رضا باقریان در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: دوره دکتری بهعنوان بالاترین سطح آموزش دانشگاهی، با هدف تربیت افرادی طراحی شده است که بتوانند از طریق انجام پژوهشهای اصیل، به گسترش مرزهای دانش کمک کنند و به همین دلیل در نظامهای معتبر علمی جهان، دریافت مدرک دکتری بدون ارائه دستاورد پژوهشی قابل اتکا فاقد معناست. با این حال، آنچه امروز در بخشی از نظام آموزش عالی کشور مشاهده میشود، فاصلهای نگرانکننده با این فلسفه بنیادین دارد.
وی افزود: شواهد میدانی، گزارشهای غیررسمی و تجربههای زیسته در محیطهای دانشگاهی، از شکلگیری یک بازار سیاه گسترده در حوزه تولید پایاننامه و مقاله علمی حکایت دارد، بازاری که در آن پژوهش به جای آنکه یک فرآیند علمی باشد به یک خدمت قابل خرید تبدیل شده است. در این بازار پنهان اما فعال، مؤسساتی با عناوینی مانند مرکز مشاوره علمی، خدمات پژوهشی یا همیار پایاننامه فعالیت میکنند. کارکرد واقعی بخش قابل توجهی از این مراکز، ارائه مشاوره نیست، بلکه تولید کامل پایاننامه، رساله دکتری و مقالات علمی در برابر دریافت مبالغ قابل توجه است. این خدمات، در بسیاری از موارد تمامی مراحل کار از طراحی پروپوزال تا تحلیل داده و نگارش مقاله را شامل میشود بدون آنکه دانشجو نقشی واقعی در فرآیند تولید علمی داشته باشد.
استاد دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ادامه داد: نگرانکنندهتر آنکه در برخی موارد، این تولیدات نهتنها فاقد اصالت علمی هستند، بلکه بر پایه دادهسازی، دستکاری نتایج و حتی سرقت علمی شکل میگیرند. به بیان دیگر، آنچه بهعنوان دستاورد پژوهشی ارائه میشود در مواردی فقط جعل علمی سازمانیافته است.
باقریان افزود: این چرخه زمانی کاملتر میشود که این مؤسسات در ازای دریافت هزینههای بیشتر، فرآیند چاپ مقاله را نیز تضمین میکنند و تعرفهها بر اساس نوع مجله، نمایه (ایندکس) و حتی سرعت پذیرش تعیین میشود. در برخی موارد نیز شبکههای غیررسمی برای تسهیل داوری یا دور زدن فرآیندهای علمی شکل گرفته است که با سوءاستفاده از اعتبار اساتید یا ضعف نظارت در برخی نشریات، مسیر انتشار این مقالات را هموار میکنند. نتیجه این وضعیت، ورود حجم قابل توجهی از مقالات فاقد اعتبار به چرخه نشر علمی است. مقالاتی که پس از انتشار، بهعنوان منابع علمی مورد استناد قرار …
