دانشمندان در دستههای پراکنده سوسکها، شواهدی از یک حافظه جمعی یافتهاند که صرفاً از تعاملات ناشی میشود و فقط در ساختار اجتماعی گروه ذخیره میشود.
تیمی به رهبری ماریانو کالوو مارتین(Mariano Calvo Martín)، بومشناس اجتماعی از دانشگاه لیبر دی بروکسل(Libre de Bruxelles) در بلژیک، در مقالهای در سال ۲۰۲۳ نوشت: رویکرد نظری ما نشان میدهد که تعاملات اجتماعی و ساختار گروه برای نمایش یک حافظه جمعی کافی است.
اگر تا به حال یک کنده خیس را در جنگل واژگون کرده باشید و شاهد حرکت خزنده آن بوده باشید، میدانید که سوسکها که نقش مهمی در اکوسیستمهای کف جنگل دارند، دوست دارند در شکافهای تاریک و نمناک جمع شوند.
محققان میخواستند بدانند اگر آن محیط تغییر کند، چه اتفاقی میافتد. مثلا اگر یک شکاف تاریک به طور دائم به یک محفظه نورانی تبدیل شود، معقولترین کار این است که وسایل خود را جمع کنید و شکاف تاریک دیگری پیدا کنید. با این حال، نظریههای رفتار جمعی نشان میدهند که گروهها میتوانند حتی پس از تغییر محیط و عدم معقول بودن انتخاب، در تصمیمات از پیش تعیینشده گیر بیفتند.
یک مطالعه در سال ۲۰۱۵ نشان داد که گروههایی از سوسکهای آمریکایی موسوم به «Periplaneta Americana) به طور قابل توجهی در برابر اختلالات موقت در محیط زندگی خود مقاوم هستند.
مارتین و تیمش میخواستند بدانند که آیا این انعطافپذیری در صورت دائمی بودن تغییرات نیز ادامه خواهد داشت یا خیر.
آنها مطالعه خود را روی سوسکهای آمریکایی با استفاده از یک زیستگاه آزمایشی با دو پناهگاه کاملاً یکسان که فقط از نظر نورپردازی متفاوت بودند، انجام دادند. یکی با نور قرمز روشن شد که برای سوسکها تیرهتر به نظر میرسد و بنابراین برای آنها جذابتر است، در حالی که دیگری با نور سبز روشن شد.
همانطور که انتظار میرفت، بیشتر سوسکها پناهگاه دارای نور قرمز را انتخاب کردند.
سپس محققان تغییر موضع دادند. آنها نور را عوض کردند به طوری که پناهگاه اشغال شده توسط سوسکها به رنگ سبز درآمد و پناهگاه قبلی که جذابیت کمتری داشت، قرمز شد. سپس تماشا کردند که سوسکها چه میکنند.
جالب اینکه اگر سوسکی کاملاً تنها بود، معمولاً از زیستگاه تازه سبز شده خارج میشد و به سمت زیستگاه قرمز میرفت، اما برای گروههای سوسکها، نتیجه به این اندازه قابل پیشبینی نبود. اگر گروهِ به اندازه کافی بزرگی قبل از تغییر وضعیت روشنایی در آنجا مستقر شده بودند، به سادگی در همان جا میماندند، چرا که گروه تصمیم گرفته بود که کجا لانه کند و به آن پایبند بماند.
البته محققان فکر نمیکردند که سوسکها به صورت انفرادی به خاطر بیاورند که کجا پناه بگیرند، در عوض، «حافظه جمعی» در مورد پناهگاه از تعاملات آنها با یکدیگر پدیدار شد.
هر سوسک به احتمال زیاد در جایی که سوسکهای دیگر استراحت میکنند، میماند. هنگامی که تعداد کافی از سوسکها در یک مکان جمع شوند، آن کشش اجتماعی میتواند از نشانه محیطی که به آنها میگوید حرکت کنند، قویتر شود.
نتیجه، نوعی حافظه جمعی است. هیچ سوسکی به تنهایی به خاطر نمیآورد، اما گروه به عنوان یک مجموعه طوری رفتار میکند که گویی آن را به خاطر دارد.
محققان در شبیهسازیهای کامپیوتری دریافتند که همین الگو از مجموعهای از قوانین شگفتآور و ساده پدیدار شده است.
سوسکهای مجازی طوری برنامهریزی شده بودند که پناهگاههای با نور قرمز را ترجیح دهند و در جایی که سوسکهای دیگر قبلاً جمع شده بودند، بمانند. در حالی که هیچ چیز در مدل به هیچ حشرهای حافظهای از پناهگاه اصلی نداده بود، با این حال، این تعاملات اجتماعی ساده در کنار هم کافی بود تا گروهها حتی مدتها پس از تغییر شرایط روشنایی، به انتخاب اولیه خود پایبند بمانند.
محققان میگویند: حافظه جمعی همچنین میتواند صرفاً از طریق تعاملات بین افراد پدیدار شود و در ساختار اجتماعی ذخیره شود.
پژوهشگران معتقدند که این پویایی احتمالاً محدود به سوسکها نیست. بسیاری از گروههای حیوانی، از دستههای ماهی و دستههای پرندگان گرفته تا کلونیهای مورچهها و دستههای زنبور عسل و حتی انسانها به صورت جمعی تصمیم میگیرند.
اینکه این نوع حافظه جمعی دقیقاً چقدر گسترده است، هنوز مشخص نیست، اما اگر محققان درست بگویند، سوسکها ممکن است تنها یک نمونه از یک پدیده بسیار گستردهتر باشند که ممکن است در هر جایی که حیوانات با هم تصمیم میگیرند، یافت شود.
این یافتهها در مجله PLOS One منتشر شده است.
انتهای پیام
