خوددرمانی با هوش مصنوعی وقتی هزینه‌های درمان بیشتر از درآمد مردم می‌شود؛ AI تعامل بیمار و پزشک را تهدید می‌کند؟

به گزارش مشرق ، امروزه چاقی دیگر تنها یک مسئله زیبایی یا یک عدد ساده روی ترازو نیست؛ بلکه یک بیماری مزمن و جدی است که سلامت جامعه را تهدید می‌کند. با توجه به آمار تکان‌دهنده در ایران، استفاده از داروهای جدید کاهنده وزن به یک بحث داغ تبدیل شده است.

چاقی فراتر از یک مسئله زیبایی، یک بیماری مزمن و پیچیده است که با اختلالات متابولیک، دیابت نوع ۲، بیماری‌های قلبی-عروقی و مشکلات مفصلی همراه است. با توجه به فشار روانی ناشی از اضافه وزن، بسیاری از افراد به دنبال «راه میان‌بر» یعنی داروهای لاغری می‌روند؛ اما این مسیر می‌تواند بسیار پرخطر باشد.

استفاده از داروهای لاغری، به‌ویژه داروهای بدون نسخه یا داروهایی که بدون نظارت دقیق پزشک مصرف می‌شوند، می‌تواند عوارض جبران‌ناپذیری داشته باشد. بسیاری از این ترکیبات با تحریک سیستم عصبی مرکزی یا تغییر در عملکرد دستگاه گوارش عمل می‌کنند.

عوارض جانبی شایع شامل افزایش ضربان قلب، فشار خون بالا، بی‌خوابی، اضطراب و تکرار مشکلات گوارشی است. در موارد شدیدتر، برخی از این داروها می‌توانند منجر به آسیب‌های کبدی، نارسایی کلیوی یا حتی سکته‌های قلبی شوند.

علاوه بر خطرات فیزیکی، چرخه‌ «لاغری سریع و بازگشت وزن» باعث تخریب متابولیسم بدن می‌شود. چاقی با تغییر سبک زندگی، تغذیه اصولی و فعالیت بدنی کنترل می‌شود، نه با سرکوب مصنوعی اشتها.

ندا مفتاح، فوق تخصص بیماری‌های غدد و متابولیسم، گفت: ما باید این باور غلط را از بین ببریم که چاقی فقط یک مشکل ظاهری است. چاقی در واقع یک «بیماری مزمن» است.

وی ادامه داد: این بیماری می‌تواند احتمال بروز طیف گسترده‌ای از اختلالات متابولیک را به شدت افزایش دهد؛ از جمله دیابت، فشار خون بالا، اختلالات خواب، کبد چرب و حتی افزایش خطر ابتلا به انواع سرطان‌ها. در واقع، چاقی ریشه بسیاری از مشکلات سلامتی ماست.

مفتاح متذکر شد: آمارها بسیار نگران‌کننده هستند. طبق داده‌هایی که از ایران به دست آمده، از هر چهار بزرگسال ایرانی، یک نفر دچار چاقی است. اگر بخواهیم محدوده وسیع‌تری را در نظر بگیریم، با ترکیب چاقی و اضافه وزن، بیش از ۶۰ درصد بزرگسالان کشور ما با این چالش دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

این استاد غدد و متابولیسم درباره اینکه امروزه شاهد استفاده گسترده از داروهای تزریقی کاهنده وزن هستیم؛ این داروها دقیقاً چگونه عمل می‌کنند؟ ابراز کرد: مصرف این داروها امروزه بسیار رایج شده است. این داروهای تزریقی از طریق چند مکانیسم به کاهش وزن کمک می‌کنند: آنها باعث کاهش اشتها و افزایش احساس سیری می‌شوند و همچنین سرعت تخلیه معده را کند می‌کنند که این امر منجر به کاهش وزن بدن می‌گردد.

وی خاطرنشان کرد: نکته مثبت اینجاست که این داروها تنها برای لاغری نیستند؛ بلکه یکی از ابزارهای مهم در کنترل قند خون محسوب می‌شوند و می‌توانند علاوه بر کاهش قند، عوارض ناشی از دیابت مانند بیماری‌های قلبی-عروقی را نیز کاهش دهند.

