تنها قربانی این تابستان سوزان نبود. بر اساس برآوردهای صورت‌گرفته، کل تلفات ناشی از گرما در اروپا در تابستان ۲۰۲۶ از مرز ۲۵ هزار نفر عبور کرده است.

این آمار از داده‌های مؤسسه رابرت کخ در آلمان و همچنین نهادهای دولتی و مراکز تحقیقاتی اسپانیا، فرانسه، انگلیس، سوئیس و هلند جمع‌آوری شده است.

در فرانسه نزدیک به ۶ هزار نفر، که حدود ۸۵ درصد آن‌ها بالای ۶۵ سال سن داشته‌اند.

در اسپانیا بر اساس سیستم نظارت بر مرگ‌ومیر این کشور، بیش از ۳۲۰ مورد مرگ مرتبط با گرما در روزهای اوج موج گرما ثبت شده است .

در انگلیس حدود ۲۷۳۶ مرگ مرتبط با گرما در ماه‌های مه و ژوئن.

این آمارها، برآوردهای محافظه‌کارانه‌ای هستند. به دلیل تأخیر در ثبت آمار و نیز ثبت نشدن گرما به‌عنوان علت مستقیم مرگ، ممکن است رقم واقعی تلفات بسیار بالاتر باشد . بر اساس مدل‌سازی‌های دانشگاه ایندیانا، تنها در هفته آخر ژوئن (۸ روز)، بین ۱۷ تا ۲۵ هزار مرگ اضافی در سراسر اروپا رخ داد.

به گزارش گرمای ۴۰ درجه در اروپا به دلیل معماریِ نامناسبِ ساخته‌شده برای سرما، نبودِ کولر گازی در بیش از ۹۰ درصد خانه‌ها، و جمعیتِ به شدت سالخورده، به فاجعه‌ای مرگبار تبدیل می‌شود.

سازمان جهانی بهداشت با اعلام وضعیت فوق‌العاده، نسبت به بحران فزاینده گرمای شدید در اروپا هشدار داده است.

به گفته این سازمان، اروپا سریع‌ترین قاره در حال گرم شدن جهان است و سرعت افزایش دما در آن حدود دو برابر میانگین جهانی است.

در چهار سال گذشته، گرمای شدید در اروپا بیش از ۲۰ هزار قربانی گرفته است و امسال نیز این روند صعودی با شدت بیشتری ادامه یافته است.

این فاجعه علاوه بر تلفات انسانی، پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای نظیر کاهش بهره‌وری نیروی کار، افزایش مصرف انرژی، فشار بی‌سابقه بر سیستم‌های درمانی، و خسارت به زیرساخت‌های حمل‌ونقل را به همراه داشت.

به گزارش خبرنگار جماران، بنا بر نقل مشهور، امام حسن عسکری علیه‌ السلام در هشتم ربیع الاول سال ۲۶۰ هجری، با توطئه معتمد عباسی -که همواره از محبوبیت و نفوذ معنوی آن حضرت در جامعه نگران بود- در شهر سامرا مسموم شدند و به شهادت رسیدند.[۱]

حضور اجباری امام عسکری(ع) در سامرا

امام حسن عسکری علیه‌ السلام در چهار سالگى، بنا به درخواست متوکل عباسى (دهمین خلیفه عباسیان) به همراه پدر بزرگوارشان امام هادی علیه‌ السلام و سایر خانواده شان راهى سامرا (مرکز خلافت عباسیان، در شمال غربى عراق) شدند.[۲]

امام عسکری(ع) پس از شهادت پدرشان، در سال ۲۵۴ هجرى قمرى به مقام امامت شیعیان نایل آمدند. آن حضرت و خانواده و خاندان پدرشان در ظاهر به دعوت متوکل در سامرا سکونت داشتند، ولى در حقیقت حضورشان در سامرا اجبارى و تبعیدگونه بود تا آن حضرت را از نزدیک در مراقبت و نظارت خویش داشته باشند.

مرگ طبیعی یا شهادت؟

شیخ طبرسی می گوید: بسیاری از دانشمندان ما گفته اند: امام حسن عسکری علیه السلام بر اثر مسمومیت به شهادت رسیدند، چنان که پدرشان و جدشان و همه امامان علیهم السلام با شهادت از دنیا رفته اند.[۳] ابراهیم کفعمی نیز می گوید: او را «معتمد» مسموم کرد.[۴] و محمد بن جریر بن رستم، از دانشمندان شیعی در قرن چهارم معتقد است که امام عسکری علیه السلام در اثر مسمومیت به درجه شهادت رسیدند.[۵]

یکی از نشانه های شهادت امام علیه السلام به وسیله دربار عباسی، تحرک ها و تلاش های فوق العاده ای بود که معتمد عباسی در روزهای مسمومیت و شهادت امام علیه السلام، برای عادی جلوه دادن مرگ آن حضرت از خود نشان داد.

