بازسازی اقتصاد در نیمه دوم

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه در واکنش به اعلام تحریم‌های جدید اقتصادی علیه ایران در شبکه ایکس نوشت:

اعلام تحریم‌های اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران، بسیار فراتر از ادامهٔ «جنگ اقتصادی» غیرقانونی علیه یک کشور واحد است. این اقدام، به منزله تلاش برای اعمال حاکمیت فراسرزمینی آمریکا بر کلیه دولت‌های مستقل عضو سازمان ملل متحد به شمار می‌رود.

هیچ دولتی حق ندارد بانک‌ها، بنگاه‌ها یا فرودگاه‌های خارجی را - که هر یک تحت صلاحیت انحصاری حاکمیت خود هستند - وادار کند از تجارت مشروع با کشوری ثالث خودداری نمایند.

چنین تحریم‌های ثانویه‌ای هیچ مبنایی در حقوق بین‌الملل ندارد. این تحریم‌ها اصل بنیادین برابری حاکمیت‌ها را که در بند ۱ مادهٔ ۲ منشور ملل متحد تثبیت شده، نقض می‌کنند و ممنوعیت عرفی مداخله در امور داخلی دولت‌ها را که دیوان بین‌المللی دادگستری در پروندهٔ نیکاراگوئه تأیید کرده، زیر پا می‌گذارند. ارعاب اقتصادی که هدف آن واداشتن یک دولت مستقل به تغییر گزینه‌های سیاستی مشروع خود باشد، یک جرم و عمل متخلفانهٔ بین‌المللی است.

وقتی این تحریم‌ها با محاصرهٔ دریایی که خود مصداق عمل تجاوزکارانه است همراه می‌شود، حاکمیت و سیادت سایر دولت‌ها را به امری موقتی و مشروط به اراده و هوس قدرتی دیگر فرو می‌کاهد. تمکین نسبت به چنین ارعاب آشکاری موجب مصونیت هیچ دولتی نخواهد شد بلکه صرفا به منزله اولویت‌بخشی به حاکمیت بیگانه و اذعان به سیطره یک طرف خارحی بر فعالیت‌های قانونی بانک‌ها، بنگاه‌های اقتصادی و فرودگاه‌های کشورهای دیگر خواهد بود.

نتیجهٔ نهایی این وضعیت، فرسایش کامل حاکمیت ملی به‌عنوان اصل بنیادین نظام روابط بین‌الدولی مبتنی بر منشور ملل متحد خواهد بود و مقدمه بازگشت فاجعه‌بار به استعمار عریان و تمام‌عیار.

دنیای اقتصاد دکتر ارغوان فرزین‌معتمد در یادداشتی در روزنامه دنیای اقتصاد نوشت:   درخصوص تورم، ریشه‌های آن و اثرات آن بر زندگی افراد جامعه و تبعات آن بر اقتصاد یک کشور بسیار سخن رفته است. سیاست‌های کاهش تورم نیز بسیار مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و حتی اجرا شده است. اما آنچه مهم است اینکه در دو دهه اخیر و با تمام برنامه‌ریزی‌ها و هدف‌گذاری‌های انجام‌شده برای رسیدن به تورم تک‌رقمی، به جز ۲سال ۹۵ و ۹۶ که آغاز اجرای برجام بوده است، تورم تک‌رقمی را تجربه نکرده‌ایم. به گمانم وقتی می‌خواهیم در خصوص راهکار صحبت کنیم، ضروری است که به گذشته و شواهد نگاه دقیق و کارشناسی داشته باشیم. شواهد نشان می‌دهد که در طول این دو دهه و با تمام تلاش‌هایی که دولت‌های مختلف، بانک مرکزی و سیاستگذاران پولی انجام داده‌اند، اما تاثیر متغیر تحریم بیش از تاثیر سیاست‌های داخلی بوده و در نتیجه بدون سیاست‌هایی برای رفع مسائل مرتبط با تحریم نه تنها شاهد کاهش تورم نبوده‌ایم که مرتب با افزایش تورم و کاهش ارزش پول ملی نیز مواجه شده‌ایم. به عبارتی در چرخه‌ای گرفتار آمده‌ایم که سیاستگذار برای تامین بودجه و حل چالش‌های اقتصادی خود ناگزیر از تن دادن به افزایش نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی است و از سوی دیگر در پی سیاستگذاری برای کاهش تورم که اصولا در این چرخه باطل ناممکن است.

