بین الملل
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، جمهوری قرقیزستان به تازگی یک خطآهن جدید به طول 63 کیلومتر را در حد فاصل مناطق «بالیکچی» و «کوچکور» به طور رسمی افتتاح کرده است.
این رویداد در واقع تکمیلکننده مرحله نخست از یک مسیر ریلی داخلی و استراتژیک است که با هدف رسیدن به میدان زغالسنگ «کارا-کچه» و در نهایت، اتصال شبکه ریلی از همگسیخته و منقطع این کشور در دستور کار دولت بیشکک قرار گرفته است.
«سدیر جباروف»، رئیسجمهوری قرقیزستان، در تاریخ 25 ژوئیه با استفاده از قطار مسافربری به ایستگاه تازه تاسیس کوچکور سفر کرد تا این خط ریلی را شخصاً افتتاح کند. این خط آهن جدید، خدمات حملونقل ریلی را از حاشیه غربی دریاچه استراتژیک «ایسیک-کول» به سمت استان «نارین» امتداد میدهد؛ منطقهای که شرایط سخت جغرافیایی و کوهستانی آن، برای سالیان متمادی محدودیتهای شدیدی را در مسیر ارتباطات و حملونقل ترانزیتی ایجاد کرده بود.
اح یای فرهنگ ریلسازی در قرقیزستان؛ گامی به سوی استقلال زیرساختی
سدیر جباروف در جریان مراسم افتتاحیه این خط آهن، با ابراز خرسندی از دستاوردهای مهندسان داخلی اظهار داشت: «ما موفق شدهایم فرهنگ ساختوساز شبکههای راهآهن، پتانسیل و ظرفیتهای مهندسی و همچنین تجربیات حرفهای و تخصصی خود را در این حوزه حیاتی بار دیگر احیا کنیم.»
وی در ادامه سخنان خود تاکید کرد: «این دستاورد تاریخی به روشنی اثبات میکند که کشور ما از این توانمندی برخوردار است که پروژههای بزرگ، پیچیده و کلان زیرساختی را به صورت کاملاً مستقل و با تکیه بر توان داخلی به مرحله اجرا درآورد.»
باید توجه داشت که در طول سه دهه نخست پس از استقلال قرقیزستان از اتحاد جماهیر شوروی، این کشور هیچگونه خطآهن جدیدی را احداث نکرده بود. عملیات اجرایی و ساختوساز خطآهن برنامهریزیشده 186 کیلومتری در مسیر بالیکچی-کوچکور-کارا-کچه، سرانجام در ماه مارس سال 2022 میلادی آغاز شد.
رئیسجمهور قرقیزستان در تشریح ابعاد فنی این پروژه عظیم خاطرنشان کرد که تیمهای مهندسی و کارگران اجرایی، حدود یک میلیون متر مکعب عملیات انفجاری در دل صخرهها انجام داده و مسیر دشواری به طول هشت کیلومتر را از میان مناطق سخت و صعبالعبور کوهستانی پاکسازی کردهاند.
این مسیر ریلی استراتژیک، از مناطق مرطوب و باتلاقی و همچنین صخرههای سنگی در مجاورت مخزن سد «اورتو-توکوی» عبور کرده و با جادههای مواصلاتی موجود و خطوط انتقال انرژی و تاسیسات زیربنایی تلاقی پیدا میکند.
صرفهجو یی اقتصادی یا پنهانکاری؟ معمای هزینههای احداث خطآهن
به گفته سدیر جباروف، احداث و ریلگذاری این مسیر، برای دولت قرقیزستان به ازای هر کیلومتر حدود 955 هزار دلار هزینه در بر داشته است.
وی این رقم را با پیشنهادهای مالی ارائهشده از سوی شرکتهای پیمانکار خارجی مقایسه کرد که ارقامی بین 4.8 میلیون دلار تا 6.8 میلیون دلار برای هر کیلومتر را طلب میکردند.
جباروف در این زمینه تصریح کرد: «ما به خوبی متوجه شدیم که ارقام پیشنهادی خارجیها بسیار گران و نامعقول است؛ بنابراین تصمیم گرفتیم که ریسک این کار را بپذیریم و عملیات اجرایی را با توان متخصصان داخلی خودمان انجام دهیم.»
