همشهری: پاریسنژرمن قرار بود یکشنبه در ورزشگاه پارک دو پرنس، دفاع از قهرمانیاش در لیگ فرانسه را مقابل رن آغاز کند، اما موجهای گرمای تابستان چنان بلایی سر زمین چمن آوردند که مسابقه از پاریس به ورزشگاه رن منتقل شد. زمین پارک دو پرنس برای برگزاری مسابقه در شرایط مناسب و ایمن تشخیص داده نشد و PSG مجبور شد افتتاحیه فصل را در خانه حریف برگزار کند. باشگاه گفته برای بازی بعدی خانگی مقابل موناکو در ۴ سپتامبر، چمن جدید آماده خواهد شد.
اما ماجرا فقط یک زمین فوتبال نیست. اروپا امسال یکی از سختترین تابستانهای سالهای اخیرش را تجربه میکند؛ موجهای گرما پشت سر هم آمدهاند، رکوردهای دما شکسته شده، آتشسوزیهای گسترده رخ داده و مرگومیر ناشی از گرما به یک مسئله جدی بهداشت عمومی تبدیل شده است. در اواخر ژوئن، بیش از ۱۰ هزار مرگ اضافی در اروپا ثبت شد، در حالی که در بسیاری از مناطق دما از ۴۰ درجه عبور کرده بود؛ بیش از ۹ هزار نفر از این گروه بالای ۶۵ سال بودند.
همه این اتفاقات در حالی رخ داده که دمای هوا در حوالی ۳۰ تا ۴۰ درجه بوده است؛ چیزی که برای ما خاورمیانهایها شوخی است و ماها در این دما، تازه هوس چای میکنیم.
اما برسیم به اسپانیا؛ همان کشوری که اسمش برای خیلی از ما با آفتاب و ساحل و فوتبال و تعطیلات گره خورده است. اروپاییها هم برای عشق و حال به سواحل این کشور میروند. اما اوضاع اسپانیا هم خراب است. طبق برآورد سامانه پایش مرگومیر اسپانیا، از آغاز برنامه مقابله با گرما تا ۱۵ اوت، ۴۱۹۱ نفر در این کشور بر اثر گرمای شدید جان باختهاند.
البته اینطور نیست که بیش از چهار هزار نفر در اسپانیا با دیدن عدد ۳۰ روی دماسنج مرده باشند! قربانیان گرما الزاما کسانی نیستند که وسط خیابان از گرما نقش زمین شدهاند. بخش بزرگی از مرگها در افراد سالمند و کسانی اتفاق میافتد که بیماری زمینهای دارند. حدود ۸۹ درصد مرگهای ناشی از گرمای تابستانی در گروه سنی بالای ۶۵ سال برآورد شده است. کشورهای جنوبی اروپا، از جمله ایتالیا، اسپانیا و یونان، در میان آسیبپذیرترین کشورها قرار دارند.
حالا سوال اینجاست؛ چرا اروپاییها کولر نمیگذارند؟ چرا در زمستانها هم زورشان میآید از شوفاژ استفاده کنند؟ چرا جی کی رولینگ، کتابهای هری پاتر خودش را در کافه ادینبورو مینوشت تا از گرمای رایگان آن و البته اینترنت استفاده کند؟ چرا اروپاییها که زمانی همه دنیا مستعمره آنها بود، تا این حد در بخش انرژی ضعیف و آسیبپذیرند؟ در اتحادیه اروپا، در ۲۰۲۴ حدود ۶۱.۵ درصد مصرف انرژی خانوارها صرف گرمایش فضا شده و فقط ۰.۸ درصد مربوط به سرمایش بوده است.