تمرکز بر تقویت اقتصاد داخل و ظرفیت‌هایی غیر از نفت و فرآورده‌های نفتی نظیر گردشگری، صنایع دستی و... هم به‌دلیل آنکه در تمام این سال‌ها مورد توجه جدی نبوده است و سرمایه‌گذاری اقتصادی و اجتماعی لازم برای آن صورت نپذیرفته، نمی‌تواند به‌عنوان یک راه‌حل در بازه زمانی کوتاه‌مدت مورد مداقه قرار گیرد. استفاده از ظرفیت داخل، حرکت به سمت رشد درون‌زا، تقویت ظرفیت‌های محلی و منطقه‌ای، استفاده از الگوهای تاب‌آورانه اقتصادی، همگی راه‌حل‌های مکملی هستند که در کاهش تورم موثر خواهند بود؛ اما حرکت به این سمت از یک‌سو نیازمند صبر و حوصله و زمان‌بندی میان و بلندمدت است که متاسفانه همت جدی در دولت‌ها در این خصوص وجود نداشته و از سوی دیگر نیازمند باور و دانش کافی در این زمینه است که در این زمینه هم با خلأ مواجه هستیم. بنابراین ما در فضایی قرار داریم که از یک‌سو آمادگی لازم برای رشد درون‌زا را نداریم و از سوی دیگر رشد برون‌زا نیز به‌دلیل تحریم‌ها با چالش جدی مواجه است.

به این مسائل وقوع جنگ را هم باید اضافه کنیم. جنگی که سبب شده است تا توزیع منابع در جهت دفاع و تامین معیشت مدیریت شود و از سوی دیگر حمله به زیرساخت‌های کشور توان تولید را با چالش جدی مواجه ساخته است. برقراری ارتباط و تعاملات اقتصادی در منطقه و کشورهایی که ظرفیت همکاری مناسب با ایران را دارند نیز از منظر تحریم‌ها با چالش مواجه است. متغیر تحریم به دو طریق مستقیم و غیرمستقیم بر اقتصاد کشور فشار وارد می‌آورد. از یک‌سو کشور نمی‌تواند مبادلات تجاری نظیر فروش نفت و… را داشته باشد و از سوی دیگر تعاملات با سایر کشورها به‌دلیل آنکه آن کشورها در صورت تعامل با ایران مورد تحریم قرار خواهند گرفت نیز تحت‌الشعاع قرار می‌گیرد.

دنیای‌ اقتصاد دنیای توجه به منافع اقتصادی است و بنابراین کشورها در تعامل با ایران به این مساله توجه خواهند داشت که منافع اقتصادی آنها مورد خدشه قرار نگیرد. در چنین شرایط پیچیده‌ای، کنترل تورم نیز بسیار پیچیده است. در این موقعیت ضروری است تا حد ممکن ریسک سیاستگذاری را توزیع کرد و کاهش داد. به این منظور ضروری است تا ترکیبی از سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی تدوین شود و در پیاده‌سازی این سیاست‌ها از مشارکت مردم استفاده شود. به عبارتی از روش‌های برنامه‌ریزی و پیاده‌سازی پایین به بالا نیز بهره گرفته شود.

تورم زمانی به‌صورت پایدار کاهش پیدا می‌کند که تولید با هزینه پایین رشد یابد. تا زمانی که سهم عمده مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای در داخل تولید نمی‌شود و از خارج وارد می‌شود و به‌دلیل تحریم‌ها امکان فروش نفت برای ما محدود شده است، کاهش هزینه تولید و افزایش تولید با هزینه کم ناممکن است. بنابراین برای کاهش هزینه تولید، از یک‌سو باید برای استفاده بهینه از ظرفیت‌های داخل، استفاده بهینه انرژی، ارتقای بهره‌وری عوامل تولید، استفاده از ظرفیت‌های محلی و منطقه‌ای برای ایجاد اشتغال و تولید بهره گرفته شود، برنامه‌ریزی دقیق صورت پذیرد و از تمام متخصصان و فعالان اقتصادی که می‌توانند در این خصوص ایده ارائه دهند، دعوت شود تا برای عبور از این شرایط سخت با دولت همکاری کنند. از سوی دیگر ایده‌هایی برای همکاری‌های منطقه‌ای در شرایط فعلی در دستور کار دولت قرار گیرد تا امکان افزایش تولید با کاهش هزینه‌های مبادله فراهم آید. و از همه مهم‌تر در مسیر رفع تحریم‌ها اقدامات جدی صورت پذیرد تا امکان فروش نفت و سرمایه‌گذاری خارجی در کشور در مسیر تولید صورت پذیرد.

