به گزارش عربی ۲۱، در آوریل گذشته، دادستانی کل استانبول تحقیقاتی را درباره یورش ارتش اسرائیل به «ناوگان صمود جهانی» آغاز کرد؛ ناوگانی که در مسیر رساندن کمکهای انسانی به نوار غزه بود.
دادستانی استانبول تصریح کرد: این تحقیق بر اساس مفاد کنوانسیون سازمان ملل درباره حقوق دریاها و قانون آیین دادرسی کیفری ترکیه آغاز شده است، اتهامات مطرح شده علیه اسرائیل عبارتاند از: «محرومکردن شخص از آزادی»، «ربودن و بازداشت وسایل نقلیه»، «سرقت»، «تخریب اموال» و «شکنجه».
پیشتر، «برهانالدین دوران»، رئیس اداره ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه، گفته بود تهدیدها و دروغهای نتانیاهو علیه ترکیه و سوریه، چیزی جز بازتاب انزوای بینالمللی، نگرانیهای سیاسی و توهمات او نیست.
او این اظهارات را روز پنجشنبه، در پاسخ به پرسشهای خبرگزاری آناتولی درباره سخنان نتانیاهو علیه ترکیه بیان کرد.
دوران افزود: «تلاشهای نتانیاهو برای گمراهکردن افکار عمومی بینالمللی از طریق ساختن تهدیدها و دشمنان خیالی، دیگر هیچ تأثیری ندارد. جامعه بینالمللی اکنون درباره سوء سیاستهایی که او در پیش گرفته است، اتفاقنظر دارد.»
این روزنامه با اشاره به دگرگونی اساسی در ماهیت روابط آنکارا و تلآویو نوشت که پیوندهای میان دو طرف از سطح همکاری و اتحاد گذشته، به شرایطی شبیه به جنگ سرد بدل شده است؛ وضعیتی که این روزنامه مسئولیت ایجاد آن را متوجه سیاستهای جدید آنکارا میداند.
به نوشته معاریو، رویکرد ترکیه صرفاً تقابل با رژیم صهیونیستی نیست، بلکه این کشور در پی احیای موقعیت خود بهعنوان یک «امپراتوری منطقهای و حتی فرامنطقهای» است. معاریو با اشاره به حضور و نفوذ ترکیه در مناطقی، چون سوریه، سومالی، لبنان، عراق، قطر، لیبی، نوار غزه، کرانه باختری و قبرس، و تمایل آن به اثرگذاری بر مصر، ادعا میکند که مسأله رژیم صهیونیستی صرفاً یک بهانه است و هدف اصلی آنکارا تبدیل شدن به بازیگر مسلط و حلقه اتصال آسیا، آفریقا و هند به غرب و اروپا است.
این گزارش تحولات منطقه و تضعیف نفوذ ایران پس از دگرگونیها در سوریه را فرصتی برای پیشبرد اهداف ژئوپلیتیک ترکیه ارزیابی کرده و میافزاید با این حال، کشورهایی نظیر اردن، لبنان، یونان، قبرس، مصر، امارات و عربستان نیز از این تحرکات احساس فشار و نگرانی میکنند.
معاریو همچنین با اشاره به امکان ائتلافسازی منطقهای رژیم صهیونیستی با یونان و قبرس، نسبت به توان واکنش میدانی ترکیه هشدار داده و مینویسد: «ترکیه این ظرفیت را دارد که ظرف یک شب، با اعزام تجهیزات مهندسی، زرهپوشها و سامانههای دفاعی به نزدیکی دمشق، پایگاهی نظامی ایجاد کند؛ رخدادی که تلآویو را با چالشی جدی روبهرو خواهد ساخت.»
در پایان، این تحلیل نتیجهگیری میکند که کلید اصلی برای مهار این تنشها در کاخ سفید قرار دارد؛ جایی که دونالد ترامپ دلایل متعددی دارد تا با مداخله فوری، ضمن تعیین خطوط قرمز برای حضور ترکیه در سوریه، سازوکاری برای گفتوگو و هماهنگی میان این دو شریک پیشین و رقبای کنونی برقرار سازد.
