سیاست‌گذاری فرهنگی بدون توجه به حوزه زنان و خانواده ناقص است

ویژه نامه‌ها

به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، «مبانی ارزش شناختی بیانیه گام دوم انقلاب از منظر قرآن کریم» عنوان مقاله‌ای است که توسط  روح الله شهریاری، دانش آموخته حوزه علمیه و دکترای مدرسی معارف اسلامی و ابراهیم نوری، عضو هیأت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان به رشته تحریر درآمده است.

پژوهشگران این اثر بر این باورند که بیانیه گام دوم انقلاب در همه عناصر خود خاستگاه قرآنی و بنیانی ارزشی دارد. در این بیانیه بر این مبنای ارزشی که تشکیل حکومت اسلامی به مثابه ضرورت تحقق کمال حقیقی مطرح است، تأکید شده است.

ترسیم مبانی ارزش‌شناختی بیانیه بر اساس قرآن کریم یقین به صحت آن را بیشتر می‌کند . این قوت در یقین، قوت در مسیر را به همراه خواهد داشت؛ چنانکه امیرمؤمنان علیه‌السلام فرموده است: اهل یقین باش تا قوی باشی.

این پژوهش با رویکردی کیفی و با بهره‌گیری از دو روش همزمان؛ یعنی روش تحلیلی و کشفی انجام شده است. تحلیل محتوا روشی است که به بررسی نظامند محتوای درون متن و کشف مضامین خاص آن می‌پردازد.

نکته کلیدی به نام ارزش

در قسمتی از این پژوهش به تبیین معنای ارزش پرداهته شده است. ارزش به معنای هر امر مطلوب به کار برده می‌شود و انواع مختلفی دارد؛ مانند ارزش اقتصادی، هنری، معرفت شناختی و... مقصود از مبانی ارزش شناختی مباحثی درباره تعریف ارزش، انواع ارزش، مراتب ارزش واقعی یا غیر واقعی بودن، ارزش منشأ، ارزش معیار و مانند این‌ها است.

نکته مهم دیگری که در این مقاله مورد توجه قرار گرفته، جهان شمول بودن مبانی ارزش شناختی در اسلام است. قرآن کریم در جاهای مختلف به این نکته اشاره دارد که ارزش‌هایی که به آن‌ها دعوت می‌کند جهان شمول است و مرزهای فرهنگی جغرافیایی و نژادی را در نوردیده و بی اعتنای به آنها است. در نتیجه دعوت پیامبران الهی به لحاظ ماهیت و اصالت ارزش‌ها دعوتی است که مختص طبقه یا گروه خاص است. این آیه سوره بقره : «کَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَمُنْذِرِینَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْکِتَابَ» و آیه سوره سبا که می‌فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا کَافَّةً لِلنَّاسِ»، نمونه‌ای از این جهان شمولی است. مخاطب آیه «ناس» است که به معنای همه انسان‌ها است و تمام آن‌ها مخاطب تعالیم ارزشی انبیا هستند.

تدرج داشتن ارزش‌های دینی

در این پژوهش یکی از مبانی ارزش شناختی مورد اشاره قرآن کریم، تدرج داشـتن ارزش‌هـای دینـی ذکر شده است. این تدرج داشتن ارزش‌ها از دو منظر کمی و کیفی قابـل تبیـین اسـت. بـه لحـاظ کمی مراد از تدرج داشتن این است که ماهیتاً برخی ارزش‌هـا نسـبت بـه برخـی دیگـر ارزش بیشتری دارند.

از جهت کیفی نیز ارزش‌ها مراتبی دارند؛ به این معنا که مفاهیمی مشکک و دارای درجات مختلف هستند. در برخی آیات قـرآن، از مراتب تقوا سخن گفته شده و توصیه به شدت بخشیدن تقوا شده است:«فَــاتَّقُوا اللَّــه مــا اســتَطَعتُم» و «إِنَّمــا یتَقَبــلُ اللَّــه مــنَ الْمتَّقینَ».

