نقش مؤثر سرمایه انسانی متخصص در پیشبرد اهداف پژوهشی و فناورانه

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، افشین در حاشیه بازدید از بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت ساختمان، با تشریح پارادایم جدید معاونت علمی و حرکت از فناوری و نوآوری به سمت ایجاد قابلیت‌های پایدار و تکرارپذیر، اظهار کرد: یکی از برنامه‌هایی که معاونت علمی در آغاز این مسیر دنبال کرده، طرح هاتف است.

وی با بیان اینکه معاونت علمی در رویکرد جدید خود به دنبال تبدیل ایده به بازار و هدایت زنجیره‌های شکل‌گیری فناوری است، افزود: در معاونت علمی دنبال این هستیم که ایده را به بازار تبدیل کنیم و در این میان زنجیره‌ها را هدایت کنیم. برای حوزه‌های نوظهوری که ممکن است به دلیل نبود بازار شکل‌گرفته، سرمایه‌گذاری کافی روی آنها وجود نداشته باشد، طرحی هدایتگر با عنوان هاتف تعریف شده است.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور ادامه داد: در قالب این طرح، حوزه‌هایی که دانش و ظرفیت فناورانه آنها در دانشگاه وجود دارد، شناسایی می‌شوند و تلاش می‌کنیم هسته‌های پژوهشی فعال در این حوزه‌ها را به شرکت‌های فناور تبدیل کنیم. این شرکت‌های فناور نیز در ادامه، در پارک‌های علم و فناوری و با استفاده از ظرفیت‌های حمایتی، مسیر تبدیل شدن به شرکت‌های دانش‌بنیان را طی خواهند کرد.

افشین با تأکید بر اینکه طرح هاتف با هدف ایجاد یک زنجیره پیوسته از ایده تا بازار طراحی شده است، گفت: ما یک زنجیره تعریف کرده‌ایم که به ما اجازه می‌دهد ایده‌ای را که یک نخبه، عضو هیئت علمی، دانشگاهی یا یک جوان متخصص و صاحب ایده دارد، در یک مسیر مشخص به محصول برسانیم.

وی با اشاره به اینکه رسیدن به محصول پایان مسیر توسعه فناوری نیست، تصریح کرد: وقتی ایده به محصول رسید، آیا کار پایان پیدا کرده است؟ خیر. تا اینجا فناوری اتفاق افتاده است، اما ما دنبال نوآوری هستیم. نوآوری یعنی فناوری بتواند خلق اثر کند؛ یعنی یک اثر اقتصادی، اجتماعی و اقتداری داشته باشد؛ بنابراین وقتی از نوآوری صحبت می‌کنیم، منظور این است که فناوری را به یک اثر مؤثر تبدیل کنیم.

رئیس بنیاد ملی نخبگان، در ادامه با تأکید بر ضرورت عبور از مفهوم نوآوری و رسیدن به قابلیت، اظهار کرد: آیا ایجاد اثر اقتصادی و اجتماعی کافی است؟ پاسخ امروز به این پرسش «نه» است و به همین دلیل است که بر قابلیت تأکید دارم و معتقدم نوآوری باید به «قابلیت» تبدیل شود.

افشین، قابلیت را به معنای تکرارپذیری موفقیت‌ها دانست و افزود: قابلیت یعنی بتوانید یک موفقیتی را که به دست آورده‌اید، تکرار کنید. ما امروز دنبال این هستیم که از فناوری و نوآوری عبور کرده و به قابلیت برسیم؛ قابلیتی که بتواند در مقیاس ملی ایجاد شود، استمرار پیدا کند و به‌صورت پایدار توسعه یابد.

توسعه «هوش مصنوعی» در مسیر ایجاد قابلیت دانش‌بنیان

افشین، یکی از مهم‌ترین قابلیت‌های مورد نیاز کشور را در شرایط کنونی، هوش مصنوعی دانست و گفت: یکی از قابلیت‌هایی که باید به آن برسیم، هوش مصنوعی است. اما هوش مصنوعی را نباید صرفاً به شکل یک محصول منفرد دید.