همچنین روزنامه جروزالم پست گزارش داد که «روابط اسرائیل و ترکیه قبل از هفت اکتبر ۲۰۲۳، زمانی که دو طرف روابط کامل دیپلماتیک را از سر گرفتند و سفرهایی را رد و بدل کردند، در حال بهبود بود. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر، و رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، کمتر از سه هفته قبل از هفت اکتبر در نیویورک دیدار کردند.»
این روزنامه توضیح داد که «از آن زمان، اردوغان بارها از توصیف حماس به عنوان یک سازمان تروریستی خودداری کرده و در عوض آن را «جنبش آزادیبخش» نامیده است. اسرائیل دیپلماتهای خود را از ترکیه فراخواند و آنکارا بعداً سفیر خود را از اسرائیل فراخواند. ترکیه همچنین تجارت دوجانبه با اسرائیل را متوقف کرد. لفاظیهای اردوغان به شدت افزایش یافته است، از جمله مقایسه نتانیاهو با هیتلر و اشاره به اینکه ترکیه ممکن است در سال ۲۰۲۴ مانند لیبی و قره باغ کوهستانی علیه اسرائیل مداخله کند.»
جروزالم پست اشاره کرد که «سوریه اکنون یک جغرافیای نظامی برای این رقابت دارد» و «نزدیک به سه سال است که اسرائیل مجبور شده است امنیت را در چندین جبهه، از غزه گرفته تا لبنان و ایران، در نظر بگیرد.»
این روزنامه افزود: «ظهور حضور نظامی قوی ترکیه در سوریه تحت حمایت یک دولت به شدت متخاصم در آنکارا، چالشی اساساً متفاوت ایجاد خواهد کرد: رادارها، سیستمهای دفاع هوایی، هواپیماها و پهپادهای ترکیه میتوانند آزادی حرکت اسرائیل را محدود کرده و جبهه شمالی که از قبل هم بیثبات بوده را به عرصهای تبدیل کنند که نیروهای مسلح یک کشور عضو ناتو در آن درگیر هستند.»
جروزالم پست ادامه داد که «واشنگتن به وضوح این خطر را درک میکند. تام باراک، فرستاده ایالات متحده، اظهار داشت که ایالات متحده پس از حمله ابوالظهور که خطر یک رویارویی ناخواسته را به همراه داشت، در حال کار بر روی یک مکانیسم سهجانبه برای کاهش تنش بین اسرائیل، ترکیه و سوریه است».
به نوشته این روزنامه، ارتباطات نظامی ناکافی بین اسرائیل و ترکیه (یک عضو ناتو) میتواند منجر به درگیری دقیقی شود که باراک نسبت به آن هشدار داده بود و این موضوع همچنین پرسش ناخوشایندی را در مورد «مکانیسم مشترک رفع اختلاف» که با میانجیگری ایالات متحده ایجاد شده و اسرائیل، سوریه و ایالات متحده در ماه ژانویه برای به اشتراک گذاشتن اطلاعات و کاهش تنشهای نظامی توافق کردند، مطرح میکند. هر دستاوردی که این مکانیسم داشته باشد، به وضوح برای جلوگیری از وقایع این هفته کافی نبوده است.
این روزنامه ادامه داد: «راه حل نمیتواند کاهش گفتوگو باشد، بلکه افزایش آن است و سوریه همچنان در وضعیت ناپایداری قرار دارد و اسرائیل دلایل زیادی برای تردید در مورد نیات حاکمان جدید خود و دوام طولانی مدت آنها دارد. با این حال، رئیس موقت احمد الشرع ماه گذشته گفت که سوریه به دنبال توافق امنیتی با اسرائیل است و الشیبانی تأیید کرد که دمشق حتی پس از حمله نیز پذیرای مذاکرات است. این استثنایی است و نیاز به آزمایش دارد.»
