حوزه امام و رهبری
به گزارش گروه امام و رهبری خبرگزاری تسنیم، مرکز مطالعات خبرگزاری تسنیم در سلسله یادداشتهایی به بازخوانی اندیشه اقتصادی شهید آیتالله سیدعلی خامنهای پرداخته است که در ادامه، دهمین شماره آن با عنوان «بلای جان اقتصاد ایران» تقدیم نگاه مخاطبان محترم خبرگزاری تسنیم میشود.
در تاریخ اقتصادی ایران، کمتر متغیری را میتوان یافت که به اندازه نفت بر مسیر توسعه، ساختار حکمرانی و حتی کیفیت رابطه دولت و جامعه اثر گذاشته باشد. نفت در ذات خود، نعمتی کمنظیر و سرمایهای راهبردی برای یک ملت است. اما تجربه یک قرن گذشته نشان میدهد که شیوه بهرهبرداری از این ثروت، گاه آن را از موتور پیشرفت به منشأ آسیبهای ساختاری تبدیل کرده است. از همین رو، مسئله اصلی بهجای خود نفت، بر چگونگی نقشآفرینی آن در اقتصاد سیاسی کشور تمرکز دارد.
در اندیشه اقتصادی شهید آیتالله خامنهای، نفت گرهی راهبردی است که ابعاد آن از مسائل فنی بودجهای و تجاری عبور کرده و با استقلال سیاسی، بهرهوری اقتصادی، جایگاه مردم در اقتصاد، سرمایه انسانی و حتی فرهنگ عمومی جامعه پیوند یافته است. از این منظر، وابستگی به درآمدهای نفتی را باید یکی از بنیادیترین موانع شکلگیری اقتصادی مستقل، مولد و تابآور دانست.
ایشان سالها پیش با تعبیری روشن هشدار دادند: «یکی از بزرگترین بلیات اقتصاد ما، و نه فقط اقتصاد ما، بلکه بلیات عمومی کشور، وابستگی ما به درآمد نفت است» (1390/05/26). این تعبیر بدون آنکه در صدد نفی نفت باشد، نسبت به تبدیل شدن آن به ستون اصلی اداره کشور هشدار میدهد. تمایزی که مرز میان بهرهگیری از یک سرمایه ملی و گرفتار شدن در دام آن را روشن میکند.
خشت کجی که ماندگار شد
وابستگی اقتصاد ایران به نفت، پدیدهای طبیعی یا اجتنابناپذیر نبود. این وابستگی در روندی تاریخی شکل گرفت و به تدریج به شالوده بودجه و حکمرانی اقتصادی کشور تبدیل شد.
شهید آیتالله خامنهای در تبیین این پیشینه تصریح کردهاند: «این [متکی شدن اقتصاد به نفت] خشت کجی است که در زمان رژیم پهلوی گذاشته شده است... اقتصاد این کشور را متّکی به نفت کردند که به آسانی هم نمیشود آن را تغییر داد و دگرگون کرد» (01/01/1377).
این تعبیر بهجای یک یادآوری تاریخی، به تبیین ریشهای یک مسئله …