وی ادامه داد: برای مثال، اینکه بگوییم با استفاده از هوش مصنوعی توانسته‌ایم داده‌های ساختمانی را بخوانیم، سامانه‌ای طراحی کرده‌ایم که آموزش می‌بیند، فرمان صادر می‌کند و یک مسئله مشخص را حل می‌کند، به معنای پایان مسیر نیست. ما دنبال این هستیم که هوش مصنوعی در کشور به یک قابلیت تبدیل شود.

معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به فعالیت ستاد توسعه فناوری و کاربرد‌های هوش مصنوعی اظهار کرد: فرآیند هوش مصنوعی در کشور در قالب ستاد مربوطه، به‌صورت منظم و با حضور معاون اول رئیس‌جمهور دنبال می‌شود و همین هفته نیز هشتمین جلسه این ستاد برگزار شد. هدف ما این است که هوش مصنوعی را از سطح محصولات و کاربرد‌های منفرد عبور داده و به یک قابلیت ملی تبدیل کنیم.

افشین در تشریح الزامات ایجاد چنین قابلیتی گفت: باید ببینیم فرایند ایجاد قابلیت اجرایی چیست و ضمانت اجرایی آن چگونه شکل می‌گیرد. بر اساس اصولی که در دنیا نیز دنبال می‌شود، ما در برخی حوزه‌ها باید تسهیلگر باشیم، در برخی حوزه‌ها تنظیم‌گر باشیم و زیرساخت‌های لازم را آماده کنیم. در کنار این موارد، باید آزمایشگاه‌های صحت‌سنجی و سندباکس نیز داشته باشیم.

وی افزود: اگر سندباکس و زیرساخت‌های صحت‌سنجی وجود نداشته باشد، ممکن است کد‌هایی وارد فرآیند شوند که فریب‌دهنده باشند یا نتوانند عملکرد مورد انتظار را ارائه دهند؛ بنابراین ایجاد این زیرساخت‌ها بخشی از مسیر رسیدن به قابلیت ملی در حوزه‌های فناورانه است.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به توسعه زیرساخت‌های پردازش هوش مصنوعی در کشور طی سال‌های اخیر اظهار کرد: ما فکر می‌کنیم در یک بازه زمانی حدود سه سال می‌توانیم مسیر ایجاد قابلیت‌های جدی در این حوزه را دنبال کنیم. باید توجه داشت که تا دو سال پیش، زیرساخت پردازش هوش مصنوعی در کشور به این شکل وجود نداشت، اما در همین فاصله کوتاه، زیرساخت بسیار خوبی در کشور آماده شده و در حال افزایش نرخ رشد آن هستیم.

وی ادامه داد: امروز جایگاه کشور از نظر علمی مناسب است و امیدواریم در حوزه کاربردپذیری نیز بتوانیم این جایگاه را به شکل محسوسی ارتقا دهیم. در سال جاری نیز در شاخص‌های مرتبط با کاربردپذیری، بهبود قابل توجهی داشته‌ایم.

افشین با اشاره به فاصله میان تولید علم و کاربردی‌سازی فناوری گفت: البته فاصله میان جایگاه علمی و کاربردپذیری ما همچنان زیاد است، اما این فاصله در حال کاهش است. باید توجه داشت که کار علمی و کاربردی، به‌ویژه در حوزه‌های نوظهور، الزاماً زودبازده نیست.

وی برای تبیین این رویکرد افزود: برخی از این فعالیت‌ها شبیه درخت گردو هستند؛ وقتی یک درخت گردو می‌کارید، در سال اول و دوم محصول نمی‌دهد، اما در مقابل، محصول و دوام آن می‌تواند ماندگار باشد. ما نیز به دنبال کار‌های نمایشی و فعالیت‌های سطحی نیستیم؛ به دنبال مسیر‌هایی اصیل، پیوسته و منسجم هستیم که بتوانند اثرگذاری طولانی‌مدت ایجاد کنند.

