به گزارش شهرآرانیوز، جدیدترین گزارش گلدمن ساکس از بحرانی بیسابقه در بازار جهانی نفت حکایت دارد که ریشه آن در حملات پهپادی و موشکی به تأسیسات حیاتی پالایش نفت در دو منطقه راهبردی خاورمیانه و روسیه است.
بر اساس این تحلیل، پالایشگاههای این مناطق در پی حملات گسترده و مکرر، تنها با ۶۰ درصد ظرفیت اسمی خود به کار ادامه میدهند که این امر باعث شده است در حال حاضر حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز از ظرفیت پالایش نفت خام در سطح جهان از مدار تولید خارج شود.
در غرب آسیا، تشدید درگیریهای منطقهای و حمله تلافیجویانه ایران به تأسیسات انرژی همسایگان عرب خود پس از حمله اسرائیل به میدان گازی ایران، زیرساختهای کلیدی را هدف قرار داده است.
بر اساس گزارشها، پالایشگاه عربستان در یَنبُع در ساحل دریای سرخ و دو پالایشگاه بزرگ کویت، یعنی پالایشگاه مینا الاحمدی با ظرفیت ۷۳۰ هزار بشکه در روز و پالایشگاه مینا عبدالله، در حملات پهپادی دچار آتشسوزی شدهاند.
در جبهه روسیه نیز حملات مداوم پهپادی اوکراین به عمق خاک این کشور، صنعت پالایش را با بحران جدی مواجه کرده است.
به گفته منابع، از اوایل آگوست ۲۰۲۶ (مرداد ۱۴۰۵) دستکم چهار پالایشگاه روسی به دلیل حملات پهپادی فعالیت خود را متوقف کردهاند که از جمله آنها میتوان به پالایشگاههای ارسکنفتاورگسینتز در استان اورنبورگ، زاپسیبنفتخیم در استان تیومن، و پالایشگاههای ساراتوف و ولگوگراد اشاره کرد.
در تازهترین حملات، پالایشگاه بزرگ لوک اویل-پرمنفتاورگسینتز (PNOS) در شهر پرم که دومین پالایشگاه بزرگ شرکت لوک اویل است، در تاریخ ۲۱ آگوست ۲۰۲۶ (۳۰ مرداد ۱۴۰۵) هدف حمله پهپادی قرار گرفت و بخش پالایش نفت خام آن (واحد AVT-۵) که پیشتر نیز در حملات ۷ میو ۳۰ آوریل (اردیبهشت و خرداد) آسیب دیده بود، دچار آتشسوزی شد.
در ادامه حتما بخوانید سیانان: چراغ قرمز در بازارهای انرژی روشن شده است
همچنین پالایشگاه تانکو (TANECO) در نیژنکامسک، واقع در جمهوری تاتارستان که ظرفیت فرآوری سالانه ۱۶ میلیون تن نفت خام را دارد، برای دومین بار در دو هفته اخیر و در تاریخ ۲۰ آگوست (۲۹ مرداد) هدف پهپادها قرار گرفت و آتشسوزی در آن گزارش شد.
یک هفته پیش از آن نیز پالایشگاه گازپرومنفتخیم سالاوات در باشقیرستان هدف قرار گرفته بود.
به گزارش گلدمن ساکس این وضعیت عاملی بالقوه برای ایجاد تنش در زنجیره تأمین فرآوردههای نفتی و نوسان شدید قیمتها در بازارهای جهانی است.
منبع: فارس
در شرایطی که موج گرما همچنان بر فراز پایتخت سایه افکنده و دمای هوا در روزهای اخیر به بیش از ۳۷ درجه سانتیگراد رسیده است، شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ، برنامه قطعی برق مربوط به یکشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۵ را بهطور رسمی در مجاری رسمی اطلاع رسانی خود منتشر کرد. این خبر در حالی اعلام میشود که مصرف برق در پایتخت به دلیل افزایش بیسابقه دما و استفاده گسترده از وسایل سرمایشی، به سطحی بینظیر رسیده و شبکه توزیع برق تهران را با فشار سنگینی مواجه کرده است.
