فرهنگی
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، فاطمه فلاح نژاد پژوهشگر حوزه فلسفه فرهنگ و مدرس دانشگاه در نشست علمی با موضوع خیال جمعی و امر قدسی؛ تاملی در مناسک معاصر که به همت کرسی مطالعات اجتماعی مناسک در ایران و پژوهشگاه فرهنگ؛ هنر و ارتباطات به صورت برخط برگزار شد؛ با طرح پرسشی بنیادین در باب نسبت میان امر قدسی، حیات جمعی و مناسک، به بررسی این موضوع پرداخت که مناسک چگونه امر قدسی را در زندگی اجتماعی حاضر میکنند.
فلاح نژاد در ابتدای این نشست اظهار داشت: مناسک را نباید صرفاً ابزارهایی برای انسجام اجتماعی، بازتولید حافظه جمعی یا تنظیم هیجانات دانست، بلکه مناسک از بنیادیترین مجاری ظهور معنا و حضور امر قدسی در سطح زندگی جمعی هستند و حتی میتوان آنها را مجاری شکلدهنده به یک نحوه حیات اجتماعی متناسب با معنایی دانست که به آن ارجاع میدهند.
وی افزود: در این تحلیل، هدف انکار کارکردهای اجتماعی مناسک مانند هویت جمعی و همبستگی که مورد توجه انسانشناسان است نیست، بلکه پرسش این است که آیا توصیفات دیسیپلین رسمی جامعهشناسی مدرن، تمام حقیقت مناسک را در اختیار ما میگذارد یا بالعکس آن است. از این رو، مناسک تنها پدیدههای اجتماعی نیستند که بعداً تفسیری دینی بر آنها بار شده باشد، بلکه خود صورت تاریخی و بدنمند ظهور امر قدسی در حیات جمعی هستند.
این پژوهشگر حوزه فلسفه فرهنگ خاطر نشانکرد: در تحلیل بستر نظری جهان مدرن، ویژگی تثبیت عامل ایجاد بحران است. همچنین، جامعهشناسی مدرن بر پایه مجموعهایی از دوگانهها مانند ذهن و عید، سوژه و ابژه، ماده و معنا، عقل و خیال، واقعیت و ارزش و امر قدسی اجتماعی بنا شده است که پس از دکارت، گسستی میان امر مادی و متافیزیکی ایجاد کردهاند. در نتیجه این هستیشناسی باعث شده جهان به ساحت ماده و کمیت تقلیل یابد و امر متعالی یا از ساختار ادراک جهان کنار زده شود یا به قلمرو تجربه شخصی و درونی محدود گردد.
فلاحنژاد برای عبور از این گسست، به بازخوانی ظرفیت خیال در حکمت متعالیه پرداخت و تصریح کرد: در صورتبندی مدرن، خیال تنها یک برساخت ذهنی یا بازی تصویرهاست که هیچ پشتوانه هستیشناختی ندارد و منجر به گسست میان انسان و امر قدسی میشود. اما در مقابل، خیال در حکمت متعالیه یک ساحت واسط و واقعی در متن هستی است که میان ماده و معنا، …