معاون علمی رئیس‌جمهور با تأکید بر پرهیز از رویکرد‌های نمایشی در توسعه فناوری تصریح کرد: ما دنبال جرقه‌های کوتاه‌مدت و محصولاتی که صرفاً برای مدت کوتاهی مطرح شوند نیستیم؛ بلکه می‌خواهیم یک مسیر روشن و پایدار ایجاد کنیم. هدف این است که زنجیره‌ای شکل بگیرد که از ایده و دانش آغاز شود، به فناوری و نوآوری برسد و در نهایت به قابلیت و اثر اقتصادی، اجتماعی و اقتداری تبدیل شود.

وی با اشاره به تغییر رویکرد رسمی معاونت علمی اظهار کرد: در پارادایم جدیدی که معاونت علمی از مردادماه به‌صورت رسمی اعلام کرده است، ما به سمت پارادایم قدرت‌بنیان حرکت می‌کنیم. در این پارادایم، قابلیت به‌عنوان یکی از پارامتر‌های اصلی مورد توجه قرار می‌گیرد.

افشین ادامه داد: وقتی با یک شرکت دانش‌بنیان صحبت می‌کنم، تأکید می‌کنم شرکتی که نتواند دانش خود را به‌صورت مستمر تکثیر و به‌روزرسانی کند، دیگر با الزامات این پارادایم همخوان نیست. فناوری دائماً در حال تغییر است و نمی‌توان صرفاً به موفقیت‌های گذشته تکیه کرد.

وی افزود: به همین دلیل، ما به‌عنوان هدایتگر باید به شرکت دانش‌بنیان بگوییم که حمایت‌های ما از یک محصول یا فناوری، مادام‌العمر نیست. ممکن است یک فناوری پنج سال پیش، فناوری درخشان و شایسته حمایت بوده باشد و یک شرکت را به یک شرکت دانش‌بنیان تبدیل کرده باشد، اما امروز همان فناوری ممکن است دیگر فناوری جدید و رقابت‌پذیری محسوب نشود.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور تأکید کرد: این ادبیات را در حال جاری کردن در اکوسیستم فناوری و نوآوری کشور هستیم؛ چراکه هدف ما صرفاً افزایش تعداد شرکت‌ها یا محصولات نیست، بلکه ایجاد شرکت‌ها و فناوری‌هایی است که بتوانند به‌صورت مستمر دانش خود را به‌روز کنند، تکثیر کنند و قابلیت‌های جدید ایجاد کنند.

وی با اشاره به نقش اجزای مختلف زیست‌بوم در تحقق این رویکرد گفت: این مسیر بدون همکاری اجزای اکوسیستم امکان‌پذیر نیست و باید با کمک شرکت‌های دانش‌بنیان، استادان دانشگاه، پارک‌های علم و فناوری، مراکز نوآوری، کارخانه‌های نوآوری، رسانه و نظام آموزشی کشور دنبال شود.

افشین نقش نظام آموزشی را در شکل‌گیری فرهنگ نوآوری و دانش‌بنیان از سنین پایین مهم دانست و گفت: اگر به دنبال کشوری هستیم که بخواهد در علم و فناوری قدرتمند شود، باید آموزش در مدارس نیز متفاوت شود. خلاقیت و فرایند دانش‌بنیانی باید از کودکی در جامعه نهادینه شود.