تشکیک در مراتب کیفی ارزش‌ها منحصر در ارزش‌های اخلاقی مثبت نیست، بلکـه ارزش‌های اخلاقی منفی؛ مانند کفر، نفاق، عجـب و... نیـز دارای مراتـب اسـت. شـهید مصطفی خمینی در تفسیر آیه «فی قُلُوبِهِم مرَض فَزَادهم اللَّه» بـر ایـن مطلب تصریح دارند که ارزش‌های منفی نفاق و کفر مانند ایمان دارای مراتـب مختلـف هستند. رهایی از طواغیت محور کلیدی عقلانیت انقلابی است بازخوانی سیره و اندیشه‌ قائد شهید در افق تمدن اسلامی

بیانیه گام دوم و آرمان‌های انقلاب  

در بخش دیگری ازاین مقاله پژوهشی به این نکته اشاره شده که بیانیه گام دوم سخن از آرمان‌های بلند نظام جمهوری اسلامی به میان آمده که ناظر به کمیت‌های ارزشی است؛ به این معنا کـه ارزش‌هـایی که نظام جمهوری اسلامی ایران به دنبال آنها است، دارای مراتب کمی اسـت.

در فـراز دیگری از بیانیه سخن از دو نوع ظرفیت در نظام جمهوری اسلامی به میان آمده است: مهم‌ترین ظرفیت امیدبخش کشور، نیروی انسانی مستعد و کارآمد با زیربنای عمیق و اصیل ایمانی و دینی است. این فراز نشان می‌دهد ظرفیت‌ها به دو قسمت زیربنایی و روبنایی قابل تقسیم است و همچنین ظرفیت‌های معنوی نسبت به ظرفیت‌های طبیعـی اصـالت داده شـده‌انـد.

یکی از بالاترین درجات ارزشی در بیانیه، تمدن‌سازی اسلامی نام گرفتـه و نیز بالاتر از آن، ارزشِ ایجاد آمادگی جهت ظهور منجی عـالم بشـریت(عجل الله تعـالی فرجه الشریف) قرار داده شده است. همچنین در این بیانیـه از جهـت مصـداقی یکی از والاترین ارزش‌ها عدالت نام گرفته است. عدالت در صدر هدف‌های اولیه همه بعثت‌های الهی اسـت و در جمهـوری اسلامی نیز دارای همان شأن و جایگاه است.

رهبر شهید انقلاب در این بیانیه یکی از نکاتی را که مهم برمی‌شمردند مسئله اقتصاد است. ایشان می‌فرمایند که اقتصاد قوی، نقطه قوت و عامل مهم سـلطه ناپـذیری و نفوذ ناپـذیری کشـور است و اقتصاد ضعیف، نقطه ضعف و زمینـه‌سـاز نفـوذ و سـلطه و دخالـت دشمنان است. فقر و غنا در مادیات و معنویات بشر، اثر می‌گذارد. ایشان با وجود جایگاه و اهمیتی که بر مقوله اقتصاد قائل هستند، یک نکته کلیدی را نیز متذکر می‌شوند و می‌فرمایند که اقتصاد هدف جامعه اسلامی نیست.

ایـن نکتـه از آن جهـت حـائز دقـت اسـت کـه در مقـولات ارزشـی و از حیـث ارزش شناختی، آنچه به عنوان هدف تعیین می‌شود، دارای اصـالت اسـت و آنچـه بـه عنوان هدف نباشد، به لحاظ ارزش‌شناختی اعتباری اسـت. بنـابراین، در هنگـام تـزاحم ارزش‌ها باید همواره آنچه اصیل و یا با اهمیت‌تـر اسـت، تـرجیح داده شـود.   

از دیگر مبـانی ارزش‌شناختی که مؤلفه‌های مختلف بیانیه بر آنها اسـتوار اسـت و در این مقاله پژوهشی آمده، شـامل ایـن مـوارد اسـت: تقـدم ارزش‌هـای اصـیل بـر ارزش‌هـای اعتبـاری در هنگـام تـزاحم، اختیاری بودن کمال‌جویی و در عین حال، توجه به این که حکومت به مثابـه ضـرورت تحقـق کمال حقیقی باید زمینه‌های لازم جهت نیل آحاد جامعه به سمت کمال حقیقی را فراهم کنـد، مورد توجه و عنایت است. به علاوه ارائه عقلانیت به مثابه معیار سنجش ارزش و هـمچنـین لحاظ عدالت به عنوان ارزش نفس‌الامری و نیز خاستگاه الهی داشتن انقلاب و قوانین آن نیز از دیگر موارد است.

گفتنی است، مقاله «مبانی ارزش شناختی بیانیه گام دوم انقلاب از منظر قرآن کریم» از سوی فصلنامه علمی ـ پژوهشی حکومت اسلامی وابسته به دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، منتشر شده است.