این روزنامه در پایان استدلال کرد که «ترکیه یک چالش استراتژیک جدی است و به همین دلیل، اسرائیل باید خطوط قرمز نظامی معتبر را با دیپلماسی مداوم ترکیب کند و وقتی گزینه جایگزین، درگیری تصادفی با ارتش وابسته به ناتو در خاک سوریه است، ارتباط برقرار کردن نقطه ضعف نیست؛ بلکه مسئله امنیت ملی است».
نویسنده: علی اکبر رضایی
دیپلماسی ایرانی: برای فهم توافق دفاع مشترک عربستان، ترکیه و پاکستان باید به سال ۲۰۱۹ بازگشت؛ سالی که در آن پاکستان فنسکشی مرز خود با ایران را آغاز کرد و ترکیه نیز که از سال ۲۰۱۷ ساخت دیوار مرزی با ایران را شروع کرده بود، این روند را توسعه داد. در آن مقطع هر دو کشور اقدامات خود را با دلایل امنیتی، مقابله با تروریسم، قاچاق و کنترل مرز توجیه میکردند. با این حال امروز که به گذشته نگاه میکنیم همزمانی این تحولات با روندهای بعدی تصویر قابل تأملی ایجاد میکند.
در سالهای بعد روابط ترکیه، پاکستان و عربستان بهتدریج وارد مرحله تازهای شد. همکاریهای دفاعی آنکارا و اسلامآباد گسترش یافت و همزمان روابط ترکیه و عربستان پس از دورهای از تنش مسیر عادیسازی و توسعه همکاریهای اقتصادی و امنیتی را طی کرد.
در سوی دیگر روابط دفاعی ریاض و اسلامآباد نیز عمیقتر شد تا اینکه در سال ۲۰۲۵ عربستان و پاکستان توافق دفاعی متقابلی امضا کردند که بر اساس آن حمله به یکی از دو کشور حمله به هر دو تلقی میشود.
یک سال بعد این روند یک گام دیگر جلو رفت. در ۷ اوت ۲۰۲۶ ترکیه به عربستان و پاکستان پیوست و سه کشور در مکه توافق دفاع مشترک امضا کردند.
بنابراین اگر وقایع را در یک خط قرار دهیم از امنیتی شدن مرزهای ایران با ترکیه و پاکستان در سال ۲۰۱۹ به گسترش همکاریهای دفاعی این دو کشور با عربستان و در نهایت به یک تعهد دفاعی سهجانبه رسیدهایم؛ سه کشوری که امروز در غرب، شرق و جنوب محیط پیرامونی ایران وزن قابل توجهی دارند.
البته نمیتوان با قطعیت گفت دیوارهای سال ۲۰۱۹ از ابتدا بخشی از نقشهای برای رسیدن به توافق امروز بودهاند اما در سیاست بینالملل همیشه آنچه اهمیت دارد نیت اولیه یک اقدام نیست بلکه مسیر و نتیجه انباشت تحولات است.
آنچه در سال ۲۰۱۹ مجموعهای از اقدامات مرزی و جداگانه به نظر میرسید امروز در کنار یک توافق دفاعی سهجانبه قرار گرفته است. اگر این روند در آینده با رزمایش مشترک، همکاری اطلاعاتی، همکاری پدافندی و ورود کشورهای دیگری مانند مصر تکمیل شود آنگاه معنای تحولات سالهای گذشته بسیار متفاوت خواهد شد.
شاید هنوز برای قضاوت نهایی زود باشد اما برای طرح یک سناریو نه. سناریو این است که آنچه از سال ۲۰۱۹ با سختتر شدن مرزهای ایران در شرق و غرب آغاز شد امروز به مرحله شکلگیری یک آرایش امنیتی جدید در پیرامون ایران رسیده، آرایشی که ممکن است در آینده صرفاً یک همکاری دفاعی میان سه کشور نباشد و به یک کمربند امنیتی گستردهتر تبدیل شود. اگر چنین اتفاقی رخ دهد شاید سالها بعد وقتی به عقب نگاه میکنیم توافق مکه را نه یک اتفاق ناگهانی بلکه یکی از حلقههای زنجیرهای بدانیم که نخستین نشانههای آن را باید در تحولات مرزی سال ۲۰۱۹ جستوجو کرد.
