مهدی یوسفوند در گفتوگو با ایسنا با اشاره به نقش تابآوری تحصیلی در شرایط بحرانی اظهار کرد: وقتی از تابآوری تحصیلی صحبت میکنیم، منظور این است که یک دانشآموز بتواند علیرغم وجود فشارهای روانی، نگرانیها، شرایط نامناسب محیطی یا حتی تجربه حوادث سخت، مسیر موفقیت و رشد تحصیلی خود را حفظ کند.
وی افزود: گاهی تابآوری را با صبر یا تحمل یکی میدانند، در حالی که این مفاهیم تفاوتهایی با یکدیگر دارند. در صبر و تحمل، گاهی نوعی اجبار وجود دارد، یعنی فرد احساس میکند مجبور است شرایطی را تحمل کند تا بگذرد، اما تابآوری یک فرآیند فعال است که فرد از تواناییها و مهارتهای خود برای بهبود شرایط استفاده میکند.
یوسفوند ادامه داد: در تابآوری تحصیلی، دانشآموز صرفاً شرایط دشوار را تحمل نمیکند، بلکه تلاش میکند با استفاده از ظرفیتهای درونی و مهارتهای روانشناختی، همچنان به رشد خود ادامه دهد.
نقش مهارتهای روانی و اجتماعی در تابآوری دانشآموزان
این دکترای روانشناسی تربیتی و عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با اشاره به عوامل تقویتکننده تابآوری تحصیلی گفت: دانشآموز برای اینکه بتواند در شرایط بحرانی همچنان مسیر یادگیری خود را ادامه دهد، باید مهارتهایی مانند هدفگذاری، مسئولیتپذیری، افزایش اعتماد به نفس، تقویت عزت نفس، خودکنترلی و مسئولیتپذیری اجتماعی را در خود رشد دهد.
وی افزود: استفاده از فعالیتهای گروهی و روشهای یادگیری مشارکتی نیز نقش مهمی در حفظ روند یادگیری دارد. برای مثال، دانشآموزی که به دلیل شرایط جنگی یا از دست دادن یکی از نزدیکان خود دچار افت انگیزه شده است، اگر در فعالیتهای گروهی همراه با دیگر دانشآموزان قرار بگیرد، میتواند ارتباط اجتماعی خود را حفظ کند و پیوستار یادگیری او کمتر آسیب ببیند.
یوسفوند تصریح کرد: تابآوری تحصیلی به دانشآموز کمک میکند که با وجود فشارهای روانی، همچنان احساس توانمندی داشته باشد و باور کند که میتواند مسیر رشد خود را ادامه دهد.
مدرسه باید به محیطی امن برای دانشآموزان تبدیل شود
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با اشاره به نقش مدرسه در شرایط بحرانی اظهار کرد: مدرسه سه رکن اساسی دارد؛ محیط فیزیکی، کادر آموزشی و یادگیرندگان. این سه بخش مکمل یکدیگر هستند و اگر یکی از آنها دچار مشکل شود، فرآیند آموزش نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
وی با بیان اینکه مهمترین رکن مدرسه دانشآموز است، گفت: بدون وجود یادگیرنده، آموزش معنا ندارد و به همین دلیل در شرایط بحرانی باید بیش از هر چیز به وضعیت روانی دانشآموزان توجه شود.
یوسفوند افزود: متأسفانه در برخی مدارس تأکید بیش از حد بر نظم، سکوت، حضور به موقع، رقابت و نمره باعث میشود محیط آموزشی از یک فضای خوشایند به محیطی اضطرابآور تبدیل شود.
وی ادامه داد: نظم و انضباط لازم است، اما باید توجه داشت که اگر نظم با فشار، تحقیر، تنبیه و ایجاد اضطراب همراه شود، نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.
این روانشناس تربیتی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه آموزشی گفت: باید از «یادگیری برای نمره» به سمت «یادگیری برای یادگیری» حرکت کنیم، یعنی دانشآموز از خود فرآیند یادگیری لذت ببرد، نه اینکه فقط برای کسب یک نمره مشخص تلاش کند.
ارزشیابی تکوینی جایگزین ارزشیابیهای استرسزا شود
یوسفوند با انتقاد از تأکید زیاد بر آزمونهای پایانترم و ارزشیابیهای تراکمی اظهار کرد: ارزشیابیهایی که باعث ایجاد اضطراب میشوند، میتوانند کیفیت یادگیری را کاهش دهند.