خبرنگار: بابک شکورزاده

انتهای پیام/  

ویژه نامه‌ها

حجت الاسلام دکتر غلامحسین کمیلی، مدیر مدرسه علمیه تخصصی قرآن و عترت،  در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، به مناسبت شهادت امام حسن عسکری(ع) ضمن تبیین انحرافاتی همچون جشن‌ عیدالزهرا،  گفت: همه ائمه اطهار(ع) از جمله امام حسن عسکری(ع)، مبارزه و مجاهدت داشتند؛ اما سبک و شکل این مبارزه بسته به مصلحت دین و مردم، متفاوت بود. حتی همین که امام حسن عسکری(ع) از زمان پدر بزرگوارشان در منطقه نظامی تحت نظارت حکومت بودند و دسترسی مردم به ایشان ممنوع یا محدود بود، نشان می‌دهد که با طاغوت زمان مبارزه داشتند و بی‌تفاوت نبودند.

وی با اشاره به جدیت و اهتمام امام در مبارزه با طاغوت زمان بدون هیچ تعارف یا انعطافی تصریح کرد: ایشان در عین حال نسبت به اختلافات میان مسلمانان با رویکرد حفظ وحدت عمل کرده و توصیه‌شان این بود که با وجود اختلافات، مشترکات را تقویت کنید، با هم معاشرت داشته باشید و به مشکلات همدیگر رسیدگی کنید؛ اختلافات را نیز تا حد امکان با استدلال و تبیین حل کنید.

شادی در روز شهادت، خلاف سیره و جسارت است

استاد درس خارج حوزه در ادامه با اشاره به روال رایج در روز شهادت امام حسن عسکری(ع) که تا ظهر عزاداری و بعد جشن گرفته می‌شود، گفت: نه در عزاداری و نه شادی نباید افراط و تفریط داشت؛ شادی در روز شهادت یک امام چه به بهانه آغاز امامت امام بعد چه عیدالزهرا یا ...، تناسبی با سیره خود اهل بیت(ع) ندارد؛ امام عسکری(ع) در حکمت 28 تحف العقول می‌فرمایند «لَیس مِن الادبِ اظهار الفرح عند المَحزون»؛ وقتی امام زمان(عج) در شهادت پدرشان محزون و عزادار هستند، شادی ما جسارت به محضر حضرت است. از طرفی ائمه ما مثل شاهان و طواغیت نیستند که چشم انتظار ریاست و تاج‌گذاری باشند و رسیدن به این مرحله را جشن بگیرند! رسم علما نیز این بوده است که نه در عصر روز شهادت بلکه در روز نهم ربیع به عنوان آغاز امامت امام زمان(عج)، نماز شکر خوانده و با حضرت تجدید عهد می‌کردند.

عیدالزهرا؛ انحرافی بی‌پایه و اساس و پرخطر

حجت الاسلام کمیلی، مراسماتی که با عنوان عیدالزهرا یا عید بَقر در روز نهم ربیع گرفته می‌شود را انحرافی آشکار خواند و افزود: کسانی که اقدام به این کارها می‌کنند، توجیهشان جشن گرفتن روز فوت یکی از خلفا است در حالی که طبق نظر علمای قدیم و جدید از شیخ مفید و علامه مجلسی گرفته تا مراجع تقلیدی همچون حضرت آیت الله مکارم شیرازی و حتی اغلب علمای اهل تسنن، معتقدند که از یک سو اصولا فوت خلیفه دوم در 29 ذی الحجه اتفاق افتاده است نه نهم ربیع و از سوی دیگر، در روایت یا سیره ائمه اطهار(ع) نداریم که این روز را به عنوان عید، جشن گرفته باشند؛ اگر هم شادی داشتند (چه معصومین و چه علما) ناظر به آغاز امامت و ولایت و زعامت حضرت حجت(عج)  در نهم ربیع و گشایش در امر امت با وجود همه تلاش دشمنان برای نابودی ایشان بوده است که معنای بقر(شکافتن) نیز همین است.

تأکید بر وحدت به معنای نفی تولی و تبری نیست

وی با بیان اینکه حتی با فرض وقوع فوت خلیفه دوم در نهم ربیع هم، این اتفاق نباید دستاویزی برای برجسته کردن اختلافات و وحدت شکنی باشد، تأکید کرد: سیره ائمه اطهار(ع) در طی تاریخ، وحدت امت اسلامی بوده است؛ البته این به معنای دست کشیدن از عقاید حقه خود نیست؛ بلکه منظور، دفاع عالمانه و حکیمانه، منطقی و با ادب و نزاکت است، چراکه چنین رویکردی، خودش یک تلنگر و سبب جذب افراد ناآگاه است.