مفتاح ادامه داد: من اکیداً توصیه می‌کنم که مصرف این داروها هرگز نباید به‌صورت خودسرانه، تحت مراکز غیردرمانی یا توسط افراد غیرپزشک انجام شود. قبل از شروع، حتماً باید با پزشک مشورت کرد تا شرایط بیماری، داروهای مصرفی دیگر و «اندیکاسیون» یا همان ضرورت پزشکیِ مصرف دارو برای آن فرد مشخص شود.

این فوق تخصص غدد افزود: اگر فردی بدون نیاز پزشکی این داروها را مصرف کند، نه تنها سودی نمی‌برد، بلکه ممکن است دچار آسیب‌های جدی و جبران‌ناپذیر شود.

وی درباره اینکه آیا این داروها می‌توانند جایگزین روش‌های سنتی درمان باشند؟ افزود: خیر، ابداً. باید این نکته را در ذهن داشته باشیم که تمام این داروها تنها «بخشی از درمان» هستند و به هیچ وجه نمی‌توانند جانشین «سبک زندگی سالم» شوند.

مفتاح تاکید کرد: برای رسیدن به سلامتی پایدار، دارو به تنهایی کافی نیست؛ هر فرد باید حتماً به تغذیه مناسب و ورزش منظم روی بیاورد. دارو یک کمک‌کننده است، اما ستون اصلی، سبک زندگی شماست.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی  اندیشه معاصر ؛ شاید یک دندان پوسیده را بشود ترمیم کرد ولی درمان همین دندان اگر پشت گوش انداخته شود، کار را به عصب‌کشی، روکش یا حتی کشیدن دندان می‌رساند که هزینه‌های بیشتری هم دارد. مسئله اصلی بیماران نیز امروز از همین مرحله اول شروع می‌شود؛ یعنی هزینه درمان، بیمار را به عقب انداختن مراجعه وامی‌دارد.

به گزارش فرارو، در سوی دیگر ماجرا هم کلینیک‌های دندانپزشکی از کاهش مراجعه، تغییر نوع درمان‌های درخواستی، افزایش هزینه مواد و تجهیزات و دشوارتر شدن اداره کلینیک گله دارند. هرچند پیش از این نیز وضعیت ساده‌ نبود. طبق پروفایل سلامت دهان ایران در سازمان جهانی بهداشت (۲۰۱۹) ۳۳.۶ درصد افراد پنج سال به بالا با پوسیدگی درمان‌نشده دندان‌های دائمی مواجه بوده‌اند. این رقم برای بیماری شدید لثه در افراد بالای ۱۵ سال ۱۸ درصد و برای بی‌دندانی در افراد بالای ۲۰ سال ۶.۹ درصد گزارش شده است. دندانپزشکی، اولویت آخر مردم

رعنا پاک‌سرشت، مدیر یک کلینیک دندانپزشکی در محدوده نارمک تهران به فرارو می‌گوید: «تعداد مراجعه‌کنندگان کلینیک نسبت به دو یا سه سال گذشته کاهش پیدا کرده.» به گفته او، «بسیاری از بیماران دیگر برای چکاپ‌های دوره‌ای مراجعه نمی‌کنند و تا زمانی که مشکل جدی برایشان ایجاد نشود، سراغ دندانپزشک نمی‌آیند.»

این تاخیر گاهی هزینه درمان را هم بیشتر می‌کند. به گفته پاک‌سرشت، «بیماری که برای یک دندان نیاز به پرکردگی دارد، ممکن است آن‌قدر درمان را عقب بیندازد که پوسیدگی به عصب برسد و در نهایت به درمان پیچیده‌تر و گران‌تری نیاز پیدا کند.»