بر اساس آخرین اطلاعیههای صادره، خاموشیهای برنامهریزیشده در مناطق مختلف تهران امروز در ساعات مشخصی از روز اعمال خواهد شد و شهروندان تهرانی باید خود را برای قطع برق ۲ تا ۴ ساعته آماده کنند. اما سؤال اصلی این است که برنامه خاموشی امروز چه تفاوتی با روزهای گذشته دارد و آیا شرکت توزیع برق تغییری در ساعات قطعی اعمال کرده است؟ وضعیت ویژه شبکه برق تهران در نخستین روز شهریور ۱۴۰۵
قطعی برق گرمای بیسابقه و رکوردشکنی مصرف برق در پایتخت
نخستین روز شهریورماه در حالی آغاز خواهد شد که دمای هوای تهران همچنان در سطحی بالا باقی مانده و پیشبینیها حاکی از تداوم این شرایط تا پایان هفته جاری است. بر اساس گزارشهای هواشناسی، دمای هوا در پایتخت در روزهای اخیر به بیش از ۳۷ درجه سانتیگراد رسیده و این موضوع فشار مضاعفی را به شبکه توزیع برق وارد کرده است.
شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ که وظیفه تأمین برق حدود ۴.۱ میلیون مشترک در محدودهای به وسعت ۱۰۰۵ کیلومتر مربع در شهر تهران را بر عهده دارد، در چنین شرایطی ناچار به اجرای برنامههای مدیریت بار و خاموشیهای برنامهریزیشده است. هدف از این اقدام، جلوگیری از وارد شدن آسیب جدی به شبکه سراسری برق و حفظ پایداری شبکه در ساعات اوج مصرف است. افزایش ۷.۷۸ درصدی مصرف برق نسبت به سال گذشته
آمارهای رسمی نشان میدهد که مصرف برق در حوزه تحت پوشش شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ، نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش ۷.۷۸ درصدی داشته است. این افزایش مصرف در حالی رخ داده که تعداد مشترکان خوشمصرف پایتخت نیز نسبت به تابستان سال گذشته ۱۰ درصد افزایش یافته است. این آمار نشان میدهد که با وجود فرهنگسازی و آموزش شهروندان در زمینه مدیریت مصرف، همچنان نیاز به صرفهجویی بیشتر در ساعات اوج مصرف احساس میشود. آیا خاموشیهای ۴ ساعته در راه است؟
یکی از نگرانیهای اصلی شهروندان، احتمال افزایش مدت زمان خاموشیها از ۲ ساعت به ۴ ساعت است. این سناریو در روزهای اخیر به شدت مورد بحث قرار گرفته است.
بر اساس اعلام شرکت توانیر، در حال حاضر برنامه خاموشیها به صورت دورهای و معمولاً در بازههای ۲ ساعته برنامهریزی شده است. اما مقامات صنعت برق هشدار دادهاند که در صورت تداوم روند افزایش مصرف و عدم همکاری مشترکان، امکان افزایش مدت زمان خاموشیها به ۴ ساعت در برخی مناطق وجود دارد.
گزارش های تازه مردمی رسیده به نبض قیمت نشان میدهد برنامه های قطعی برق ۴ ساعته از امروز در اکثر نقاط کشور اعمال میگردد.با توجه به تصویر ارسالی یکی از هموطنان استان گلستان برنامه خاموشی ها در دو بازه زمانی دو ساعته در روز صورت خواهد گرفت.