نویسنده و پژوهشگر حوزوی ادامه داد: خداوند در قرآن کریم به مؤمنان می‌فرماید حتی به بت (نمادهای) مشرکین توهین نکنید زیرا باعث می‌شود آن‌ها هم متقابلا به نمادها و دین شما توهین کنند. در سیره امامین انقلاب نیز رعایت این مهم را می‌بینیم به حدی که حتی نسبت به دشمن نیز ملاحظه داشتند و از هر لفظی استفاده نمی‌کردند؛ برخی الفاظ هرچند که متناسب با رذالت دشمن باشد ولی برازنده شیعه یا فرد مسلمان نیست.  

احقاق حق باید منطقی و مستدل باشد نه هیجانی و آسیب‌زا

حجت الاسلام کمیلی با اشاره به تبعات و آسیب‌های ناشی از مراسمات عیدالزهرا گفت: برگزارکنندگان این مراسمات می‌گویند برنامه ما و هرچه نسبت به غیرشیعه می‌گوییم، در محیط بسته است و جایی منتشر نمی‌شود؛ اما واقعیت نشان داده است که محتوای این برنامه‌ها پنهان نمانده، منتشر شده و ضمن وهن شیعه، دستاویز گروهک‌های ضاله و دشمنان برای کشتار شیعیان قرار گرفته است. امام صادق(ع) در جلد68 کتاب بحارالانوار می‌فرمایند: «خداوند زبان را طوری عذاب می‌کند که هیچ یک از جوارح را عذاب نمی‌کند. از علتش که سؤال می‌شود، می‌فرماید از تو کلمه‌ای صادر شد که تا مشرق و مغرب زمین رفت و نتیجه‌اش ریختن خون‌های محترم و غارت شدن اموال و اهانت به ناموسشان بود».

مدیر مدرسه علمیه تخصصی قرآن و عترت با اشاره به مخالفت امامین انقلاب با برگزاری این گونه برنامه‌ها و تأکیدشان بر وحدت ابراز کرد: اغلب بزرگان شیعه و اهل سنت اتفاق نظر دارند که دشمن اصلی مسلمین، مستکبران هستند و مراسم‌هایی چون جشن نهم ربیع(عیدالزهرا) جز بهانه دادن دست دشمن، دستاوردی ندارد. امام خمینی(ره) در صحیفه نور می‌فرمایند: «بر جمیع سخنرانان چه در محیط‌های باز و چه بسته و تمام نویسندگان، تکلیف حتمی شرعی است که حتی به طور اشاره و کنایه، از گفتار و نوشته‌های اختلاف‌انگیز پرهیز کنند که سم کشنده است؛ و باید بدانند که ایجاد اختلاف، جز تبعیت از نفس اماره و خدمت به دشمنان نیست».

وی یادآور شد: رهبر شهید انقلاب نیز معتقد بودند قدرت و توان ما باید صرف نابودی دشمن شود نه اختلاف میان خودمان؛ ایشان در یکی از بیانات خود فرمودند: «برخی این روزها به نام شادکردن دل فاطمه زهرا(س) کاری می‌کنند که انقلاب اسلامی را که محصول مجاهدت آن حضرت است، لنگ کنند». بنابراین اگر واقعا به دنبال احقاق حق و رفع اختلاف هستیم، باید طبق سیره علما و بزرگان، با رویکرد جذب حداکثری و از راه منطق و استدلال وارد شویم نه هیجانات گذرا و بی‌پایه؛ چنانکه در سیره اهل بیت(ع) نیز شاهد هستیم که حتی جنگ را به تأخیر می‌انداختند بلکه یک نفر هم که شده، آگاه شده و به حق بپیوندد.

حجت الاسلام کمیلی با تأکید بر اینکه تولی و تبری واجب است، ولی نحوه ابراز و تحقق آن هم باید درست باشد، پیشنهاداتی به عنوان راهکار رفع اختلافات مسلمین و انحرافاتی چون عیدالزهرا ارائه کرد و گفت: لازم است از دوره پیش‌دبستانی و دبستان بچه‌ها با معارف اصیل و ناب اهل بیت(ع) و انحرافات ایجادشده در صدر اسلام آشنا شوند تا به تدریج که بزرگ‌تر می‌شوند، آگاهی‌شان تکمیل شده و بتوانند حق و باطل را تشخیص دهند و نه تنها خودشان دچار انحراف نشوند؛ بلکه ناآگاهان و غیرمغرضین را هم هدایت کنند. 

خبرنگار: زهرا شریعتی

انتهای پیام/