با این وجود، به نظر میرسد که رقم 955 هزار دلار اعلامشده از سوی جباروف، بیشتر هزینههای مربوط به خودِ ریلگذاری را پوشش میدهد تا اینکه دربرگیرنده هزینههای تمامشده و کلان این خطآهن باشد. در ماه ژوئن 2025، شرکت راهآهن دولتی قرقیزستان هزینههای این پروژه 63 کیلومتری را حدود 9.472 میلیارد سوم قرقیزستان تخمین زده بود که با احتساب نرخ رسمی ارز در آن زمان، رقمی در حدود 108 میلیون دلار برآورد میشد؛ این یعنی به ازای هر کیلومتر تقریباً 1.72 میلیون دلار هزینه شده است.
از سوی دیگر، در سخنرانی رئیسجمهوری قرقیزستان مشخص نشد که پیشنهادهای هنگفت شرکتهای خارجی دقیقاً شامل چه نوع خدمات و عملیات عمرانی جانبی بوده است.
شرکت راهآهن دولتی قرقیزستان، تامین مالی مرحله نخست این پروژه را از محل منابع داخلی و درآمدهای اختصاصی خود انجام داده است.
بر اساس مصوبه و فرمان کابینه وزرای این کشور در اکتبر 2025، به شرکت راهآهن دولتی اجازه داده شده است تا نیمی از سود خالص خود را - که در حالت عادی باید در بازه زمانی سالهای 2026 تا 2030 به بودجه عمومی دولت واریز میکرد - نزد خود نگه دارد. این منابع مالی قرار است برای تامین هزینههای تداوم مسیر تا منطقه «مکمال» و همچنین توسعه همهجانبه این شرکت دولتی مورد استفاده قرار گیرد.
افشاگر ی جنجالی رئیسجمهور؛ اختلاس کلان در پروژه بزرگراه شمال-جنوب
سدیر جباروف در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به پروژه جایگزین و جادهایِ بزرگراه شمال-جنوب که شهرهای بالیکچی و جلالآباد را به یکدیگر متصل میکند، دست به یک افشاگری جنجالی زد.
وی اعلام کرد که هزینه پیشبینیشده برای ساخت این بزرگراه، 2.5 میلیون دلار به ازای هر کیلومتر بوده است. رئیسجمهور قرقیزستان با طرح یک ادعای سنگین اظهار داشت که «بیش از نیمی» از این مبلغ کلان، مورد اختلاس و دستبرد قرار گرفته است.
البته وی در جریان این سخنرانی، نام هیچ شرکت خاص، مقام دولتی یا پرونده تحقیقاتی مشخصی را که تاییدکننده این ادعای بزرگ باشد، به زبان نیاورد.
با این حال، ابهامات و پرسشها درباره هزینههای سرسامآور این بزرگراه، ریشهای طولانیتر از اتهامات اخیر جباروف دارد. در ماه ژانویه سال 2023، بررسیها و گزارشهای دیوان محاسبات ملی قرقیزستان نشان داد که حجم کارهای انجامشده در قطعه «آرال-کازارمان» بیش از واقعیت برآورد شده است و پساندازهای اعتباری این پروژه، برخلاف مفاد و شروط توافقنامه وام، به مسیرهای دیگری منحرف شدهاند.
سه ماه پس از این گزارش، رسانههای محلی قرقیزستان به نقل از منابع امنیتی فاش کردند که کمیته دولتی امنیت ملی (GKNB) پروندهای قضایی را در رابطه با ظنِ تورم قیمت و حیفومیل 123 میلیون دلاری در همان قطعه جادهای باز کرده است؛ هرچند تاکنون هیچ نتیجه رسمی و عمومی از سرانجام این پرونده قضایی منتشر نشده است.
عملیات اجرایی و ساخت بزرگراه 433 کیلومتری مورد بحث، از سال 2014 آغاز شده و در طول این سالها با تاخیرهای مکرر و مشکلات متعددی دستوپنجه نرم کرده است. این مسیر استراتژیک در فاصله ماههای ژوئن تا نوامبر 2026 برای ترافیک فصلی بازگشایی شد، اما وزارت حملونقل قرقیزستان پیشبینی میکند که بهرهبرداری کامل و در تمام طول سال از این جاده، تنها در سال 2028 و پس از تکمیل اقدامات ایمنی بیشتر امکانپذیر خواهد بود.