متاسفانه در این روزهای گرم هموطنان عزیزمان از نقاط مختلف کشور نسبت به عدم اطلاع رسانی درست گله مند هستند یکی از هموطنان با ارسال عکسی به نبض قیمت گفته است:متاسفانه چند روز است که وارد برق من میشوم و شناسه قبض رو وارد میکنم تا از جدول خاموشی های برق خود مطلع شوم ولی متاسفانه هیچ اطلاعاتی وجود ندارد و عجیب اینکه برق در دو بازه زمانی و ۴ ساعت قطع میشود بدون اینکه چیزی اعلام شده باشد. هموطنان عزیز ساکن تهران بزرگ میتوانند جدول خاموشی برق و زمان قطعی برق خود را از لینک «اطلاع رسانی خاموشی ها » دریافت کنند. توجه: بهمحض اعلام جدید برنامه قطعی برق تهران از سوی ”شرکت توزیع نیروی برق استان تهران بزرگ ” این پست بروزرسانی خواهد شد. جدول خاموشی برق تهران امروز و راه های اطلاع رسانی
شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ، جدول قطعی برق را از طریق وبسایت رسمی خود به نشانی tbtb.ir و اپلیکیشن «برق من» منتشر کرده است. بر اساس این برنامه، خاموشیهای امروز در مناطق مختلف شهر تهران در دو نوبت صبح و عصر اعمال میشود.
مناطق تحت پوشش قطعی برق تهران امروز شامل گروههای مختلف A تا E است که هر گروه به نوبت با قطع برق ۲ تا ۴ ساعته مواجه میشوند. شهروندان تهرانی میتوانند با مراجعه به سامانه برق من و وارد کردن کد ملی یا شناسه قبض خود، از زمان دقیق خاموشی منطقه خود مطلع شوند.
نکته قابل توجه در برنامه امروز تهران این است که بر اساس آخرین بهروزرسانی، خاموشیها در ساعات پیک مصرف یعنی بین ۱۲ تا ۱۷ و ۱۹ تا ۲۳ اعمال میشود تا فشار بر شبکه کاهش یابد. این رویکرد نشان میدهد که شرکت توزیع برق به دنبال مدیریت بهینه مصرف در ساعات حساس روز است. روش های اطلاع رسانی برنامه احتمالی قطع برق از طریق شناسه قبض ۱۳ رقمی ۱- اطلاع رسانی برنامه زمان بندی قطع برق از طریق”اپلیکیشن برق من “ “وب سایت برق من “ ۲- اطلاع رسانی برنامه زمانبدی قطع برق از طریق”سامانه هوشمند فوریت های برق ” ۳- اطلاع رسانی برنامه زمان بندی قطع برق از طریق”بازوی برق من” در پیام رسان بله ۴- اطلاع رسانی برنامه زمان بندی قطع برق از طریق”دستیار صوتی هوش مصنوعی سامانه ۱۲۱ “ ۵- اطلاع رسانی برنامه زمان بندی قطع برق از طریق”کد دستوری USSD “ (با شماره گیری کد دستوری #۱۲۱*۵۰۰*) ۶- اطلاعرسانی از طریق ارسال پیامک به مدیر ساختمان جهت اطلاع رسانی به ساکنین
استعلام قطعی برق
مشترک محترم، در صورت عدم انطباق زمان قطع برق با برنامه زمانبندی اعلام شده لطفا “عدد شناسه قبض*۱۲۱” به سرشماره ۳۰۰۰۱۲۱ پیامک شود. مناطق تحت پوشش قطعی برق امروز
بر اساس اعلام شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ، برنامه خاموشی امروز یکشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۵ در مناطق مختلف پایتخت بهصورت برنامهریزیشده و در بازههای زمانی مشخص اجرا خواهد شد. مناطق تحت پوشش قطعی برق تهران امروز شامل گروههای مختلف A تا E است که هر گروه به نوبت با قطع برق ۲ تا ۴ ساعته مواجه میشوند.
