آژانس بین‌المللی انرژی: اقتصاد جهانی هنوز از محدوده خطر خارج نشده است

نورنیوز- گروه بین الملل: به گزارش الجزیره،‌ مرکز عملیات تجارت دریایی انگلیس اعلام کرد تردد کشتی‌ها از مبدأ و به مقصد خلیج فارس به چهار درصد سطح پیش از درگیری کاهش یافته است.

این گزارش در حالی است که طبق تازه ترین داده های شرکت کپلر (Kpler) که در زمینه ردیابی حرکت کشتی ها فعالیت می کند، تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز به شدت کاهش پیدا کرده است.

طبق این داده‌ها، طی دیروز پنج شنبه گذشته تنها ۷ شناور از تنگه هرمز عبور کرده اند.

نشریه آمریکایی پولیتیکو پیشتر در گزارشی نوشته بود که دولت ترامپ مدعی است که تنگه هرمز برای تجارت باز است و عبور و مرور نفتکش‌ها در جریان است، اما ردیاب‌های بازار تصویر چندان خوش‌بینانه‌ای در این خصوص ندارند.

مقام های کشورمان هم همیشه تأکید کرده اند که تا رفتار آمریکا تغییر نکند و هزینه نقض تفاهم‌نامه اسلام آباد را متقبل نشود، تغییری در وضعیت تردد تنگه هرمز ایجاد نخواهد شد و عبور و مرور شناورها بر اساس تصمیم نیروهای مسلح ایران خواهد بود.

نورنیوز-گروه بین الملل:  روزنامه روسی ایزوستیا ( Izvestia) با استناد به داده‌های یوروستات (نهاد عهده دار مسائل مربوط به آمار در اتحادیه اروپا) و کمیسیون اروپا، ابعاد جدیدی از پیامدهای بحران انرژی ناشی از سیاست‌های جنگ‌طلبانه محور غربی-صهیونیستی را فاش کرده است. بر اساس این بررسی، هزینه‌های انرژی برای خانوارها در فاصله ماه‌های مارس تا ژوئن ( از میانه اسفند ۱۴۰۴ تا اواسط تیر ۱۴۰۵) به‌طور چشمگیری افزایش یافته که ریشه آن در انسداد استراتژیک تنگه هرمز و نوسانات شدید قیمت انرژی نهفته است. جزئیات فشار اقتصادی بر شهروندان اروپایی

بررسی ماهانه این «بار مالی اجباری» حاکی از روندی صعودی و بحران‌زا است:

مارس: ۴.۱ میلیارد یورو

آوریل: ۵.۸ میلیارد یورو

مه: ۵.۲ میلیارد یورو

ژوئن: ۳.۸ میلیارد یورو

به گزارش ایزوستیا، این افزایش هزینه‌ها نه ناشی از رشد مصرف، بلکه صرفاً محصول رشد لجام‌گسیخته قیمت‌هاست؛ به‌نحوی که خانوارهای اروپایی با وجود خریدِ همان میزان انرژی و سوختِ پیشین، ناچار به پرداخت ارقامی بالاتر شده‌اند. این وضعیت به‌روشنی نشان می‌دهد که شهروندان اروپایی نه به سبب تغییر در سبک زندگی، بلکه صرفاً به‌عنوان قربانیانِ ماجراجویی‌های منطقه‌ایِ غرب، تحت فشار تورمی قابل توجهی قرار گرفته‌اند. سهم کشورهای اروپایی از این بحران: فرانسه رکورددار گرانی انرژی

بنا بر این گزارش فرانسه بیشترین هزینه را ثبت کرده است؛ خانوارهای فرانسوی در مجموع ۴.۳ میلیارد یورو هزینه اضافی پرداخت کرده اند. پس از آن، خانوارهای آلمانی با ۳.۶ میلیارد یورو و ایتالیا با ۳.۳۶ میلیارد یورو در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفتند. روزنامه ایزوستیاتأکید میکند که در صورت تداوم درگیری، خانواده‌های اروپایی ممکن است برای حفظ سطح کنونی زندگی خود، در سال ۲۰۲۶ ناچار به پرداخت حدود ۸۸.۸ میلیارد یورو هزینه اضافی شوند. چشم‌انداز بحرانی ۲۰۲۶

تحلیل‌گران ایزوستیا هشدار داده‌اند که چنانچه مناقشات جاری ادامه یابد، خانواده‌های اروپایی برای حفظ سطح کنونی معیشت خود، احتمالاً باید در سال ۲۰۲۶ مبلغی نزدیک به ۸۸.۸ میلیارد یورو را صرفاً به عنوان «هزینه مازاد انرژی» پرداخت کنند؛ رقمی که می‌تواند به منشأ نارضایتی‌های گسترده اجتماعی در کشورهای اروپایی تبدیل شود. آسیب‌پذیری زیرساختی اروپا در برابر تغییرات اقلیمی