روزنامه خراسان در مطلبی با تیتر " ایزدی ، وقتی جنگ را بازی کامپیوتری می بیند" نوشت: خطر این پیشنهاد آن‌جاست که فقط پرده نخست جنگ را می‌بیند: ما تأسیسات نفتی دیگران را می‌زنیم، اما طرف مقابل ظاهراً نه توان پاسخ دارد، نه اراده انتقام و نه هدفی در ایران.

پرسش حذف‌شده این است: اگر پس از آن، زیرساخت‌های نفت، گاز، پالایش و صادرات ایران هدف قرار گرفت، مرحله بعد چیست؟ چرخه «بزنیم ـ بزنند» کجا متوقف می‌شود و در پایان چه چیزی از اقتصاد منطقه و ایران باقی می‌ماند؟ راهبردی که واکنش دشمن، آسیب‌پذیری خودی و نقطه پایان جنگ را محاسبه نکند، راهبرد نیست؛ خیال‌پردازی با جان و معیشت مردم است. ضمن آن‌که شوک نفتی می‌تواند آمریکا را گرفتار تورم و رکود کند، اما ادعای فروپاشی اقتصادی کشوری با تولید عظیم انرژی، ذخایر راهبردی و ابزارهای متنوع مهار بحران، سندی ندارد.

البته این محاسبات نباید ایران را محافظه‌کار یا منفعل کند؛ گاهی پذیرش خطر ضروری است. اما میان خطر محاسبه‌شده و هیجان‌فروشی، همان فاصله‌ای وجود دارد که عقلانیت انقلابی را از ساده‌سازی کودکانه جنگ جدا می‌کند. تصمیم جسورانه، واکنش دشمن، آسیب‌پذیری خودی و مسیر کنترل بحران را نیز می‌بیند. شجاعت، حذف پیچیدگی‌های واقعیت و ساده سازی مشکلات نیست؛ به‌کارگیری دقیق قدرت در زمان و نقطه درست است.

 خوش‌چشم؛ مین‌گذاری در خیالات

پیشنهاد مصطفی خوش‌چشم برای مین‌گذاری «خلیج فلوریدا» نمونه‌ای کم‌نظیر از ساده‌سازی جنگ دریایی و تبدیل یک عملیات فوق‌پیچیده به گفت‌وگویی دورهمی است. ابتدا باید روشن شود منظور او دقیقاً کدام پهنه آبی است؛ زیرا خلیج فلوریدا نام متعارف یک منطقه راهبردی مشخص نیست. احتمالاً منظور او تنگه فلوریدا، خلیج مکزیک یا آب‌های مجاور این ایالت بوده است. وقتی حتی جغرافیای عملیات به‌درستی تعریف نشده، چگونه می‌توان برای مین‌گذاری آن نسخه صادر کرد؟

ادعای این که آمریکا درمجموع سه مین‌روب دارد نیز گمراه‌کننده است. سه شناوری که احتمالاً مبنای این عدد قرار گرفته‌اند، ناوهای رزمی ساحلی «کانبرا»، «تالسا» و «سانتاباربارا» هستند که در سال ۲۰۲۵ با بسته مأموریتی مقابله با مین در بحرین مستقر شدند؛ نه تمام توان مین‌روبی آمریکا. از آن مهم‌تر، انتقال پنهانی حجم مؤثری از مین به سواحل آمریکا، عبور از شبکه‌های شناسایی و اجرای عملیات در هزاران کیلومتری ایران، خود مستلزم ورود به جنگی تمام‌عیار با پیامدهای نظامی، حقوقی و اقتصادی جهانی است. خوش‌چشم تمام این زنجیره را حذف می کند و مسئله را به «چند مین می‌ریزیم و آمریکا مصیبت می‌کشد» تقلیل می‌دهد. این راهبرد نیست؛ ساده‌سازی یک جنگ تمام‌عیار و تقلیل واقعیت پیچیده میدان به چند گزاره هیجان‌انگیز تلویزیونی است.

خلاصه آن که این افراد  با ارائه راه‌حل‌هایی که هرگز معیار سنجش، نقشه اجرا و مسئولیت شکست ندارند، تصمیم‌گیر واقعی را خائن یا ناتوان معرفی می‌کند. ساده‌سازان همیشه پیروزند؛ چون خودشان هیچ‌گاه مسئول اجرای نسخه‌هایشان نیستند. هزینه شعار را مردم، نیروهای مسلح و اقتصاد کشور می‌پردازند؛ اما صاحب شعار فردای شکست، فقط یک نسخه ساده‌تر و پرصداتر ارائه می‌کند.

  انتهای پیام/