بین کشورهای اروپایی، کشورهای شمالی که چیزی به نام کولر ندارند؛ چون عمر تابستانشان به عوض کردن پوشال کولر قد نمیدهد. اما در جنوب و کشورهای اسپانیا، ایتالیا و یونان و پرتغال کولر و وسایل خنککننده هم دارند و مصرف انرژی آنها در میان کشورهای اتحادیه اروپا بالاست. مصرف انرژی خانوارهای اتحادیه اروپا برای سرمایش از ۴۰.۵ هزار تراژول در سال ۲۰۱۸ به ۸۰.۴ هزار تراژول در ۲۰۲۴ رسیده؛ یعنی در ۶سال تقریبا دو برابر شده است.
در فرانسه اما فقط حدود ۲۴ درصد خانهها در سال ۲۰۲۵ مجهز به سیستم تهویه مطبوع بودهاند؛ هرچند این رقم از ۱۸ درصد در سال ۲۰۲۳ افزایش پیدا کرده است.
اما در بیشتر کشورهای اروپایی، دست زدن به معماری خانههای قدیمی غیرقانونی است و صاحبخانه یا مستاجر نمیتواند سرخود کولر کار بگذارد. بسیاری از خانههای اروپایی اساسا برای آبوهوای گرم طراحی نشدهاند. در بخش بزرگی از اروپا، برای دههها مسئله اصلی این بود که چطور خانه را گرم کنیم، نه چطور خنکش کنیم. عایقکاری، پنجرهها، سیستم گرمایش مرکزی و معماری خانهها عمدتا با زمستان تعریف شدهاند. کولر هم تا همین اواخر برای بسیاری از اروپاییها یک وسیله لوکس یا چیزی مخصوص جنوب اروپا بود، نه یک وسیله ضروری برای زنده ماندن.
از طرف دیگر، نصب و استفاده از کولر هزینه دارد. افزایش قیمت انرژی هم باعث شده خیلی از خانوارها در مصرف انرژی محتاط باشند؛ در فرانسه، مثلا ۳۶ درصد خانوارها در سال ۲۰۲۵ گفتهاند برای پرداخت برخی قبضهای انرژی با مشکل مواجه شدهاند.
از آن طرف، اروپا با یک مشکل دیگر هم روبهروست: جمعیت پیر. مطالعات جدید نشان میدهد افراد بالای ۶۰ سال بسیار بیشتر از آنچه قبلا تصور میشد در برابر گرمای شدید آسیبپذیرند. توانایی بدن برای دفع گرما با افزایش سن کاهش پیدا میکند و بیماریهای قلبی، ریوی، کلیوی و مصرف برخی داروها هم میتوانند خطر را بیشتر کنند. شاید برای همین است که اروپاییها نسبت به بقیه جهان در برابر جنگ اخیر آمریکا با ایران موضع منفعلانه در پیش گرفتهاند. آنها نسبت به انرژی، بسیار آ
سیبپذیرند. البته آسیبپذیری اروپا فقط به کولر محدود نمیشود. جنگ و اختلال در تنگه هرمز نشان داده وابستگی انرژی همچنان یکی از نقاط حساس اقتصاد اروپاست. بریتانیا هم برخلاف تصور، نفت تولید میکند، اما تولید دریای شمال سالهاست روند نزولی دارد و این کشور همچنان واردکننده خالص نفت است و ترامپ هم بارها به آنها طعنه زده که چرا استخراج نمیکنند.
برگردیم به فوتبال؛ جمال موسیالا در دو بازی دوستانه پیاپی برای بایرن مونیخ غش کرد که البته فقط مرتبط با گرمای هوا نبود و او اخیرا دچار یک بیماری نادر شده است.
در جام جهانی وقتی فیفا کولینگبریک یا همان زنگ آبخوری سه دقیقهیا را برای هر نیمه در نظر گرفت، صدای خیلیها در آمد، اما فعلا چارهای جز استفاده از این فرصتها برای آبرسانی به بازیکنان نیست؛ مبادا تلفات گرمازدگی در اروپا به زمینهای فوتبال هم سرایت کند. وقتی گرما میتواند چمن یک ورزشگاه بزرگ را خراب کند، با جان فوتبالیست چه میکند؟ حالا تصور کنید گرما با آدمهایی که نه زمین چمن مجهز دارند، نه ورزشگاه مدرن، نه سیستم خنککننده و نه توان مالی برای فرار از گرما چه میکند.