وی خاطرنشان کرد: مسیر قدرت‌بنیان شدن کشور، مسیری یکپارچه است که از مدرسه و پرورش خلاقیت آغاز می‌شود، در دانشگاه با تولید دانش و شکل‌گیری هسته‌های پژوهشی ادامه پیدا می‌کند، از طریق طرح‌هایی مانند هاتف به سمت شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان هدایت می‌شود، با توسعه فناوری و نوآوری به محصول و اثر می‌رسد و در نهایت با ایجاد قابلیت‌های تکرارپذیر، به قدرت اقتصادی، اجتماعی و اقتداری کشور تبدیل می‌شود.

معاون علمی رئیس‌جمهور در پایان تأکید کرد: هدف نهایی این مسیر، ایجاد جرقه‌های کوتاه‌مدت یا صرفاً تولید محصول نیست؛ بلکه ایجاد یک مسیر روشن، اصیل، پیوسته و منسجم برای تبدیل ایده و دانش به فناوری، فناوری به نوآوری، نوآوری به قابلیت و قابلیت به قدرت ملی است؛ مسیری که طرح هاتف یکی از حلقه‌های مهم آن برای هدایت ظرفیت‌های دانشگاهی و پژوهشی به سمت بازار و اقتصاد دانش‌بنیان به شمار می‌رود.

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، علی تقوی، دانشجوی شیمی تجزیه به سرپرستی دکتر حسن سرشتی، استاد دانشکدگان علوم با ساخت یک غشای کامپوزیتی نانوفیبری دولایه نامتقارن (جانوس) مغناطیسی، موفق به ارائه روشی کارآمد و دوستدار محیط زیست برای اندازه‌گیری ترکیبات سمی بنزن، تولوئن، اتیل‌بنزن و ایزومر‌های زایلن (BTEX) در نمونه‌های شهری شده‌اند.

دکتر سرشتی با اعلام این خبر گفت: «این روش نوین که مبتنی بر میکرواستخراج فاز جامد با غشاء (M-SPME) است، با بهره‌گیری از شاخص‌های ارزیابی سبز (AGREEprep) و کاربردی (BAGI) تأیید کرده که می‌تواند جایگزین مناسبی برای روش‌های قبلی باشد».

وی افزود: «ترکیبات آروماتیک فرّار مانند BTEX از جمله آلاینده‌های مهم زیست‌محیطی به شمار می‌روند که به دلیل سمیت بالا و حضور گسترده در هوا، آب و خاک، همواره نگرانی‌های جدی برای سلامت عمومی ایجاد کرده‌اند».

استاد دانشکدگان علوم تاکید کرد: «در تازه‌ترین تلاش علمی برای مقابله با این چالش، آزمایشگاه تحقیقاتی شیمی تجزیه موفق به طراحی و ساخت یک غشای نانوفیبری هوشمند با ساختار نامتقارن «جانوس» شده که به طور ویژه برای استخراج و پیش تغلیظ این آلاینده‌ها پیش از آنالیز با دستگاه کروماتوگرافی گازی-طیف‌سنجی جرمی (GC- MS) بکار می‌رود. این غشای نوآورانه از یک لایه از جنس الیاف پلی‌آمید تقویت شده با سلولز میکروکریستالی و هیدروکسید دوگانه لایه‌ای نیکل-آلومینیوم تشکیل شده که بر روی بستری از نانوالیاف پلی‌اورتان تقویت شده با نانولوله‌های کربنی به وسیله تکنیک الکتروریسی (Electrospinning) نشانده شده است».

وی گفت: «ساختار این غشا با استفاده از تصاویر میکروسکوپ الکترونی (FE-SEM)، طیف‌سنجی مادون قرمز (FT-IR)، پراش اشعه ایکس (XRD) و آنالیز جذب-واجذب نیتروژن، تأیید شده است و نتایج آزمون‌های اعتبارسنجی نشان داد که این روش در محدوده غلظتی ۱۰ تا ۱۰۰۰۰ میکروگرم بر لیتر پاسخ خطی دارد و قادر است آلاینده‌ها را در سطوح غلظتی بسیار پایین (حد تشخیص بین ۰.۰۹ تا ۰.۴۵ میکروگرم بر لیتر) اندازه‌گیری کند».

