امیرمحمد گلوانی، پژوهشگر و کارشناس اقتصادی در همایش چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵ با اشاره به اهمیت بازار غیررسمی ارز گفت: معمولاً گفته میشود که تمام نیازهای ارزی کشور با نرخ رسمی تأمین میشود و بازار قاچاق یا بازار غیررسمی به رسمیت شناخته نمیشود؛ اما واقعیت این است که این بازار نقش بسیار مهمی در اقتصاد ایران دارد. برآوردها نشان میدهد حجم بازار غیررسمی ارز حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیارد دلار است. اگر حدود ۱۵ میلیارد دلار قاچاق و نزدیک به ۲۰ میلیارد دلار تقاضایی را که در بازار رسمی پاسخ داده نمیشود در نظر بگیریم، مشخص میشود بخش قابلتوجهی از تقاضا به بازار غیررسمی منتقل میشود. وی افزود: بخش مهمی از این وضعیت نتیجه نرخگذاری چندگانه و به رسمیت نشناختن برخی تقاضاهاست؛ در حالی که همین تقاضاها گاهی با یک بخشنامه ناموجه اعلام میشوند و مدتی بعد با بخشنامهای دیگر دوباره مجاز شناخته میشوند.
او عوامل مؤثر بر نرخ ارز را به دو دسته کوتاهمدت و میانمدت تقسیم کرد و گفت: رشد اقتصادی، درآمدهای نفتی، رشد نقدینگی، تورم، تراز سرمایه، نرخ بهره و مداخلات بانک مرکزی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر نرخ ارز هستند؛ البته سرعت اثرگذاری آنها یکسان نیست. برای مثال، درآمد نفتی میتواند در کوتاهترین زمان بر نرخ ارز اثر بگذارد، در حالی که رشد اقتصادی یا نقدینگی آثار بلندمدتتری دارند.
این کارشناس با اشاره به تجربه سال گذشته گفت: وصول نشدن حدود ۱۵ میلیارد دلار درآمد نفتی یکی از عوامل مهم جهش نرخ ارز و حتی تغییر رئیس کل بانک مرکزی بود.
وی تأکید کرد: نباید تصور کرد نرخ ارز هر سال دقیقاً متناسب با تورم افزایش مییابد. اینکه گفته شود چون تورم ۱۰۰ درصد است، نرخ ارز نیز باید دو برابر شود، از نظر علمی برداشت درستی نیست.
او تراز سرمایه را یکی از مهمترین متغیرهای مغفول در مدلهای اقتصادی دانست و گفت: از دهه ۹۰ به بعد، خروج سرمایه به یکی از عوامل اصلی تعیینکننده نرخ ارز در ایران تبدیل شده و تراز سرمایه رسمی کشور از حدود منفی ۱۰ میلیارد دلار به حدود منفی ۲۰ میلیارد دلار رسیده است.
وی همچنین درباره نقش نرخ بهره گفت: افزایش نرخ سود بانکی میتواند …