به گزارش خبرنگار جماران، بی تردید غیبت حضرت مهدی(عج) اسرار نهفته فراوانی دارد؛ بلکه خود از اسرار نهفته الهی است؛ چنانکه امام صادق(ع) در پاسخ شخصی که از سبب غیبت حضرت مهدی(عج) سوال کرد، فرمود:
«ان هذا الامر، امر من امرالله و سرّ من سرّ الله و غیب من غیب الله؛ و متی علمنا انه تعالی حکیم، صدقنا بان افعاله کلها حکمة، و ان کان وجهها غیر منکشف لنا»؛ مساله غیبت امری الهی و سرّی از اسرار خداوند و غیبی از غیب های اوست و چون ما می دانیم که حق تعالی حکیم است، معتقدیم که کارهای او حکیمانه است، هر چند وجه و اسرار حکمت آن برای کسی مکشوف و ظاهر نباشد.»(1)
از این کلام نورانی به دست می آید که غیبت حضرت مهدی(عج) اسرار نهفته فراوانی دارد و دسترسی کامل به آن برای کسی میسور نیست و تنها جلوه ای از آن اسرار مطرح شده است.(2)
در آثار عرفانی امام خمینی درباره فلسفه غیبت به نکته عمیقی اشاره شده است:
«قضیه غیبت حضرت صاحب، قضیه مهمی است که به ما مسائلی می فهماند؛ من جمله اینکه برای یک همچو کار بزرگی که در تمام دنیا عدالت به معنای واقعی اجرا بشود، در تمام بشر نبوده کسی الا مهدی موعود ـ سلام الله علیه - که خدای تبارک و تعالی او را ذخیره کرده است برای بشر. هر یک از انبیا که آمدند برای اجرای عدالت آمدند... لکن موفق نشدند... اینکه این بزرگوار را طول عمر داده خدای تبارک و تعالی برای یک همچو معنایی، ما از آن می فهمیم که در بشر کسی نبوده است دیگر، قابل یک همچو معنایی نبوده است و بعد از انبیا که آنها هم بودند، لکن موفق نشدند، کسی بعد از انبیا و اولیای بزرگ، پدران حضرت موعود، کسی نبوده است که بعد از این، اگر مهدی موعود هم مثل سایر اولیا به جوار رحمت حق می رفتند دیگر در بشر کسی نبوده است که این اجرای عدالت را بکند، نمی توانسته، و این یک موجودی است که ذخیره شده است.»(3)
در کلمات امام بر این مساله که حضرت مهدی آخرین ذخیره الهی برای نجات بشر است، تاکید فراوانی شده است. در برخی از آموزه های دینی نیز از آن حضرت به ذخیره الهی یاد شده به عنوان نمونه، فرازی از زیارت حضرت صاحب الامر، خطاب به آن حضرت گفته شده است:
«ذخرک الله لنصرة الدین و اعزاز المومنین»؛(4) خداوند تو را برای عزت مومنان و یاری دین ذخیره کرده است.