نکته قابل توجه در برنامه امروز تهران این است که خاموشیها در ساعات پیک مصرف یعنی بین ۱۲ تا ۱۷ و ۱۹ تا ۲۳ اعمال میشود تا فشار بر شبکه کاهش یابد. این رویکرد نشان میدهد که شرکت توزیع برق به دنبال مدیریت بهینه مصرف در ساعات حساس روز است. برنامه زمانی خاموشی گروههای مختلف
بر اساس جدول منتشرشده، برنامه زمانی خاموشی گروههای مختلف به شرح زیر است:
گروه A (مناطق ۱، ۲، ۳ و ۴): قطع برق از ساعت ۸ تا ۱۰ صبح
گروه B: قطع برق در ساعات میانی روز
گروه C: قطع برق در ساعات بعدازظهر
گروه D: قطع برق در ساعات عصر
گروه E: قطع برق در ساعات شب
شهروندان تهرانی میتوانند با مراجعه به سامانه هوشمند فوریتهای شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ به نشانی www.tbtb.ir، بخش اطلاعرسانی خاموشی، از زمان دقیق قطع برق منطقه خود مطلع شوند. علت تداوم قطعی برق در تهران ناترازی تولید و مصرف برق
علت اصلی تداوم قطعی برق در تهران و سایر استانها، ناترازی شدید بین تولید و مصرف برق است. بر اساس گزارشهای رسمی، نیاز مصرف برق کشور در روزهای اخیر به بیش از ۷۵ هزار مگاوات رسیده است، در حالی که ظرفیت تولید نیروگاهها در بهترین شرایط حدود ۷۰ تا ۷۲ هزار مگاوات است. این شکاف ۳ تا ۵ هزار مگاواتی بین تولید و مصرف، باعث شده است که شرکت مدیریت شبکه برق ناچار به اعمال خاموشیهای برنامهریزیشده در استانهای مختلف از جمله تهران شود. نقش وسایل سرمایشی در افزایش مصرف برق
یکی از عوامل کلیدی در افزایش مصرف برق، استفاده گسترده از وسایل سرمایشی در فصل تابستان است. بر اساس آمارهای منتشرشده، بین ۳۵ تا ۳۸ هزار مگاوات از مصرف برق کشور به تجهیزات برودتی مانند کولرهای گازی و آبی اختصاص دارد. این یعنی بیش از نیمی از برق مصرفی کشور صرف خنککردن فضاهای مسکونی، اداری و تجاری میشود.
در شرایطی که دمای هوا در پایتخت به بیش از ۳۷ درجه میرسد، استفاده از کولرهای گازی بهشدت افزایش مییابد و این موضوع فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد میکند. کاهش تولید نیروگاهها به دلیل گرمای شدید
گرمای شدید هوا نه تنها مصرف برق را افزایش میدهد، بلکه راندمان تولید نیروگاهها را نیز کاهش میدهد. نیروگاههای حرارتی و گازی در دمای بالا با کاهش راندمان مواجه میشوند و این موضوع به کاهش تولید برق دامن میزند. به عبارت دیگر، گرمای هوا از دو سو به شبکه برق فشار میآورد: از یک سو مصرف را افزایش میدهد و از سوی دیگر تولید را کاهش میدهد. هشدار شرکت توزیع برق به مشترکان تهرانی درخواست صرفهجویی در ساعات اوج مصرف
شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ با صدور اطلاعیههای فوری از شهروندان تهرانی خواسته است که در ساعات اوج مصرف (۱۲ تا ۱۷ و ۱۹ تا ۲۳) مصرف برق خود را به حداقل برسانند. بر اساس این هشدارها، اگر مشترکان تنها ۱۵ درصد میزان مصرف برق خود را کاهش دهند، میتوان از اعمال خاموشیهای گستردهتر جلوگیری کرد. هشدار درباره روشن کردن همزمان کولرها پس از وصل برق
یکی از مهمترین مشکلات پس از خاموشی، ورود ناگهانی تعداد زیادی از وسایل سرمایشی به مدار است. بسیاری از مشترکان پس از وصل برق، بدون خاموش کردن کولر، اسپلیت و سایر تجهیزات پرمصرف، باعث ایجاد فشار شدید روی شبکه میشوند.