تکرارپذیری روش (با انحراف استاندارد نسبی ۲.۵ تا ۷ درصد) و فاکتور‌های غنی‌سازی بین ۱۴.۸ تا ۲۳.۸، نشان از کارایی بالای این سامانه دارد.

از مهمترین دستاورد‌های این پژوهش، عملکرد موفق غشا در نمونه‌های حقیقی جمع‌آوری‌شده از هوای شهری، آب‌های سطحی و خاک است که بازیابی قابل‌قبول را برای تمامی ترکیبات هدف به همراه داشت. افزون بر این، غشا پس از ۷ چرخه استفاده متوالی، بیش از ۹۰٪ کارایی اولیه خود را حفظ کرد که گواهی بر پایداری مکانیکی و شیمیایی مناسب آن است.

به این ترتیب، غشای نانوفیبری جانوس مغناطیسی نه تنها از نظر تحلیلی برتر از بسیاری روش‌های سنتی عمل می‌کند، بلکه از منظر زیست‌محیطی و اقتصادی نیز گزینه‌ای پایدار و منطبق با نیاز‌های روز آزمایشگاهی محسوب می‌شود.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S۰۰۳۹۹۱۴۰۲۶۰۱۰۱۴۳

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، درمراسم گشایش این نمایشگاه که ۲۵ مردادماه و با استقبال کم‌نظیر استادان و دانشجویان و شرکت‌های سرمایه‌گذار، در دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر دانشکدگان فنی دانشگاه تهران برگزار شد، منوچهر مرادی سبزوار، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه تهران، با ارائه گزارشی از فعالیت‌های مرکز انتقال تکنولوژی دانشگاه گفت: «محصولات تولیدشده در این مرکز نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری هدفمند در زیست‌بوم نوآوری دانشگاه، بازدهی ملموس و ارزش‌آفرینی اقتصادی به همراه دارد.»

وی با اشاره به عملکرد شرکت‌های دانش‌بنیان دانشگاهی تأکید کرد: «چنانچه از دانشجویان و اعضای هیأت علمی حمایت مناسب صورت گیرد و زمینه ماندگاری نخبگان در کشور فراهم شود، می‌توان به نتایج قابل اتکایی در تولید محصولات فناورانه دست یافت.»

مرادی سبزوار همچنین با بیان تجربه‌های موفق از Reverse Pitch در دانشگاه تهران تصریح کرد: «توجه به این رویکرد که در آن نیاز‌های واقعی صنعت به جامعه دانشگاهی عرضه می‌شود، می‌تواند به تولید محصولات منطبق با نیاز بازار منجر شود و امیدواریم این نگاه در کشور و دانشگاه بیش از پیش تقویت شود.»

 محمودرضا هاشمی، مدیر اجرایی طرح هاتف در دانشگاه تهران و دبیر علمی این نمایشگاه نیز، با اشاره به برگزاری این نمایشگاه گفت: «این نمایشگاه در راستای فرایند اجرای طرح هاتف است که در چارچوب تفاهم‌نامه‌ای میان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری و معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران منعقد شده است.»

هاشمی افزود: «پس از امضای این تفاهم‌نامه دراسفندماه ۱۴۰۳، فراخوانی در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴، در مجموع ۱۷۴ طرح و پیشنهاد از ۵۰ دانشکده مختلف دانشگاه تهران دریافت شد که پس از طی فرایند داوری دقیق، ۲۰ طرح به عنوان طرح‌های برگزیده انتخاب و وارد مرحله حمایتی شدند.»

وی طرح هاتف را گامی مؤثر در تکمیل زنجیره ارزش پژوهش و فناوری توصیف کرد و اظهار داشت: «تمامی طرح‌های منتخب، برونداد ظرفیت علمی دانشگاه تهران هستند و در هر یک از آنها، اعضای هیأت علمی به همراه تیم‌هایی از دانشجویان و دانش‌آموختگان مشارکت فعال داشته‌اند.»