بنابراین ظرف غیبت گنجینه ای است که عصاره عالم خلقت در آن ذخیره شده است. یکی از عارفان پارسی گوی، در مقام بیان عظمت وجودی حضرت مهدی اینکه غیبت این ذخیره الهی تا چه زمانی ادامه می یابد، سخن عمیقی دارد:
چنانکه به مظهریت اسم «الرحمن» خاتم انبیا رحمة للعالمین گشت، خاتم اولیا نیز مظهر رحمت عام که رحمت رحمانی است گشت و سعادت دو جهانی در مشایعت آن حضرت منحصر شود و اصول بر یک اساس قرار گیرد و اختلاف کثرات به حکم ظهور احکام وحدت از ما بین بر خیزد و آنچه شیخ سعدالدین حموی فرمود: «لن یخرج المهدی حتی یسمع من شراک نعله اسرار التوحید» به منصه ظهور جلوه کند.(5)
با توجه به اینکه حضرت مهدی مظاهر توحید را در سراسر عالم احیا می کند و شرایطی را به وجود می آورد که همه چیز منادی توحید شود، بنابراین تا زمانی که زمینه برای این هدف بزرگ فراهم نشود او همچنان از دیده ها پنهان خواهد بود و زمانی که زمینه ظهور فراهم شد او خلیل وار و محمدگونه، از کعبه ندای توحید سر می دهد و برای تجلی کامل توحید بر همه عالم از فرا سوی غیبت بیرون خواهد آمد. از این رو در آثار عرفانی امام خمینی از او به منادی توحید در آخر الزمان یاد شده است:
«ابراهیم خلیل در اول زمان و حبیب خدا و فرزند عزیزش، مهدی موعود -روحی فداه - در آخر زمان، از کعبه ندای توحید سر دادند و می دهند... مهدی منتظر در لسان ادیان و به اتفاق مسلمین از کعبه ندا سر می دهد و بشریت را به توحید می خواند.»(6)
با توجه به آنچه درباره زمینه های لازم برای ظهور گذشت، عمق سخنان بلند امام خمینی معلوم خواهد شد:
«امید آن است که مسلمانان و مستضعفان جهان به پا خیزند و داد خود را از مستکبران بگیرند و مقدمات فرج آل محمد -صلی الله علیه و آله - را فراهم نمایند.»(7)
«ما با خواست خدا... با صدور انقلابمان، که در حقیقت صدور اسلام راستین و بیان احکام محمدی - صلی الله علیه و آله - است؛ به سیطره و سلطه و ظلم جهانخواران خاتمه می دهیم و به یاری خدا راه را برای ظهور منجی مصلح و(8) کل و امامت مطلق حق امام زمان - ارواحنا فداه - هموار می کنیم.»(9)
«ان شاءالله اسلام را به آنطور که هست در این مملکت پیاده کنیم و مسلمین جهان نیز اسلام را در ممالک خودشان پیاده کند... و [این] مقدمه باشد برای ظهور ولی عصر، ارواحنا فداه.»(10)
بنا بر این ممکن است یکی از اسرار غیبت مهدی موجود(عج) نبودن استعداد فکری و رشد عقلانی لازم برای پذیرش آگاهانه و با معرفت برنامه های آن حضرت باشد.
امام خمینی معتقدند که در سایه اسلام و عمل به احکام و دستورهای اسلام، چنین زمینه ای برای بشر عموما و جهان اسلام خصوصا فراهم می شود. در چنین شرایطی است که بذر فطرت توحیدی که در نهاد همه انسان ها نهفته است، شکوفه می زند و به بار می نشیند و بشر با تمام وجود احساس می کند که باید توحید را از گوش به آغوش بکشد و اعتقاد تقلیدی و تعبدی خود را به مرتبه ایمان عقلانی و قلبی برساند و از دل و جان به ندای آخرین فریادگر توحید، سفیر هدایت و وارث نبوت و ولایت لبیک بگوید.
1. نص النصوص فی شرح الفصوص؛ ص 254.
2. کمال الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 231؛ کتاب الغیبه، ص 199.
3. صحیفه امام؛ ج 12، ص 480-481.
4. مفاتیح الجنان؛ زیارت صاحب الزمان(عج).
5. مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز؛ ص 317.
6. صحیفه امام؛ ج 18، ص 87.
7. همان؛ ص 462.
8.«و» اضافه است.
9.صحیفه امام؛ ج 20، ص 345.
10. همان؛ ج 15، ص 262.