کارشناسان صنعت برق توصیه میکنند که هنگام قطع برق، وسایل پرمصرف بهخصوص سیستمهای سرمایشی از مدار خارج شوند. پس از وصل برق نیز بهتر است:
حداقل ۵ تا ۱۰ دقیقه برای پایدار شدن شبکه صبر شود
کولرها و وسایل پرمصرف بهتدریج روشن شوند
از روشن کردن همزمان چند وسیله پرمصرف خودداری شود
این اقدام علاوه بر محافظت از وسایل برقی، به پایداری شبکه نیز کمک میکند. تغییرات احتمالی در برنامه خاموشی برق تهران
بر اساس گزارشهای منتشرشده، خاموشیهای یکشنبه ۱ شهریور ماه ۱۴۰۵۰ در برخی مناطق با مدت زمان کمتر (۲ ساعت) و در برخی مناطق با مدت زمان بیشتر (۴ ساعت) اعمال میشود. این تغییرات بسته به شرایط شبکه و میزان مصرف در هر منطقه تعیین میشود. پیشبینی تداوم خاموشیها تا پایان شهریور
بر اساس اعلام مسئولان صنعت برق، با توجه به تداوم گرمای هوا و افزایش مصرف برق، برنامههای مدیریت مصرف و خاموشیهای برنامهریزیشده در برخی مناطق کشور تا پایان شهریور ادامه خواهد داشت. سخنگوی صنعت برق استان اصفهان نیز اعلام کرده است که برنامه خاموشیهای تابستانی از حدود ساعت ۱۰ صبح آغاز میشود و در برخی روزها تا ساعات پایانی شب ادامه پیدا میکند. تأثیر قطعی برق بر زندگی روزمره شهروندان تهرانی اختلال در کسبوکارهای کوچک
قطع برق در روزهای گرم تابستان، تأثیر قابل توجهی بر کسبوکارهای کوچک مانند مغازهها، رستورانها، نانواییها و کارگاههای تولیدی دارد. بسیاری از این کسبوکارها برای ادامه فعالیت خود به برق نیاز دارند و قطع آن میتواند به کاهش درآمد و حتی تعطیلی موقت آنها منجر شود. چالشهای زندگی روزمره در پایتخت
قطع برق در روزهای گرم تابستان، زندگی روزمره شهروندان تهرانی را با چالشهای جدی مواجه میکند. از خاموش شدن کولرها و افزایش دمای داخل منازل گرفته تا قطع شدن اینترنت و اختلال در استفاده از وسایل برقی، همه و همه نشاندهنده تأثیر گسترده این خاموشیها بر زندگی مردم است. نگرانی خانوادهها
بسیاری از خانوادهها به ویژه آنهایی که کودک، سالمند یا بیمار دارند، نگران قطع برق در ساعات گرم روز هستند. افزایش دما در منازل به دلیل خاموش شدن کولرها، میتواند برای گروههای آسیبپذیر خطرناک باشد و به مشکلات سلامتی منجر شود. راهکارهای مدیریت مصرف برق در روزهای گرم تنظیم دمای کولرهای گازی روی ۲۵ درجه
یکی از موثرترین راهکارها برای کاهش مصرف برق، تنظیم دمای کولرهای گازی روی ۲۵ درجه سانتیگراد است. بر اساس محاسبات کارشناسان، هر یک درجه کاهش دمای کولر گازی، مصرف برق را تا ۵ تا ۱۰ درصد افزایش میدهد. بنابراین، تنظیم دما روی ۲۵ درجه میتواند مصرف برق را بهطور قابل توجهی کاهش دهد. استفاده نکردن همزمان از وسایل پرمصرف
استفاده همزمان از وسایل برقی پرمصرف مانند کولر گازی، ماشین لباسشویی، ماشین ظرفشویی و اتو، فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد میکند. کارشناسان توصیه کردهاند که در ساعات اوج مصرف (۱۲ تا ۱۷ و ۱۹ تا ۲۳)، از روشن کردن همزمان این وسایل خودداری شود و مصارف غیرضروری به ساعات کمباری (پس از ۲۳ شب و پیش از ۱۲ ظهر) موکول گردد. انتقال مصارف غیرضروری به ساعات کمباری
بسیاری از مصارف برقی را میتوان به ساعات کمباری منتقل کرد. برای مثال، اتوکشی، جاروبرقی کشیدن و استفاده از ماشینهای لباسشویی و ظرفشویی را میتوان به ساعات پس از ۲۳ شب یا پیش از ۱۲ ظهر موکول کرد تا فشار بر شبکه در ساعات اوج مصرف کاهش یابد. خاموش کردن وسایل برقی غیرضروری
