به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، ابراهیم فیاض عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، با حضور در برنامه تلویزیونی جریان به تحلیل لایههای عمیق نهضت عاشورا و پیوند آن با تحولات معاصر سیاسی و تمدنی پرداخت.
فیاض در ابتدا به مفهوم تاریخی شدن پرداخت و معتقد است، تاریخی شدن به معنای دستیابی به چنان جایگاهی است که کنشهای یک ملت، نه تنها بر سرنوشت خود، بلکه بر مسیر حرکت تاریخ بشریت اثر بگذارد. در این دیدگاه، ملت ایران ملتی تاریخی است؛ یعنی ملتی که در طول هزارهها نه تنها شاهد تاریخ نبوده، بلکه فعالانه در خلق آن مشارکت کرده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: بسیاری از کشورهای کوچک در آفریقا یا آسیا، هرچند در جغرافیای سیاسی حضور دارند، اما به دلیل عدم دسترسی به ابزارهای تاریخسازی، در حاشیه تاریخ قرار گرفتهاند. در مقابل، نمونه ویتنام که در مقاطع حساس (مانند ایستادگی در برابر آمریکا)، توانست شأنی تاریخی کسب کند.
وی در ادامه تأکید کرد: تاریخی شدن یک فرآیند آگاهانه است. بر این اساس، هر فرد یا ملتی که سودای رشد جهانی را دارد، ابتدا باید تاریخ جهان را به صورت جامع مطالعه کند و سپس از دیدگاه و جهانبینی خود، تاریخ آینده را ترسیم نماید که بدون این تاریخسازی جهانی، گذار به آینده و تبدیل شدن به یک قطب تمدنی ممکن نیست.
فیاض در ادامه خاطر نشان کرد: فقه الحسین تنها یک مجموعه از احکام شرعی نیست، بلکه یک فقه کنشگری است که در لحظات حساس تاریخ، توازن میان حق، عدالت و حفظ نظام اجتماعی را برقرار میکند. از این منطر این فقه در ابعاد کلامی مورد بررسی کافی قرار نگرفته است. همچنین علم کلام را به عنوان علم ارتباط دین با جهان خارج تعریف کرد؛ جهانی که هم شامل اندیشههای بشری و علوم انسانی (جهان ذهنی) و هم شامل ساختارهای عینی مانند تکنولوژی و سازمانهای اجتماعی (جهان خارجی) است.
وی با اشاره به دیدگاه هگل درباره شهادت حضرت مسیح (ع) بیان داست: همانگونه که شهادت مسیح از دیدگاه هگل، زیربنای تحولی در روح انسانی شد که منجر به شکلگیری علوم انسانی مدرن در غرب گشت، شهادت امام حسین (ع) نیز پتانسیل آن را دارد که به عنوان یک تئوری کلامی-اجتماعی، زیربنای یک تمدن جدید باشد. بنابراین اگر فقه الحسین به طور دقیق استخراج شود، نه تنها فقه انقلاب اسلامی، بلکه فقه آینده نیز حاصل خواهد شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، در تحلیل خود بر مفهوم کرامت انسانی در سختترین شرایط جنگی تأکید کرد و با استناد به عبارت کریمانه جنگیدن تبیین کرد: امام حسین (ع) در روز عاشورا حتی در اوج نبرد، اخلاقیات عالی انسانی را حفظ کردند. ایشان هرگز به روشهای غیراخلاقی متوسل نشدند و حتی در برابر دشمنانی که پستترین رفتارها را داشتند، با کرامت رفتار کردند.
ابراهیم فیاض در ادامه این رویکرد کریمانه را در تضاد کامل با رویکرد لئیمانه قرار داد و تصریح کرد: لئیمانه جنگیدن یعنی استفاده از هر ابزار غیراخلاقی برای پیروزی، مانند حمله به مراکز غیرنظامی یا آزمایش سلاح روی مردم بیگناه است. از همین رو فرزندان ایران با همان الگوی کریمانه جنگیدند و هرگز به روشهای پست و رذلانه متوسل نشدند. این تفاوت بنیادین در اخلاق جنگ، باعث میشود پیروزیهای مادی در برابر پیروزیهای معنایی و اخلاقی شکست بخورد.