برشی از کتاب سیمای اهل بیت علیهم السلام در عرفان امام خمینی؛ ص 233-236
کد خبر: 787436 | ۱۴۰۵/۰۵/۳۰ ۲۳:۴۸:۵۷ اعتمادآنلاین |
منشأ حیات یکی از قدیمیترین پرسشهای علم است، اما یافتههای تازه درباره نخستین واکنشهای شیمیایی زمین و نقش فلزات موجود در چشمههای آب گرم اعماق اقیانوس، اکنون فرضیهای متفاوت را پیش روی دانشمندان قرار داده است.
به گزارش فرارو به نقل از پاپولر مکانیکس، چگونگی آغاز حیات روی زمین از زمانی که انسان توانست درباره منشأ وجود خود بیندیشد، ذهن دانشمندان، فیلسوفان و متفکران دینی را به خود مشغول کرده است. اگرچه تمدنهای مختلف روایتهای متفاوتی درباره پیدایش جهان و زندگی ارائه کردهاند، دانشمندان طی قرن گذشته تلاش کردهاند توضیحی مبتنی بر شواهد علمی برای این پرسش پیدا کنند.
یکی از نقاط عطف این تحقیقات در سال ۱۹۷۷ رقم خورد؛ زمانی که پژوهشگران مؤسسه اقیانوسشناسی وودز هول، چشمههای آب گرم هیدروترمال را در نزدیکی جزایر گالاپاگوس کشف کردند. این ساختارها در مناطق فعال کف اقیانوس و محل حرکت صفحات زمین شکل میگیرند.
دانشمندان در اطراف این چشمهها موجودات زندهای را یافتند که پیشتر مشاهده نشده بودند. چند سال بعد، این کشف به شکلگیری فرضیهای انجامید که بر اساس آن، ممکن است برخی از نخستین مراحل پیدایش حیات در همین محیطهای زیرآبی رخ داده باشد؛ محیطهایی سرشار از مواد شیمیایی و فلزاتی که میتوانستند در شکلگیری نخستین اجزای حیات نقش داشته باشند.
اما یک مطالعه جدید اکنون دیدگاه متفاوتی را مطرح کرده است: شاید حیات روی زمین تنها یکبار آغاز نشده باشد.
دو مسیر متفاوت برای آغاز حیات
بر اساس این پژوهش، دو گروه اصلی از موجودات تکسلولی موسوم به پروکاریوتها، یعنی باکتریها و آرکیها، ممکن است بهطور مستقل از یکدیگر به شکل امروزی حیات دست یافته باشند. ویلیام مارتین، زیستشناس دانشگاه دوسلدورف و نویسنده ارشد مطالعه، میگوید دادههای جدید تنها یک نتیجهگیری را ممکن میکنند: دودمانهای باکتریایی و آرکیایی بهطور مستقل از یکدیگر به مرحله زندگی آزاد رسیدهاند.
نتایج این تحقیق توسط یک گروه بینالمللی از پژوهشگران در مجله «Science Advances» منتشر شده است. درخت حیات معمولاً به دو گروه بزرگ تقسیم میشود. پروکاریوتها موجوداتی تکسلولی هستند که هسته محصور در غشا و اندامکهای داخلی پیچیده ندارند و باکتریها و آرکیها را شامل میشوند. گروه دوم، یوکاریوتها، موجوداتی پیچیدهتر هستند که میتوانند چندسلولی باشند و انسان، حیوانات، گیاهان و بسیاری دیگر از اشکال حیات را دربرمیگیرند.
بر اساس دیدگاه رایج، نخستین محیطهای هیدروترمال شرایط شیمیایی مناسبی برای شکلگیری مواد اولیه حیات فراهم کردند. این مواد بعدها به پروکاریوتها تبدیل شدند و میلیاردها سال بعد، از طریق فرایندی به نام «همزیستی درونیاختهای»، زمینه پیدایش یوکاریوتها را فراهم کردند.