خاموش کردن وسایل برقی غیرضروری مانند چراغهای اضافی، شارژرهای متصل به برق، تلویزیونهای روشن در حالت آمادهباش و سایر وسایل الکترونیکی، میتواند مصرف برق را تا چند درصد کاهش دهد. هر چند این اقدام به تنهایی تأثیر چشمگیری در کاهش مصرف ندارد، اما در کنار سایر راهکارها میتواند موثر واقع شود. پاسخ شرکت توانیر به نگرانیهای شهروندان آیا خاموشیها تا پایان هفته ادامه مییابد؟
یکی از سؤالات اصلی شهروندان تهرانی این است که آیا خاموشیها تا پایان هفته ادامه خواهد یافت؟ شرکت توانیر در پاسخ به این نگرانیها اعلام کرده است که با توجه به تداوم گرمای هوا و افزایش مصرف برق، برنامههای مدیریت مصرف و خاموشیهای برنامهریزیشده تا زمانی که شرایط جوی به حالت عادی بازنگردد، ادامه خواهد داشت. برنامه کاهش خاموشیها از ابتدای مهر
بر اساس اعلام سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، در بخش برق خانگی، طبق وعده وزیر و معاونان ایشان، از اول مهرماه جاری به شرط تداوم شرایط فعلی، هیچگونه قطعی برقی اعمال نخواهد شد. همچنین تصمیم وزارت نیرو بر این است که خاموشیها در مناطق عادی ۲ ساعت یا کمتر از آن باشد. توصیههای شرکت توزیع برق به مشترکان تهرانی صرفهجویی در مصرف برق
شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ از شهروندان تهرانی خواسته است که با صرفهجویی در مصرف برق، به کاهش فشار بر شبکه کمک کنند. برخی از توصیههای کلیدی شرکت توزیع برق عبارتند از:
تنظیم دمای کولرهای گازی روی ۲۵ درجه سانتیگراد
استفاده نکردن همزمان از وسایل پرمصرف در ساعات اوج مصرف (۱۲ تا ۱۷ و ۱۹ تا ۲۳)
انتقال مصارف غیرضروری به ساعات کمباری (پس از ۲۳ شب و پیش از ۱۲ ظهر)
خاموش کردن وسایل برقی غیرضروری
استفاده از دور کند کولرهای آبی در ساعات اوج مصرف بیشتر بخوانید فوری؛ جدول قطعی برق تهران در شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ اعلام شد / این مناطق فردا بدون برق میمانند + جزئیات کامل استعلام آنلاین از «برق من» و کد دستوری #۱۲۱۵۰۰* فوری؛ برنامه قطعی برق خوزستان در شنبه ۳۱ مرداد اعلام شد / جدول خاموشی اهواز و شهرهای استان + هشدار شرکت توزیع برق درباره خاموشیهای ۴ ساعته اعلام فوری: جدول خاموشی برق استانهای کشور برای ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ اعلام شد | هشدار وضعیت قرمز؛ کدام استانها در ساعات اوج مصرف بدون برق میمانند؟ (تاریخ:جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵) شوک در برنامه قطعی برق کشور و تهران از ۹ تا ۱۴ مرداد | جدول خاموشی منتشر شد؛ کدام مناطق با ۲ ساعت خاموشی در شرایط حساس مواجه میشوند؟ (تاریخ:جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵) جدول خاموشی برق رسماً در سایتها منتشر شد | مشترکان ۹ تیر ۱۴۰۵ با چه بلایی مواجه میشوند و تحلیلگران از تاثیر این بحران روی اقتصاد تا آخر ماه میگویند؟
به گزارش بنکر ، سال ۱۳۹۷ در تحلیل مسعود نیلی یک نقطه عطف است. از آن زمان، بسیاری از متغیرهای اقتصادی از روندهای تاریخی خود فاصله گرفتهاند و اقتصاد ایران وارد دورهای از بیثباتی مداوم شده است.