وی هدف اصلی این برنامه را تبدیل طرح‌های پژوهشی به شرکت‌های دانش‌بنیان از طریق تزریق هدفمند منابع مالی، ارائه خدمات توانمندسازی و ایجاد زیرساخت‌های کسب‌وکاری عنوان کرد و افزود: «این رویکرد به تجاری‌سازی ایده‌های دانشگاهی و به‌کارگیری آنها در حل مسائل کشور کمک مؤثری خواهد کرد.»

هاشمی با اشاره به مشارکت گسترده واحد‌های دانشگاه تهران در ارسال طرح‌های فناورانه به این نمایشگاه، گفت: «طرح‌های دریافتی از دانشکدگان و دانشکده‌های مختلف دانشگاه تهران ارائه شده است که این تنوع، نشان‌دهنده ظرفیت بالای هوش مصنوعی در دانشگاه تهران در حوزه‌های گوناگون علمی است.»

وی هدف از برگزاری این نمایشگاه را فراهم‌سازی بستر تعامل میان هسته‌های فناور با مشتریان، بهره‌برداران و شرکت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC) برشمرد تا زمینه تبدیل این هسته‌ها به شرکت‌های فناور و رشد یافته فراهم شود.

 اسفندیار اختیاری، معاون سیاستگذاری و توسعه و دبیر شورای راهبری فناوری‌ها و تولیدات دانش‌بنیان معاونت علمی ریاست جمهوری نیز ضمن بازدید از بخش‌های مختلف این نمایشگاه، با تبیین جایگاه راهبردی فناوری در اقتدار ملی گفت: «تجربه‌های اخیر نشان داد که فناوری صرفاً یک عامل توسعه‌ای نیست؛ بلکه مؤلفه‌ای تعیین‌کننده در ایجاد اقتدار و امنیت ملی است. هر جا از توانمندی فناورانه بالاتری برخوردار بوده‌ایم، نقطه قوت ما بوده و هر جا کمتر به آن پرداخته‌ایم، آسیب‌پذیر ظاهر شده‌ایم.»

وی با تأکید بر اینکه سرآغاز این توانمندی‌ها دانشگاه است، خاطرنشان کرد: «دولت وظیفه حمایت از علم و فناوری را بر عهده دارد، اما توسعه فناوری صرفاً از مسیر دانشگاه‌ها و جامعه دانشگاهی محقق می‌شود. دانشگاه علاوه بر رسالت ذاتی خود در تولید علم، باید دغدغه تبدیل دانش به قدرت و حل مسائل جامعه را نیز داشته باشد؛ این دقیقاً همان مأموریتی است که طرح هاتف دنبال می‌کند.»

اختیاری با تاکید بر اهمیت تداوم شرکت‌های نوپای دانشگاهی افزود: «پایداری و تداوم شرکت‌هایی که توسط اساتید و دانشجویان تأسیس می‌شوند، برای ما اولویت دارد و معاونت علمی و فناوری با تمام ظرفیت خود از این مسیر حمایت می‌کند.»

وی همچنین به ظرفیت قانون جهش تولید دانش‌بنیان اشاره کرد و گفت: «ماده یک این قانون بر اقلام راهبردی و فناوری‌های اقتدارآفرین تأکید دارد و طرح‌هایی که در این چارچوب قرار گیرند، به‌صورت خودکار از کلیه حمایت‌های قانونی و مزایای معاونت علمی بهره‌مند خواهند شد.»

گفتنی است محمدحسین امید، رئیس دانشگاه تهران نیز، با حضور در این نمایشگاه از طرح‌های ارائه شده در نمایشگاه بازدید و از نزدیک با استادان و دانشجویان درباره این طرح‌ها گفت‌و‌گو کرد.