در دورههای اشکانی و ساسانی این شبکههای ارتباطی بیشازپیش رشد یافت و شاهراه معروف به «جاده ابریشم» و شریانهای مرتبط به آن نهتنها امکان تبادل کالا بین شرق و غرب را فراهم ساخت، بلکه گسترش باورهای دینی و اندیشههای علمی را نیز در پی داشت و تأثیر شگرفی در تحول فرهنگ بشر برجای نهاد. چنین نقشی در دوره اسلامی تقویت شد و بنیادی محکم برای تمدن درخشان اسلامی ایجاد کرد.
یکی از راههای ارتباطی مهم شرقیغربی، راهی بود که دو مرکز مهم دوره اسلامی در شمال شرق، یعنی نیشابور و جرجان را به هم متصل میکرد. در امتداد راه نیشابور به جرجان چندین رباط وجود داشته که امروزه بقایای آنها در خراسان شمالی شناسایی شده است. یکی از این رباطها، رباط عشق است که در متون تاریخی قرون اولیه اسلام از آن با عنوان رباط اِجغ و بعدها در دوره تیموری و پس از آن رباط عشق یاد شده است.
با توجه به تخریب اساسی این رباط در قرون ۹-۸ هجری که شواهد آن در متون کتبی موجود است در دوره تیموری رباط دیگری در نزدیکی این رباط قدیمی ساخته شده که قبلاً با نام رباط عشق به شماره ۱۱۰۶۲ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
رباط عشق در موقعیت دشتی در منتهیالیه غربی دشت میانکوهی شوقان و در جنوب رشتهکوه آلاداغ قرار دارد. آبوهوای منطقه از نوع نیمه بیابانی با اقلیم سرد و خشک است. کوه آلاداغ با ۲۴۵۵ متر ارتفاع در سه کیلومتری شمال شرق اثر و قله بهار با ارتفاع ۲۵۱۰ در ۸ کیلومتری جنوب شرق آن از مهمترین عوارض طبیعی منطقه محسوب میشوند. مهمترین جریان آب منطقه رودخانه اتفاقی کال رباط است که از ارتفاعات آلاداغ و کوه بهار سرچشمه میگیرد و در جهت غربی - شرقی در جلگه شوقان جریان مییابد و در محل دربند شوقان به رودخانه دربند میپیوندد و سپس در جهت جنوب جریان مییابد و به کال شور متصل میشود.
در قرون اولیه اسلام و بهویژه در دوره حکومت سامانیان غزنویان نیشابور جزو ولایات مهم خراسان و از شهرهای بزرگ جهان اسلام بوده و راههای متعددی به آن ختم میشده است. یکی از راههای مهم راه نیشابور به جرجان است که در امتداد آن رباطها و کاروانسراهای متعددی وجود داشته است. رباط عشق (۲) یکی از منازل راه جرجان به نیشابور است که در منتهیالیه غربی دشت شوقان قرار گرفته است.
با وجودی …