افزون بر فاکتورهای ژئوپلیتیک، گزارش مذکور تأکید دارد که ناتوانی مدیریت انرژی در اروپا با بلایای طبیعی نیز تشدید شده است. گرمای بی‌سابقه و خشکسالی‌های تابستان اخیر در اروپا، تولید انرژی را مختل کرده است. افت شدید سطح آب رودخانه‌های راین و دانوب، عملکرد نیروگاه‌های هسته‌ای، برق‌آبی و حتی زغال‌سنگ را تحت‌الشعاع قرار داده است. در بسیاری از موارد، افزایش دمای آب رودخانه‌ها به حدی بوده که کشورهای اروپایی ناچار شدند فعالیت رآکتورهای هسته‌ای خود را بلافاصله پس از راه‌اندازی مجدد، به دلیل عدم توانایی در خنک‌سازی، متوقف کنند. پیامدهای ثانویه بحران؛ تضعیف قدرت خرید و تله تورمی در حوزه یورو

بررسی‌های نظارتی نهادهای اقتصادی اتحادیه اروپا نشان می‌دهد که تبعات بحران انرژی ناشی از مسدود شدن شریان‌های انتقال انرژی در غرب آسیا، اکنون به لایه‌های عمیق‌تری از اقتصاد کلان اروپا نفوذ کرده است. مقامات کمیسیون انرژی اتحادیه اروپا پیش از این بارها هشدار داده بودند که «بلعیده شدن سهم بزرگی از بودجه خانوارها توسط هزینه‌های سرسام‌آور انرژی، عملاً توان خرید شهروندان را برای کالاها و خدمات غیرخوراکی به‌شدت سرکوب می‌کند.»

تحلیلگران اقتصادی با استناد به داده‌های یورواستات و سناریوهای شبیه‌سازی‌شده کمیسیون اروپا گزارش می‌دهند که در صورت تداوم تنش‌های ژئوپلیتیک کنونی، هزینه‌های اضافی تحمیلی بر کل سبد مصرفی خانوارهای اروپایی برای حفظ سطح معیشت فعلی، تا پایان سال ۲۰۲۶ به مرز ۸۸.۸ میلیارد یورو خواهد رسید. این برآوردها تأییدکننده بروز یک «تله تورمی» ساختاری در اروپا است؛ وضعیتی که با کاهش تقاضا در بخش‌های غیرانرژی، نه‌تنها اثربخشی سیاست‌های حمایتی دولت‌ها را با چالش جدی مواجه کرده، بلکه دورنمای رشد اقتصادی و ثبات اجتماعی در حوزه یورو را برای ماه‌های پایانی سال ۲۰۲۶ و پس از آن به‌شدت تیره ساخته است.

به گزارش مشرق، دولت تاجیکستان در پی تشدید ناپایداری و غیرقابل‌اتکا شدن جریان سنتی واردات سوخت از روسیه، رسماً از ایران درخواست کرد تا ۲.۵۵ میلیون تن نفت خام و انواع فرآورده‌های نفتی را در اختیار این کشور قرار دهد.

بر اساس اطلاعات و آمارهای رسمی اعلام‌شده از سوی وزارت ترابری تاجیکستان، این بسته درخواستی شامل ۲ میلیون تن نفت خام، ۳۰۰ هزار تن گازوئیل (دیزل)، ۱۵۰ هزار تن بنزین و ۱۰۰ هزار تن سوخت هوایی (سوخت جت) است.

مقامات این وزارتخانه تأکید کرده‌اند که حمل‌ونقل این حجم عظیم از محموله‌های نفتی، به اختصاص حدود ۵۱ هزار واگن مخزن‌دار ریلی نیاز خواهد داشت.

این پیشنهاد مهم و راهبردی، در جریان مذاکرات فشرده روز ۲۴ مرداد در تهران میان «عظیم ابراهیم» وزیر ترابری تاجیکستان و «فرزانه صادق» وزیر راه و شهرسازی ایران مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. با این حال، این پیشنهاد تا این مرحله یک درخواست رسمی است و هنوز به یک قرارداد قطعی خرید تبدیل نشده و دولت تاجیکستان تاکنون جدول زمانی مشخص برای تحویل محموله‌ها، فرمول قیمت‌گذاری یا شرکت‌های تأمین‌کننده را اعلام نکرده است.