وی در ادامه افزود: تمرکز بر اصل حفظ نظام اجتماعی امری مهم و حیاتی است. همچنین محور کل قرآن کریم، حفظ نظام و امنیت اجتماعی در برابر تفرقه، فتنه و بدعت است. تفرقه بدترین آسیب اجتماعی است و هر حکمی که منجر به فروپاشی نظام اجتماعی شود، باید مورد بازبینی قرار گیرد. این الگو در بررسی مسیر حرکت امام حسین (ع) از مدینه تا کربلا نیز مشهود است؛ بهگونهای که در هر مرحله تلاش شد تا کمترین آسیب به نظام اجتماعی وارد شود. برای نمونه، خروج از مدینه در نیمهشب برای جلوگیری از کشتار و تفرقه در شهر صورت گرفت و توقف در مکه تا پایان مناسک حج و عمره، با هدف تمام شدن حجت بر همگان بود. همچنین مذاکرات با عمر بن سعد در راستای رعایت ظاهر نظام اجتماعی و دادن فرصت به طرف مقابل برای بازگشت انجام شد و پذیرش توبه حر نیز نشاندهنده اولویت بخشیدن به نجات انسانها بر انتقام شخصی بود.
فیاض در ادامه تصریح کرد این الگو در دوران انقلاب اسلامی و در رهبری حضرت امام خمینی (ره) و سپس رهبری حضرت آقا نیز تکرار شده است. تأکید بر حفظ نظام به عنوان اوجب واجبات، به این معناست که در مواجهه با بحرانها، اولویت بر ثبات اجتماعی و حفظ حقالناس ملت است و از رادیکالیسم یا اقدامات تکاندهندهای که منجر به فروپاشی جامعه شود، پرهیز میگردد.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: نظامهای سیاسی کلاسیک جهان یعنی موکراسیهای لیبرال یا دیکتاتوریهای شرق) در حال شکست هستند و در مقابل، نظام امت و امامت در حال ظهور است. این نظام بر اساس پیوند میان رهبری الهی و جامعهای آگاه استوار است. رویدادهایی نظیر هفت اکتبر و تحولات اخیر در فلسطین، تنها درگیریهای نظامی ساده نیستند، بلکه نشاندهنده این هستند که نظام امامت و امت در حال جایگزینی با نظامهای سیاسی فرسوده است. در این پیشبینی؛ امام زمان (عج) با یک نظام حکمتی ظهور خواهند کرد که عدالت اجتماعی و توحید در عمل در آن جاری است. همچنین در این راستا، تضاد میان ایران و آمریکا، تضاد دو قدرت نظامی نیست، بلکه تضاد دو جهانبینی است. از همین رو در حالی که قدرتهای بزرگی چون چین و روسیه در تضادهای خود با آمریکا، نوعی احتیاط استراتژیک دارند، ایران با اتخاذ رویکردی مبتنی بر فقه الحسین و مردمگرایی، توانسته است آمریکا را در وضعیتی قرار دهد که فروپاشی داخلیاش تسریع شود و شکست آمریکا در این مسیر، نه تنها نظامی بلکه یک شکست معنایی است.
ابراهیم فیاض در پایان این نشست به رابطه میان شهادت و احیای نظام پرداخت و استدلال کردند که شهادت امام حسین (ع) منجر به یک انقلاب معنایی شد که در آن لحظه، حتی کسانی که در لشکر یزید بودند، دچار پشیمانی شدند و این همان پیروزی معنایی است که در آن، مظلومیت و کرامت بر قدرت نظامی غلبه میکند. از همین رو شهادت رهبری در آینده، همانند شهادت امام حسین (ع) به یک بعثت و انقلاب بزرگ در میان مردم تبدیل خواهد شد. این اتفاق، یک حماسه خواهد بود که مردم را دوباره متحد میکند و منجر به یک خیزش تمدنی میگردد. بنابراین خون شهید، زمانی که با فقه الحسین و در راستای حفظ نظام اجتماعی باشد، تبدیل به پشتوانه بزرگی برای آینده میشود.
انتهای پیام/
