استانها
به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، هر سال با فرارسیدن اربعین، میلیونها نفر از کشورهای مختلف در بزرگترین اجتماع دینی جهان اسلام گرد هم میآیند؛ رخدادی که در سالهای اخیر، افزون بر ابعاد معنوی و آیینی، بهعنوان پدیدهای اجتماعی، فرهنگی و حتی تمدنی مورد توجه اندیشمندان قرار گرفته است. این پرسش بیش از گذشته مطرح است که آیا اربعین صرفاً یادمان یک واقعه تاریخی و جلوهای از محبت به اهلبیت(ع) است یا میتواند الگویی برای بازاندیشی در نسبت دین، جامعه، عدالت، هویت و آینده تمدن اسلامی ارائه کند؟
حسن عبدیپور، استاد تاریخ و تمدن در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با تکیه بر مفهوم «الهیات نجات» میکوشد خوانشی متفاوت از اربعین ارائه دهد؛ خوانشی که در آن، نجات تنها به رستگاری فردی محدود نمیشود، بلکه در پیوند با معرفت، ولایت، مسئولیت اجتماعی، عدالتخواهی و امتسازی معنا مییابد. به اعتقاد او، اربعین صرفاً یک آیین مذهبی نیست، بلکه الگویی زنده برای بازسازی حیات اجتماعی و پاسخی به بخشی از بحرانهای معنوی و تمدنی جهان معاصر است.
تسنیم: اگر بخواهیم بحث را از ایده اصلی آغاز کنیم، مسئله «نجات» در بستر اربعین چگونه قابل فهم است؟
مفهوم نجات در بسیاری از برداشتهای رایج، بیشتر بهعنوان امری فردی و اخروی فهم شده است؛ به این معنا که رستگاری انسان عمدتاً در نسبت با جهان پس از مرگ تفسیر میشود. اما اربعین، افق دیگری را پیش روی ما میگشاید. در این منظومه، نجات صرفاً یک امر فردی و درونی نیست، بلکه حقیقتی اجتماعی، تاریخی و تمدنی نیز به شمار میآید. بر این اساس، انسان نه در انزوا، بلکه در نسبت با امام، امت، مسئولیت، عدالت و حرکت جمعی به سوی حق، معنای کامل خود را پیدا میکند.
تسنیم: یعنی از نظر شما اربعین صرفاً یک مناسک دینی سالانه نیست؟
دقیقاً همینطور است. اربعین را نباید صرفاً یک آیین عاطفی یا مراسمی عبادی دانست. این رخداد، صحنه ظهور الگویی از زیست دینی و اجتماعی است؛ الگویی که در آن، انسان از فردیتِ بسته و منزوی فاصله میگیرد و وارد جهانی مبتنی بر همدلی، مواسات، خدمت، ایثار و هویت مشترک میشود. از همین رو، اربعین را میتوان جلوهای عینی از الهیات نجاتبخش دانست؛ جایی که مفهوم نجات از سطح انتزاع خارج میشود و در متن زندگی اجتماعی و روابط …