نرخ برخی مراکز برای سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد هزینه ترمیم یک دندان، بسته به نوع ماده و تعداد سطوح از حدود ۴ میلیون تومان برای ترمیم آمالگام شروع می‌شود و برای ترمیم کامپوزیت تا حدود ۷.۵ میلیون تومان می‌رسد. البته نرخ ثابتی وجود ندارد و هر کلینیک‌ بسته به نوع درمان و مواد مصرفی رقم متفاوتی را اعلام می‌کند. از ایمپلنت تا کشیدن دندان

مدیر یک کلینیک دندانپزشکی در محدوده میرداماد تهران هم کاهش مراجعه را شدیدتر توصیف می‌کند. او می‌گوید تعداد مراجعان کلینیکش «تقریبا به یک‌سوم» رسیده است. به گفته او، «تغییر رفتار بیماران در نوع درمان درخواستی نیز قابل مشاهده است.»

او به فرارو می‌گوید: «در برخی کلینیک‌ها، به‌خصوص در مناطق پایین‌تر، کشیدن دندان بیشتر شده. بیمارانی که تا یکی دو سال قبل راحت‌تر برای ایمپلنت تصمیم می‌گرفتند، حالا با شک و تردید این درمان را انتخاب می‌کنند.»

هزینه ایمپلنت فاصله زیادی با یک درمان ساده دارد. قیمت‌ مراکز مختلف در سال ۱۴۰۵، بسته به برند و نوع روکش متفاوت است. یک مرکز قیمت ایمپلنت با روکش را از حدود ۲۸ تا ۳۰ میلیون تومان برای گزینه‌های اقتصادی و بالای ۴۰ میلیون تومان برای برندهای گران‌تر اعلام کرده، در حالی که در مرکزی دیگر، هزینه ایمپلنت با روکش از ۴۴ تا ۱۰۸ میلیون تومان برآورد شده است.

مدیر کلینیک میرداماد از یک نگرانی دیگر هم نام می‌برد: «بیمار نمی‌داند درمانی که امروز شروع کرده، چند ماه بعد چقدر برایش تمام خواهد شد. ممکن است برای ایمپلنت قیمت اولیه به بیمار اعلام شود اما اگر مرحله بعدی درمان شش ماه بعد انجام شود، قیمت قطعات و مواد نیز تغییر می‌کند. به همین دلیل، برخی بیماران حتی از پزشک درباره قیمت نهایی و امکان افزایش آن در طول درمان هم تضمین می‌خواهند.» افزایش هزینه مواد مصرفی دندانپزشکی

با این همه، فشار اقتصادی فقط روی بیمار نیست. پشت هر درمان، مجموعه‌ای از مواد مصرفی قرار گرفته که قیمتشان مستقیما روی هزینه‌های کلینیک اثر می‌گذارد. پاک‌سرشت از کامپوزیت، دستکش، وسایل یک‌بارمصرف، روغن توربین، فایل و مواد پانسمان به‌عنوان بخشی از اقلام مصرفی کلینیک نام می‌برد. او برای نمونه به قیمت هر بسته دستکش لاتکس اشاره می‌کند که سال گذشته حدود ۴۵۰ تا ۵۰۰ هزار تومان بود و حالا به حدود ۱.۳ تا ۱.۵ میلیون تومان رسیده است.

بنابراین، مواد مصرفی نسبت به گذشته سهم سنگین‌تری در هزینه‌های کلینیک پیدا کرده‌ که اثر خود را در فیش پرداختی بیمار نشان می‌دهد. مدیر میرداماد هم معتقد است افزایش نرخ ارز و دشوار شدن مسیر واردات نیز بر این هزینه‌ها اثر گذاشته: «بخشی از مواد و تجهیزات پیش‌تر از مسیر دبی و بنادر جنوبی وارد می‌شدند و حالا مسیر ورود برخی کالاها تغییر کرده.»