نرخ ارز در این دوره تقریباً ۵۰ برابر شده است. این افزایش نیز در یک مسیر آرام اتفاق نیفتاده و اقتصاد ایران در همین فاصله زمانی ۷ بحران بزرگ ارزی را تجربه کرده است.
در همین مدت، سطح عمومی قیمتها بیش از ۱۹ برابر شده و قیمت مواد غذایی بیش از ۳۴ برابر افزایش یافته است. اهمیت این ارقام فقط به بزرگی آنها محدود نمیشود؛ مسئله مهمتر، تبدیل شدن شوکهای اقتصادی به بخشی از وضعیت عادی اقتصاد است.
اما آیا این وضعیت را میتوان ادامه همان تورم مزمن سالهای گذشته دانست؟ نیلی معتقد است پاسخ منفی است.
او میان تورم مزمن، تورم بسیار بالا و ابرتورم تفاوت میگذارد و شرایط فعلی را در محدودهای توصیف میکند که میتوان آن را «ایستگاه پیش از ابرتورم» نامید.
این تعبیر به معنای پیشبینی قطعی ابرتورم نیست، بلکه هشداری درباره نزدیک شدن اقتصاد به منطقهای است که رفتار خانوارها، بنگاهها و بازارها میتواند تغییر کند.
کاهش تمایل به نگهداری پول ملی، افزایش سرعت تبدیل پول به دارایی، کوتاه شدن افق قراردادها و تشدید انتظارات تورمی از جمله پیامدهایی هستند که میتوانند خود به افزایش بیشتر تورم دامن بزنند. استهلاک اقتصاد و کاهش قدرت خرید خانوار
بخش دیگری از هشدارهای نیلی به ظرفیت تولید ثروت در اقتصاد ایران مربوط میشود. او از مفهوم «استهلاک اقتصاد» استفاده کرده و کاهش اهمیت سرمایهگذاری، کارآفرینی و فناوری در نظام حکمرانی را یکی از نگرانیهای اصلی میداند.
رشد اقتصادی بدون سرمایهگذاری پایدار امکانپذیر نیست. اگر سرمایهگذاری جدید انجام نشود، ظرفیت تولید کاهش مییابد، زیرساختها فرسوده میشوند و توان اقتصاد برای ایجاد شغل و افزایش درآمد افت میکند.
از این منظر، ناترازی برق، گاز، آب، صندوقهای بازنشستگی، بودجه و شبکه بانکی بحرانهایی جدا از یکدیگر نیستند. وجه مشترک آنها مصرف منابع بدون سرمایهگذاری کافی برای بازتولید ظرفیتهای اقتصادی است.
فشار این روند اکنون به خانوارها نیز رسیده است. بر اساس ارقامی که نیلی مطرح کرده، از سال ۱۳۹۷ تاکنون درآمد خالص ملی سرانه حدود ۱۲ درصد کاهش یافته و حدود ۱۶ میلیون نفر به جمعیت زیر خط فقر اضافه شدهاند.
ترکیب تورم بالا با رشد ضعیف و کاهش درآمد واقعی، فشار بر رفاه خانوار را افزایش داده است. کاهش قدرت خرید نیز فقط به مصرف روزمره محدود نمیشود و میتواند آموزش، سلامت، تغذیه و سرمایهگذاری خانوار برای آینده را تحت تأثیر قرار دهد.
