یادداشت مهمان، حسین شیرزاد- تحلیلگر و دکترای توسعه کشاورزی: بحرانهای ژئوپلیتیکی به طور سنتی از دریچه بازارهای نفت و تجارت غلات نگریسته میشوند. با این حال، تابآوری سیستمهای غذایی جهانی به همان اندازه به ثبات زنجیرههای تأمین نهادههای کشاورزی بستگی دارد. در حالی که توجه جهانی پس از جنگ روسیه و اوکراین به تنوعبخشی به زنجیرههای تأمین غلات معطوف شده است، یک آسیبپذیری حیاتی همچنان نادیده گرفته میشود: تمرکز صادرات کودهای نیتروژنی که از تنگه هرمز عبور میکنند. کودهای نیتروژنی، عمدتاً آمونیاک و ترکیبات نیتروژن تولید شده از گاز طبیعی، به طور منحصربهفردی در معرض خطرات دوگانه نوسانات بازار انرژی و اختلالات حمل و نقل دریایی قرار دارند.
شواهد اخیر نشان میدهد که افزایش ناگهانی قیمت انرژی و کود میتواند تأثیر عمیقتری بر قیمت جهانی مواد غذایی نسبت به محدودیت صادرات غلات به تنهایی داشته باشد این «شوک ورودی» به ویژه برای چندین اقتصاد بزرگ تولیدکننده کود در خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی، قطر، ایران و امارات متحده عربی که برای دسترسی به بازارهای جهانی به تنگه هرمز متکی هستند، حاد است. تشدید خصومتها با ایران و بسته شدن عملی تنگه هرمز، به سرعت در حال تغییر قیمت ریسک در حوزههای کشتیرانی، بیمه و انرژی است، هزینههای غلات تحویلی را افزایش میدهد، دسترسی به کود را محدود میکند و نگرانیهایی را در مورد امنیت غذایی در بازارهای وابسته به واردات در سراسر خلیج فارس و فراتر از آن ایجاد میکند. چشمانداز کشاورزی جهانی که پیش از این نیز سالها تحتتأثیر نوسانات ژئوپلیتیکی قرار داشت، وارد مرحله جدیدی از عدم قطعیت شده است. پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و اقدام برای محدود کردن عبور از تنگه هرمز، شریانی که حدود ۲۰ درصد از حمل و نقل نفت جهان از آن عبور میکند، بازارهای بیمه و نهادهها بلافاصله واکنش نشان دادند. کشتیهای فلهبر و کانتینری سرعت خود را کاهش دادند یا مسیر خود را تغییر دادند، پوشش ریسک جنگ تشدید شد و بازرگانان در کنار افزایش ریسک نیتروژن پیش از کاشت بهاره، از افزایش اصطکاک در خرید غلات خبر دادند. هرمز بیشتر به عنوان یک گلوگاه انرژی شناخته میشود که حدود ۲۰ درصد از جریان نفت جهانی را مدیریت میکند، اما مکانیسم انتقال کشاورزی آن سریع است. انرژی بالاتر، …