او همچنین اضافه می‌کند: «ما برای اطمینان از اصالت مواد خریدمان را از تعاونی انجمن دندانپزشکان عمومی ایران انجام می‌دادیم ولی اکنون مواد خارجی بسیار محدودتر از گذشته عرضه می‌شود.» کیفیت مواد؛ خط قرمز یا انتخاب اقتصادی؟

در چنین شرایطی، انتخاب برند مواد اولیه برای کلینیک‌ها تبدیل به یک تصمیم اقتصادی شده. پاک‌سرشت در کلینیک تحت مدیریت خود تلاش می‌کند از برندهای شناخته‌شده استفاده کند. در مورد کامپوزیت نیز برندهایی مانند FGM، Vittra و Opallis کاربرد دارند. او تاکنون حاضر نشده‌ برای پایین آوردن هزینه‌ها سراغ برندهای متفرقه برود، هرچند افزایش قیمت مواد آنها را ناچار کرده بخشی از هزینه را در قیمت خدمات لحاظ کنند.

مدیر کلینیک میرداماد اما می‌گوید: «انتخاب برند تا حدی تابع قدرت پرداخت بیماران است. مثلا کلینیک‌هایی که در مناطق کم‌برخوردارتر هستند، نمی‌توانند به همان اندازه از مواد گران‌قیمت استفاده کنند، چون باید هزینه‌های کلینیک را نیز تامین کنند.»

البته هر دو مدیر درباره کیفیت کارشان نگرانند. به اعتقاد پاک‌سرشت، کیفیت برخی اقلام یک‌بارمصرف داخلی افت پیدا کرده، در حالی که قیمت همان‌ها بالا رفته. او به مواد خارجی نیز اشاره می‌کند که کیفیتشان تغییر نکرده اما حجم ماده در بعضی بسته‌بندی‌ها کمتر شده. تعمیر یونیت هم دیگر ارزان نیست

بخش دیگری از هزینه‌ای که بیمار نمی‌بیند، تجهیزات کلینیک است؛ یونیت، توربین، پمپ، دستگاه رادیوگرافی، تجهیزات استریلیزاسیون و تجهیزات دیجیتال، هزینه تعمیر و نگهداری بالایی دارند. پاک‌سرشت می‌گوید: «گاهی کلینیک مجبور است هر دو یا سه ماه یک‌بار بعضی تجهیزات را تعمیر یا تعویض کند. حتی هزینه رفت‌وآمد تعمیرکار نیز افزایش یافته.»

مدیر کلینیک میرداماد نیز معتقد است: «کیفیت برخی ابزارهای وارداتی کاهش پیدا کرده و به همین دلیل نیاز بیشتری به تعمیر دارند.»

در کنار این موارد، حقوق پزشکان، دستیاران و منشی‌ها، بیمه کارکنان، مالیات، آب و برق و گاز و در بسیاری از مراکز اجاره هم وجود دارد. کلینیک‌ها میان افزایش هزینه‌ها و کاهش بیماران

مدیر کلینیک میرداماد می‌گوید: «مشکل اصلی برای مدیران کلینیک این است که هزینه‌ها بالا رفته ولی نمی‌توان قیمت خدمات را به همان سرعت افزایش داد. چون قدرت پرداخت بیماران محدود است.»

از طرف دیگر، بسیاری از هزینه‌ها ثابت‌اند. به گفته او، «نمی‌شود چون تعداد بیماران کاهش پیدا کرده، نیروهای باتجربه را کنار گذاشت. پیدا کردن مجدد پزشک، دستیار و نیروی متخصص باتجربه آسان نیست.»

اما پاک‌سرشت در نهایت مجبور شده از تعداد پزشکان و دستیاران خود بکاهد تا مجبور به تعطیلی کسب‌وکارش نشود. او هشدار می‌دهد که اگر شرایط به همین منوال پیش رود، حتی احتمال تعطیلی این مرکز وجود دارد. تعویق درمان = افزایش هزینه‌ها

شاید مسئله را بشود در همین چرخه خلاصه کرد: بیمار بخاطر هزینه، درمان را عقب می‌اندازد. درمان دیرتر انجام می‌شود. هزینه آن بالا می‌رود و در نهایت ممکن است گزینه‌های پیش روی بیمار محدودتر شود.