وی پیشنهاد کرد: به جای اینکه همه چیز به یک آزمون پایانی وابسته باشد، بهتر است از ارزشیابی تکوینی استفاده شود؛ یعنی هر دانشآموز یک کارپوشه داشته باشد، فعالیتهای مختلف او در طول ترم بررسی شود و ارزیابی بر اساس روند رشد او انجام گیرد.
وی افزود: این نوع ارزشیابی هم اضطراب دانشآموز را کاهش میدهد و هم به معلم اجازه میدهد تصویر دقیقتری از تواناییها و پیشرفت یادگیرنده داشته باشد.
حمایت از معلمان برای کاهش فرسودگی شغلی
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با تأکید بر اهمیت نقش معلمان در شرایط بحرانی اظهار کرد: یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر کیفیت آموزش، وضعیت روانی معلم است.
وی افزود: قدردانی از معلمان توسط والدین، دانشآموزان و مسئولان میتواند احساس ارزشمندی و نشاط روانی در آنان ایجاد کند؛ حتی یک قدردانی ساده یا یک هدیه کوچک میتواند پیام مهمی برای معلم داشته باشد که تلاش او دیده میشود.
یوسفوند ادامه داد: در شرایط جنگی، برخی معلمان با وجود دشواریهای فراوان همچنان رسالت آموزشی خود را انجام میدهند و حمایت روانی و امکاناتی از آنان اهمیت زیادی دارد.
وی با اشاره به ضرورت فراهم کردن زیرساختهای آموزشی برای معلمان گفت: دسترسی به امکاناتی مانند اینترنت، تجهیزات آموزشی، لپتاپ یا ابزارهای مورد نیاز میتواند به کاهش فشار کاری معلمان کمک کند.
این استاد دانشگاه همچنین بر اهمیت فعالیتهای گروهی برای معلمان تأکید کرد و گفت: ایجاد فرصتهایی برای تبادل تجربه میان معلمان باعث میشود آنها علاوه بر انتقال دانش و تجربه، حمایت روانی بیشتری نیز از یکدیگر دریافت کنند.
اولویت دادن به مهارتهای هیجانی در شرایط جنگی
یوسفوند با اشاره به اینکه در شرایط بحرانی نمیتوان آموزش را تنها به انتقال محتوای درسی محدود کرد، اظهار کرد: در چنین شرایطی باید میان سرفصلهای آموزشی و مهارتهای هیجانی و روانی تعادل ایجاد شود، اما اولویت با مهارتهایی است که به دانشآموز کمک میکند اضطراب و هیجانهای خود را مدیریت کند.
وی در ادامه افزود: اگر دانشآموز درگیر اضطراب شدید باشد، حتی بهترین محتوای آموزشی نیز نمیتواند یادگیری مطلوبی ایجاد کند؛ بنابراین کنترل اضطراب و ایجاد ثبات روانی، پیشنیاز یادگیری است.
پیشگیری اولیه؛ مهمترین مداخله در سلامت روان دانشآموزان
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با تأکید بر اهمیت پیشگیری در برابر آسیبهای روانی گفت: در حوزه سلامت روان، پیشگیری اولیه اهمیت بسیار زیادی دارد.
وی ادامه داد: پیشگیری اولیه یعنی قبل از اینکه مشکل یا اختلالی ایجاد شود، آموزشهای لازم به دانشآموزان، والدین و کادر آموزشی ارائه شود تا افراد آمادگی مواجهه با شرایط دشوار را پیدا کنند.
یوسفوند افزود: این آموزشها میتواند شامل کارگاههای آگاهیبخشی، آموزش مهارتهای مقابله با استرس، نحوه مواجهه با اتفاقات سخت و تقویت مهارتهای روانی و اجتماعی باشد.
وی ادامه داد: اگر پیشگیری اولیه موفق نباشد، مرحله بعد پیشگیری ثانویه است؛ یعنی زمانی که مشکل آغاز شده و هدف این است که شدت آن افزایش پیدا نکند.
این روانشناس تربیتی با بیان اینکه درمان مرحله بعدی است، گفت: زمانی که یک مسئله روانشناختی به اختلال تبدیل شود، باید متناسب با نوع مشکل، مداخلات تخصصی و درمانی انجام شود.
یوسفوند بیان کرد کرد: بهترین راه برای حمایت از دانشآموزان در شرایط بحرانی، آمادهسازی آنان پیش از وقوع آسیب، تقویت تابآوری تحصیلی و ایجاد محیطی امن و حمایتگر در مدرسه است، زیرا دانشآموزی که از نظر روانی احساس امنیت کند، توانایی بیشتری برای ادامه مسیر یادگیری خواهد داشت.
انتهای پیام