بازار کار نیز از این وضعیت در امان نمانده است. طبق ارقام مطرحشده از سوی نیلی، حدود ۴۲ میلیون نفر از جمعیت در سن کار در فعالیت اقتصادی مشارکت نمیکنند.
این مسئله در شرایطی رخ داده که طی چند دهه سرمایهگذاری قابلتوجهی برای آموزش نسل جوان انجام شده است. با این حال، اقتصاد نتوانسته متناسب با افزایش جمعیت تحصیلکرده فرصتهای شغلی مولد ایجاد کند. از ناترازی تا بحران حکمرانی
شاید مهمترین بخش هشدارهای اخیر نیلی به کیفیت حکمرانی اقتصادی مربوط باشد. او معتقد است نظام حکمرانی از مرحله «یادگیری» به مرحله «سردرگمی» رسیده است.
اقتصاد ایران در گذشته نیز با بحرانهایی مانند جنگ، تحریم، کاهش درآمد نفت، تورم و جهش ارزی مواجه بوده است. تفاوت امروز از نگاه نیلی در انباشته شدن مشکلات و کاهش ظرفیت سیاستگذاری برای حل آنهاست.
تعویق اصلاحات، هزینه تصمیمگیری را افزایش میدهد. اصلاح قیمت انرژی نمونهای از همین وضعیت است؛ زیرا تأخیر میتواند فاصله قیمتها، مصرف، قاچاق و فشار بر بودجه را افزایش دهد و اجرای اصلاحات را دشوارتر کند.
در کنار مشکلات داخلی، محدودیتهای اقتصاد خارجی نیز دامنه انتخاب سیاستگذار را کاهش داده است. تحریم، دشواری تجارت و انتقال پول، کاهش سرمایهگذاری خارجی و نااطمینانی سیاسی، توان اقتصاد برای تأمین سرمایه و فناوری مورد نیاز را محدود کردهاند.
از این منظر، اصلاحات اقتصادی و کاهش تنش خارجی در تحلیل نیلی دو مسیر کاملاً جدا از هم نیستند. اقتصادی که به سرمایهگذاری گسترده در انرژی، زیرساخت، صنعت و فناوری نیاز دارد، نمیتواند برای مدت نامحدود با سطح بالایی از نااطمینانی و محدودیت در ارتباط با اقتصاد جهانی ادامه دهد.
با این حال، پیام نیلی صرفاً هشدار درباره آینده نیست. او تأکید کرده است که در اقتصاد، همانطور که معجزه وجود ندارد، بنبست نیز وجود ندارد.
این نگاه نشان میدهد هشدارهای او را نباید پیشگویی فروپاشی اقتصاد ایران دانست. مسئله اصلی، کوچکتر شدن پنجره انتخابهای کمهزینه است؛ اصلاحاتی که ۱۰ یا ۱۵ سال پیش میتوانستند با هزینه کمتری اجرا شوند، امروز دشوارتر شدهاند.
اقتصاد ایران همچنان از منابع طبیعی، زیرساخت، نیروی انسانی تحصیلکرده، بخش خصوصی و موقعیت جغرافیایی برخوردار است. بنابراین مسئله اصلی، نبود ظرفیت بالقوه نیست؛ بلکه نحوه حکمرانی و استفاده از این ظرفیتهاست.
در نهایت، هشدار نیلی را میتوان در یک گزاره خلاصه کرد: خطر اصلی اقتصاد ایران وجود یک بحران منفرد نیست، بلکه همزمان شدن بحرانهایی است که سالها حل نشدهاند.
تورم، فقر، افت سرمایهگذاری، ناترازی انرژی، ضعف بازار کار، تحریم و نااطمینانی سیاسی، در صورت تداوم همزمان، یکدیگر را تقویت میکنند و دامنه انتخاب سیاستگذار را محدودتر خواهند کرد. پرسش اصلی اکنون این است که آیا مسیر اصلاحات پیش از عبور اقتصاد از آستانههای خطرناک تغییر خواهد کرد یا نه.