در همین راستا، سازمان جهانی بهداشت تاکید کرده که بیماری‌های دهان، با وجود آنکه بخش عمده‌شان قابل پیشگیری و درمانند، همچنان بار اقتصادی و درمانی سنگینی ایجاد می‌کنند و دسترسی و توان پرداخت، از عوامل مهم در نابرابری سلامت دهان هستند؛ در ایران هم عدد ۳۳.۶ درصدی پوسیدگی درمان‌نشده دندان‌های دائمی، ۱۸ درصد بیماری شدید لثه و ۶.۹ درصد بی‌دندانی نشان می‌دهد این مسئله از گذشته هم غیرقابل اغماض بوده است.

به این ترتیب، گرانی دندانپزشکی همان دلیلی است که هر روز فاصله هزینه درمان و توان پرداخت بیمار را بیشتر می‌کند. فاصله‌ای که اگر پر نشود، مخاطرات مزمن‌تری برای سلامت عمومی دهان در انتظار دارد.

نورنیوز-گروه اجتماعی : ضربان‌ساز قلبی وسیله‌ای الکتریکی است که با ارسال پیام‌های منظم، ضربان قلب را تنظیم می‌کند. این دستگاه برای افرادی به کار می‌رود که قلبشان نمی‌تواند ریتمی منظم و مناسب ایجاد کند. ضربان‌سازها طی حدود ۷۰ سال گذشته از ابزارهایی بزرگ و ساده به دستگاه‌هایی کوچک و هوشمند تبدیل شده‌اند که می‌توانند ریتم قلب را تشخیص دهند و متناسب با آن واکنش نشان دهند.

در سال‌های گذشته، نوعی ضربان‌ساز بدون سیم یا «بدون لید» وارد بازار شد که درون یک محفظه تیتانیومی کوچک، تقریباً هم‌اندازه یک قرص ویتامین بزرگ، قرار می‌گیرد و از راه رگ پا به حفره پایینی سمت راست قلب منتقل می‌شود. این روش به کاشت دستگاه در قفسه سینه نیاز ندارد و معمولاً با بهبود سریع‌تر و عوارض کمتر همراه است. با این حال، باتری بیش از نیمی از اندازه و وزن این دستگاه را تشکیل می‌دهد و تنها حدود هفت تا ۱۰ سال دوام می‌آورد. پس از پایان عمر باتری، خارج کردن دستگاه از داخل قلب دشوار است و ممکن است دستگاه قدیمی در قلب باقی بماند و دستگاه تازه‌ای در کنار آن کاشته شود. این مسئله برای بیماران جوان که احتمالاً به چندین تعویض نیاز دارند، اهمیت بیشتری دارد.

در همین زمینه، محققان رشته علوم و مهندسی مواد در دانشگاه ویسکانسین-مدیسن آمریکا، پژوهشی برای ساخت ضربان‌سازی انجام دادند که انرژی خود را از ضربان قلب می‌گیرد. هدف اصلی آنان ساخت سامانه‌ای بسیار کوچک بود که بتواند در فضای باتری ضربان‌ساز بدون لید قرار بگیرد، بدون آن‌که اندازه کلی دستگاه افزایش پیدا کند.

محققان برای این کار از وسیله‌ای به نام «نانوزاینده تریبوالکتریک» استفاده کردند. این وسیله با حرکت دو ماده دارای بار الکتریکی مخالف، مقدار کمی برق تولید می‌کند. آنان ساختاری نوسان‌کننده طراحی کردند که از صفحه‌های الکترودی تشکیل شده بود. یک سوی این صفحه‌ها با مس و سوی دیگر با نوعی فیلم فلورینه پوشانده شد. هنگام تپش قلب، حرکت قلب باعث فشرده شدن این ساختار و نزدیک شدن صفحه‌ها به یکدیگر می‌شود. سپس با جدا شدن صفحه‌ها، حرکت کوچک میان آن‌ها بار الکتریکی ایجاد می‌کند. این انرژی یا مستقیماً برای کار کردن ضربان‌ساز به کار می‌رود یا در یک خازن کوچک ذخیره می‌شود.