چشمانداز اتصال به شبکه ر یلی چین و ازبکستان و توسعه کریدورها
احداث خطآهن جدید، به منطقه کوچکور این امکان را میدهد تا به صورت مستقیم به سیستم ریلی شمالی قرقیزستان متصل شود؛ هرچند این مسیر هنوز نتوانسته خطوط ریلی شمال و جنوب کشور را به یکدیگر پیوند دهد. پیش از افتتاح این مسیر جدید، شبکه راهآهن ملی قرقیزستان در مجموع 425 کیلومتر وسعت داشت و به دو بخش کاملاً مجزا و از نظر جغرافیایی ایزوله تقسیم میشد که یکی به شبکه ریلی قزاقستان و دیگری به شبکه ازبکستان متصل بود. مسیر جدید توانسته بخش شمالی را گسترش دهد، اما انقطاع میان شمال و جنوب همچنان پابرجا مانده است.
دولت قرقیزستان در ابتدا پروژه مسیر بالیکچی-کوچکور را به عنوان مرحله آغازین از کلانپروژه راهآهن شمال-جنوب معرفی کرد که قرار است در گامهای بعدی تا معدن کارا-کچه امتداد یابد. هدف اقتصادی فوری و کوتاهمدت این طرح، ایجاد یک مسیر حملونقل ارزانتر برای انتقال زغالسنگ از معدن کارا-کچه به منازل مسکونی مردم و همچنین تامین سوخت نیروگاه حرارتی پایتخت (بیشکک) در طول فصل سرد زمستان بود. در حال حاضر، مقامات دولتی برنامهریزی کردهاند تا این خطوط ریلی را از مسیر کارا-کچه تا منطقه مکمال امتداد دهند؛ اگرچه جباروف در سخنرانی اخیر خود هیچگونه بودجه مشخص یا جدول زمانبندی دقیقی برای اجرای این مراحل ارائه نداد.
مقامات ارشد قرقیزستان به شدت امیدوارند که امتداد خط ریلی به سمت مکمال، در نهایت به کلانپروژه در دست احداث «راهآهن چین-قرقیزستان-ازبکستان» (CKU) در جنوب استان نارین متصل گردد. خطآهن عظیم CKU با سرمایهگذاری خیرهکننده 4.7 میلیارد دلاری، مسیری به طول 304 کیلومتر را در داخل خاک قرقیزستان طی خواهد کرد که حدود 90 درصد از این مسیر، از قلب استان نارین میگذرد.
پیوند خوردن این دو پروژه زیرساختی، نه تنها سیستمهای ریلی شمال و جنوب قرقیزستان را یکپارچه میکند، بلکه به شبکه داخلی این کشور دسترسی مستقیم و بیواسطهای به بازارهای چین و ازبکستان خواهد داد. در شرایط فعلی، حملونقل ریلی بار میان چین و دو کشور آسیای مرکزی، به شدت نیازمند ترانزیت از خاک قزاقستان است.
بال یکچی؛ قطب جدید توسعه ریلی در قلب آسیای مرکزی
در همین راستا، شهر بالیکچی در حال تبدیل شدن به یک کانون و مرکز کلیدی برای توسعه گستردهتر شبکه ریلی در این کشور است. در ماه ژوئن گذشته، عملیات عمرانی ساخت یک خطآهن 86 کیلومتری که از مسیر «تامچی» عبور کرده و به منطقه «چولپون-آتا» در سواحل شمالی دریاچه ایسیک-کول میرسد، آغاز گردید. اجرای موفقیتآمیز این پروژه، اصلیترین منطقه تفریحی و گردشگری مجاور این دریاچه و همچنین فرودگاه بینالمللی آن را به شبکه راهآهن سراسری و ملی قرقیزستان متصل خواهد کرد.
افتتاح خط آهن بالیکچی-کوچکور، تاکنون بارزترین و ملموسترین نتیجهای است که دولت قرقیزستان از برنامه احیا شده و جاهطلبانه توسعه راهآهن خود به دست آورده است. اگرچه تاثیر فوری این پروژه فعلاً در سطح محلی و منطقهای محدود است، اما تحقق وعدههای بزرگ و استراتژیک آن در گرو ساختوسازهای طولانیمدت و طاقتفرسای دیگری در مناطق صعبالعبور کوهستانی خواهد بود. اجرای موفقیتآمیز این مراحل آتی است که در نهایت تعیین خواهد کرد آیا این خط ریلی به یک کریدور ترانزیتی قدرتمند و ملی تبدیل میشود، یا اینکه صرفاً به عنوان یک شاخه فرعی دیگر در سیستم ارتباطی این کشور باقی خواهد ماند.
انتهای پیام/