ابن صباغ مالکی از دانشمندان اهل سنت، از قول عبیدالله بن خاقان، یکی از درباریان عباسی (که نسبت به امام عسکری علیه السلام احترام و تکریم داشت) می نویسد: «... هنگام درگذشت ابومحمد حسن بن علی عسکری علیه السلام، معتمد خلیفه عباسی، حال مخصوصی پیدا کرد که ما از آن شگفت زده شدیم و فکر نمی کردیم چنین حالی در او (که خلیفه وقت بود و قدرت را در دست داشت) دیده شود. وقتی «ابومحمد» (امام عسکری) رنجور شد، پنج نفر از اطرافیان خاص خلیفه که همه از فقیهان درباری بودند، به خانه او گسیل شدند. معتمد به آنان دستور داد در خانه ابومحمد بمانند و هر چه روی می دهد به او گزارش کنند، نیز عده ای را به عنوان پرستار فرستاد تا ملازم او باشند، و همچنین به قاضی بن بختیار فرمان داد ده نفر از معتمدین را انتخاب کند و به خانه ابومحمد بفرستد و آنان هر صبح و شام نزد او بروند و حال او را زیر نظر بگیرند. دو یا سه روز بعد به خلیفه خبر دادند حال ابومحمد سخت تر شده و بعید است بهتر شود. خلیفه دستور داد شب و روز ملازم خانه او باشند و آنان پیوسته ملازم خانه آن بزرگوار بودند، تا پس از چند روزی رحلت فرمود. وقتی خبر رحلت آن حضرت پخش شد، سامرا سراپا فریاد و ناله شد و بازارها تعطیل و مغازه ها بسته شد. بنی هاشم، دیوانیان، امرای لشکر، قاضیان شهر، شعرا و سایر مردم برای شرکت در مراسم تشییع حرکت کردند. سامرا در آن روز یادآور صحنه قیامت بود! وقتی جنازه آمادۀ دفن شد، خلیفه برادر خود، «عیسی بن متوکل»، را فرستاد تا بر جنازه آن حضرت نماز بگزارد. هنگامی که جنازه را برای نماز روی زمین گذاشتند، عیسی نزدیک رفت و صورت آن حضرت را باز کرد و به علویان و عباسیان و قاضیان و نویسندگان و شهود نشان داد و (برای رفع تهمت خلیفه) گفت: این «ابومحمد عسکری» است که به مرگ طبیعی درگذشته است و فلان و فلان از خدمتگزاران خلیفه نیز شاهد بوده اند!! بعد روی جنازه را پوشاند و بر او نماز خواند، و فرمان داد برای دفن ببرند...».[۶]

این گزارش نشان می دهد که امام عسکری علیه السلام در جامعه چه موقعیتی داشته و حکومت عباسی چرا نگران بوده است و نیز روشن می کند که خلیفه از برملا شدن مسمومیت و قتل امام تا چه حد وحشت داشته است، و لذا با زمینه سازی قبلی کوشیده است شهادت امام را مرگ طبیعی قلمداد کند!

البته این نماز جنبه تشریفاتی داشت و طرحی بود که رژیم حاکم برای لوث کردن ماجرای شهادت امام ریخته بود و چنان که در میان دانشمندان شیعه مشهور است، امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) به طور خصوصی بر جنازه پدر بزرگوارشان نماز گزاردند.[۷]

پانویس

 موسوعة الإمام العسکری علیه السلام، ج۱، ص۱۳۴-۱۳۵.

 منتهى الآمال، شیخ عباس قمی، ج ۲، ص ۳۹۳.

 اعلام الوری، الطبعة الثالثة، دارالکتب الاسلامیة، ص ۳۶۷.

 الانوار البهیة، شیخ عباس قمی، مشهد، کتابفروشی جعفری، ص ۱۶۲.

 دلائل الامامة، نجف، منشورات المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۳ ه.ق، ص ۲۲۳.

 الفصول المهمة، چاپ قدیم، ص ۳۰۷-۳۰۸. این قضیه را مرحوم شیخ مفید در ارشاد و فتال نیشابوری در روضة الواعظین و طبرسی در اعلام الوری و علی بن عیسی الاربلی از قول احمد پسر عبیدالله بن خاقان نقل کرده اند.

 کمال الدین، شیخ صدوق، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، (التابعة) لجماعة المدرسین، بقم المشرفة، ۱۴۰۵ ه.ق، باب ۴۳، ص ۴۷۵؛ مجلسی، بحارالانوار، الطبعة الثانیة، تهران، المکتبة الاسلامیة، ۱۳۹۵ ه.ق، ج ۵۰، ص ۳۳۲.

منابع

سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی.

روزشمار تاریخ اسلام، سید تقى واردى، جلد سوم، ماه ربیع‌الاول.