فلزات؛ بازیگران فراموششده آغاز حیات
پژوهشگران در مطالعه جدید، ژنومها، ساختار پروتئینها و واکنشهای شیمیایی مربوط به نخستین مراحل تکامل میکروبی را بررسی کردند. آنها ۴۲۰ واکنش شیمیایی مرتبط با «سوختوساز» یا متابولیسم را مورد مطالعه قرار دادند؛ واکنشهایی که مواد اولیهای مانند اسیدهای آمینه ضروری، اجزای آرانای و ویتامینها را ایجاد میکنند. این مواد میتوانستند از گاز هیدروژن، آمونیاک و دیاکسیدکربن موجود در زمین اولیه شکل بگیرند.
یکی از یافتههای مهم پژوهش این بود که فلزات طبیعی موجود در چشمههای هیدروترمال احتمالاً نقشی بسیار مهمتر از آنچه تصور میشد داشتهاند. بررسیها نشان داد «آخرین نیای مشترک جهانی» یا LUCA تنها توانایی استفاده از آنزیمهای لازم برای حدود نیمی از این واکنشها را داشته و در بسیاری از واکنشهای دیگر، فلزات میتوانستهاند جایگزین آنزیمها شوند.
هارون تویسوز، شیمیدان معدنی مؤسسه ماکس پلانک و یکی از نویسندگان مطالعه، میگوید فلزات موجود در چشمههای هیدروترمال میتوانند جای تعداد شگفتآوری از آنزیمها را در فرایندهای متابولیک بگیرند.
پژوهشگران بر اساس این یافتهها، چهار مرحله برای شکلگیری حیات اولیه در نظر گرفتند: مرحلهای که واکنشها تنها به فلزات وابسته بودند، مرحلهای ترکیبی از فلزات و آنزیمها در LUCA و سپس دو مسیر تکاملی جداگانه که در نهایت به نیاکان باکتریها و آرکیها منتهی شدند.
یک منشأ برای کد ژنتیکی، دو منشأ برای حیات؟
شگفتانگیزترین بخش تحقیق این است که آنزیمهایی که برخی واکنشهای شیمیایی حیاتی را در باکتریها و آرکیها تسهیل میکنند، الزاماً یکسان و مشترک نیستند.
به بیان سادهتر، ممکن است هر دو گروه به یک واکنش متابولیک مشابه نیاز داشتهاند، اما هر کدام بهطور مستقل راهی متفاوت برای انجام آن پیدا کرده باشند. همین موضوع میتواند توضیح دهد که چرا دو شاخه اصلی پروکاریوتها با وجود شباهتهای بنیادین، تفاوتهای مهمی در سازوکارهای زیستی خود دارند.
پژوهشگران همچنین این احتمال را مطرح کردهاند که واکنش میان فسفیت و پالادیم، دو مادهای که در اطراف چشمههای هیدروترمال یافت میشوند، در مراحل بسیار اولیه حیات نقش موتور شیمیایی را ایفا کرده و پیش از شکلگیری سازوکارهای پیچیده مبتنی بر ایتیپی و آنزیمها، انرژی لازم برای برخی واکنشهای حیاتی را فراهم کرده باشد.
هنوز هیچ نشانه مستقیمی از وجود حیات در جهانهای کشفشده خارج از منظومه شمسی پیدا نشده است. با این حال، زمین همچنان نمونهای استثنایی از تنوع و پیچیدگی حیات ارائه میدهد. اگر این فرضیه جدید درست باشد، حتی ممکن است داستان پیدایش زندگی روی زمین یک بار نوشته نشده باشد؛ بلکه دو مسیر مستقل، در محیطی که زمانی سرد، خشن و ظاهراً بیجان بود، به شکلگیری حیات منجر شده باشند. اخبار مرتبط کشف سیارهای با احتمال زیستپذیری پزشکیان: دانشمندانی داریم که نیاز ما به بیگانگان را کاهش میدهند