سایه سنگین تحریم‌های آمریکا و لفاظی‌های جدید ترامپ

زمان‌بندی ارائه این درخواست از سوی دوشنبه، این مبادله تجاری پیشنهادی را دقیقاً در کانون فضای تشدید فشارهای تحریمی قرار می‌دهد. در تاریخ ۲۹ مرداد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، کشورهایی را که به همکاری و حمایت از ایران ادامه می‌دهند، به پیامدهای سنگین اقتصادی تهدید کرد و وعده «جنگ اقتصادی و انزوای بی‌سابقه» علیه تهران را داد؛ هرچند واشنگتن هنوز تدابیر تنبیهی جدید و مشخصی را در پیوند با این اظهارات ابلاغ نکرده است.

خرید و ترانزیت عمده فرآورده‌های نفتی ایران پیش از این نیز با ریسک تحریم‌های آمریکا مواجه بوده است. بر اساس فرمان اجرایی ۱۳۸۴۶ آمریکا، مجازات‌هایی علیه اشخاص و مؤسسات مالی درگیر در تراکنش‌های مالی عمده برای خرید، فروش، حمل‌ونقل یا بازاریابی نفت و محصولات نفتی ایران پیش‌بینی شده است. همچنین مجوز موقتی که در ژوئن برای برخی تراکنش‌های مرتبط با نفت خام و محصولات نفتی ایران صادر شده بود، در ۷ جولای لغو شد و دوره گذار آن نیز در ۱۷ جولای به پایان رسید.

سرایت بحران سوخت روسیه به آسیای مرکزی و اضطرار تاجیکستان

انگیزه و محرک اصلی دوشنبه برای ارائه این درخواست بزرگ به تهران، ناشی از یک چالش عینی و فوری است: وابستگی شدید و آسیب‌پذیر به سوخت وارداتی از روسیه. در سال ۲۰۲۵ میلادی، تاجیکستان حدود ۱.۷ میلیون تن انواع سوخت و روان‌کننده‌ها وارد کرد که بیش از ۱.۲ میلیون تن از این حجم مستقیماً از روسیه تأمین شد. مقامات تاجیک در ماه جولای اذعان کردند که روسیه تأمین‌کننده ۸۴ درصد از کل فرآورده‌های نفتی وارداتی این کشور بوده است.

با این حال، مدیریت این سطح از وابستگی به تدریج دشوارتر شده است؛ چرا که حملات پهپادی به تأسیسات پالایشگاهی روسیه، تولید سوخت در این کشور را کاهش داده و مسکو را وادار ساخته تا برای صیانت از بازار داخلی خود، محدودیت‌هایی را بر صادرات اعمال کند. کمبود سوخت در روسیه از اوایل تابستان به بازارهای آسیای مرکزی نیز سرایت کرد.

در نتیجه این تحولات، حجم واردات سوخت تاجیکستان در ماه جولای با افتی شدید مواجه شد و دوشنبه را ناچار ساخت تا برای جبران کسری خود، به جستجوی منابع جدید از جمله چین، قزاقستان، ترکمنستان، عراق و ایران بپردازد. هرچند روسیه همچنان در نیمه نخست سال جاری ۷۲.۳ درصد از سوخت وارداتی تاجیکستان را تأمین کرده و رایزنی‌های دوشنبه با قزاقستان نیز تا پایان جولای به سطح سران کشورها رسیده بود، اما بحران در داخل تاجیکستان به وضوح احساس شد.

در اوایل ماه جولای، سوخت گازوئیل در برخی جایگاه‌های پایتخت نایاب شد و سایر پمپ‌بنزین‌ها نیز محدودیت‌هایی را برای فروش سوخت اعمال کردند. در ۱۰ جولای، «دلیر جمعه» وزیر انرژی و منابع آب تاجیکستان، اعلام کرد که ذخایر سوختی کشور تنها برای حدود دو ماه کفایت می‌کند و دوشنبه به شدت به دنبال یافتن تأمین‌کنندگان جایگزین است.

ابعاد درخواست فعلی تاجیکستان بسیار قابل‌توجه است؛ حجم ۲.۵۵ میلیون تنی درخواستی، حتی از کل واردات سوخت و روان‌کننده‌های تاجیکستان در کل سال ۲۰۲۵ فراتر می‌رود، هرچند که ۲ میلیون تن از این بسته پیشنهادی مربوط به نفت خام است و نه سوخت فرآوری‌شده نهایی.