طراحی این وسیله نیازمند آزمایش‌های متعدد بود. پژوهشگران باید میان انعطاف‌پذیری و پایداری تعادل ایجاد می‌کردند تا ساختار بتواند میلیون‌ها بار حرکت کند و در عین حال شکل و عملکرد مطلوب خود را حفظ کند. جای سیم‌ها، پهنای آن‌ها، ضخامت صفحه‌های الکترودی و مواد زیرین نیز به‌دقت تنظیم شد تا بیشترین انرژی ممکن در فضای بسیار محدود تولید شود.

آزمایش‌های آزمایشگاهی نشان دادند که نانوزاینده می‌تواند در هر سانتی‌متر مکعب، ۲۷۶٫۶ میکرووات انرژی تولید کند. این مقدار برای راه‌اندازی ضربان‌ساز کافی بود و از میزان انرژی تولیدشده در راهکارهای کوچک قبلی، از جمله نانوزاینده‌های پیزوالکتریک و تریبوالکتریک، بیشتر بود. به بیان ساده، دستگاه توانست از حرکت‌های بسیار کوچک، انرژی قابل استفاده‌ای برای یک ابزار پزشکی حساس تولید کند.

پژوهشگران سپس نمونه اولیه را در بدن یک خوک کاشتند و عملکرد و سازگاری آن با بدن را به مدت یک ماه بررسی کردند. این وسیله در آزمایش‌های عملی توانست انرژی لازم برای تحریک قلب را تأمین کند. همچنین واکنش نامطلوبی بیش از آنچه در ضربان‌سازهای معمولیِ باتری‌دار دیده می‌شود، مشاهده نشد.

البته این فناوری هنوز برای استفاده در انسان آماده نیست. یکی از چالش‌های باقی‌مانده، تفاوت میان حرکت قلب در شرایط واقعی و حرکت ایده‌آل دستگاه است. قلب فقط به صورت بالا و پایین حرکت نمی‌کند، بلکه حرکتی پیچشی و نامنظم دارد. پژوهشگران باید سازوکار نانوزاینده را به گونه‌ای اصلاح کنند که بتواند این حرکت پیچیده را به نوسان مکانیکی مؤثر تبدیل کند و انرژی کافی و پایدار تولید کند. آنان همچنین باید ایمنی، دوام و عملکرد آن را در آزمایش‌های بیشتری بررسی کنند.

مجریان این پژوهش می‌گویند ساخت این نوسان‌کننده از نظر تولید نسبتاً کم‌هزینه است و از نظر مکانیکی می‌تواند به اندازه عمر ضربان‌ساز دوام بیاورد. با این حال، تجاری‌سازی و استفاده بالینی از آن احتمالاً چند سال زمان خواهد برد. این دستگاه در بنیاد پژوهشی فارغ‌التحصیلان ویسکانسین ثبت شده است، اما پیش از آغاز آزمایش‌های انسانی، مسائل فنی مهمی باید برطرف شود.

یکی از متخصصان الکتروفیزیولوژی قلب در بیمارستان و کلینیک‌های دانشگاه ویسکانسین در این خصوص معتقد است که چنین فناوری‌ای می‌تواند نیاز به جراحی‌های دوباره برای تعویض مولد ضربان‌ساز را کاهش دهد. در صورت موفقیت این روش، بیماران ممکن است بتوانند یک دستگاه را برای مدت بسیار طولانی، حتی تمام عمر، در بدن خود داشته باشند. این موضوع به‌ویژه برای افرادی اهمیت دارد که در سنین پایین به ضربان‌ساز نیاز پیدا می‌کنند.

اهمیت این پژوهش که نتایج آن در نشریه Science Advances منتشر شده‌اند، فقط به تأمین انرژی یک ضربان‌ساز محدود نمی‌شود. به اعتقاد محققان منبع انرژی پایدار و خودکفا می‌تواند به مهندسان آزادی بیشتری برای ساخت نسل تازه‌ای از ابزارهای قلبی بدهد. چنین ابزارهایی ممکن است در آینده کوچک‌تر باشند و علاوه بر درمان، توانایی‌های بیشتری برای پایش وضعیت قلب و تشخیص مشکلات داشته باشند.