در همین چارچوب، وزارت ترابری تاجیکستان از طرف ایرانی درخواست کرده تا در زمینه سازمان‌دهی قطارهای باری مخزن‌دار ویژه و ایجاد یک «کریدور سبز» برای اولویت‌بخشی به ترانزیت محموله‌های سوختی تاجیکستان در شبکه ریلی ایران همکاری کند. البته به دلیل نبود مرز مشترک زمینی میان ایران و تاجیکستان، نهایی‌سازی توافقات ترانزیتی تکمیلی با کشورهای واسطه نیز ضروری خواهد بود.

تلاش برای احیای پالایشگاه راکد دانگارا با نفت خام ایران

بخش عمده نفت خام در این سبد درخواستی، بر معضل مزمن و قدیمی تاجیکستان در حوزه ظرفیت‌های پالایشگاهی داخلی دست می‌گذارد. بزرگترین پالایشگاه این کشور واقع در منطقه آزاد اقتصادی «دانگارا»، با سرمایه‌گذاری شرکت‌های چینی احداث و در سال ۲۰۱۸ افتتاح شد، اما هرگز به مرحله بهره‌برداری تجاری و پایدار نرسید؛ زیرا تاجیکستان تولید نفت خام بسیار ناچیزی دارد و در تأمین خوراک وارداتی نیز با چالش‌های اساسی روبه‌رو بوده است.

فاز نخست این پالایشگاه ظرفیت فرآوری سالانه حدود ۵۰۰ هزار تن نفت خام را دارد که در ظرفیت کامل می‌تواند به ۱.۲ میلیون تن در سال افزایش یابد. عملیات آزمایشی این واحد در اواخر سال ۲۰۲۴ آغاز شد، اما حجم ورودی آن بسیار ناچیز بود؛ به طوری که به گفته مقامات تاجیک، در آن سال تنها ۱۶۲۲ تن نفت خام نیمه‌فرآوری‌شده تحویل پالایشگاه شد که حدود ۸۰۰ تن بنزین از آن به دست آمد.

ایران سال‌هاست که به عنوان یکی از گزینه‌های اصلی برای تأمین خوراک نفت خام تاجیکستان مدنظر بوده است. در جریان مذاکرات ۲۴ مرداد در تهران، دلیر جمعه، وزیر انرژی تاجیکستان و محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران، درباره عرضه نفت خام، گازوئیل و سوخت هوایی به تاجیکستان و همچنین ارائه قیمت‌های ترجیحی گفت‌وگو کردند.

وزارت ترابری تاجیکستان مشخص نکرده که این نفت خام درخواستی تحویل کدام پالایشگاه خواهد شد. در صورتی که تمام ۲ میلیون تن نفت درخواستی برای پالایشگاه دانگارا در نظر گرفته شده باشد، این حجم از ظرفیت طراحی‌شده سالانه این مجتمع فراتر خواهد رفت؛ بنابراین روند ارسال محموله‌ها یا باید در یک دوره زمانی بیش از یک سال توزیع شود و یا نیازمند ارتقا و ایجاد ظرفیت‌های فرآوری جدید خواهد بود.

معمای ترانزیت، لجستیک و چالش‌های پیش‌رو

با این همه، تأمین نفت تنها بخشی از معادله پیچیده دوشنبه است. هرگونه معامله بزرگ و کلان نفتی با تهران، مستلزم حل‌وفصل مسائل پیچیده مالی، پوشش‌های بیمه‌ای، ترتیبات لجستیکی و مدیریت مخاطرات ناشی از تحریم‌های یک‌جانبه آمریکاست. هشدارهای اخیر ترامپ بر عدم‌قطعیت‌های موجود می‌افزاید، گرچه چالش‌های تحریمی پیش از بیانیه ۲۰ آگوست نیز وجود داشته است.

روسیه همچنان تأمین‌کننده اصلی و سنتی سوخت تاجیکستان باقی مانده است، اما کمبودهای اخیر هزینه‌های سنگین این وابستگی یک‌طرفه را برای دوشنبه آشکار ساخت. ایران یک منبع استراتژیک برای تأمین نفت خام، محصولات پالایشی و یک مسیر ترانزیتی مطمئن از جنوب به شمار می‌رود، اما اجرایی شدن یک توافق کلان نیازمند رفع موانع لجستیکی و سازوکارهای بانکی است.

از این رو، درخواست فعلی تاجیکستان بیش از آنکه یک چرخش ژئوپلیتیک تمام‌عیار تلقی شود، تلاشی اضطراری از سوی دوشنبه برای حل یک چالش امنیتی-انرژی حیاتی است. اکنون باید دید آیا سازوکارهای انتقال و تأمین مالی این حجم از محموله‌ها میان دو کشور نهایی خواهد شد یا خیر.