فرارو - وقتی از «سلاح» صحبت میکنیم، معمولاً تصویر اسلحه، موشک یا تجهیزات نظامی مدرن در ذهنمان شکل میگیرد. اما انسان صدها هزار سال پیش نیز برای شکار و دفاع از خود سلاح میساخت؛ سلاحهایی که نه از فلز، بلکه از چوب و سنگ ساخته میشدند و امروز سرنخهای مهمی درباره زندگی انسانهای اولیه در اختیار باستانشناسان قرار دادهاند. باستانشناسان چه چیزی را «سلاح» میدانند؟
به گزارش فرارو به نقل از لایو ساینس، به گفته بن فیتزهاگ، استاد انسانشناسی دانشگاه واشنگتن، سلاح به هر ابزاری گفته میشود که برای وارد کردن آسیب به موجودات زنده، چه در شکار و چه در درگیری میان انسانها، به کار رفته باشد.
البته رولف ورمین، پژوهشگر باستانشناسی دانشگاه استکهلم، تأکید میکند که هر ابزار تیز یا آسیبزنندهای لزوماً سلاح محسوب نمیشود. باستانشناسان برای تشخیص این موضوع، علاوه بر شکل ابزار، به محل کشف، آثار فرسایش، بقایای جانوری و شواهد استفاده از آن نیز توجه میکنند. سه مدعی عنوان قدیمیترین سلاح جهان
باستانشناسان سه یافته را مهمترین نامزدهای قدیمیترین سلاحهای شناختهشده بشر میدانند. نیزه کلکتون؛ قدیمیترین نیزه چوبی جهان
نیزه کلکتون که در سال ۱۹۱۱ در منطقه کلکتون-آن-سی انگلستان کشف شد، بیش از ۴۰۰ هزار سال قدمت دارد و امروزه در موزه تاریخ طبیعی لندن نگهداری میشود.
این نیزه از چوب سرخدار ساخته شده و تنها بخش نوک آن باقی مانده است. پژوهشگران معتقدند این سلاح احتمالاً توسط انسان هایدلبرگی یا نئاندرتالهای اولیه ساخته شده و برای شکار از فاصله نزدیک به کار میرفته است. نیزههای شوئنینگن؛ شکارچیان حرفهای ۳۰۰ هزار سال پیش
در سال ۱۹۹۲، باستانشناسان در شوئنینگن آلمان مجموعهای از نیزهها و چوبهای پرتابی چوبی را کشف کردند که قدمت آنها بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار سال برآورد میشود.
این سلاحها که بیشتر از چوب صنوبر و کاج ساخته شدهاند، سالمترین سلاحهای چوبی باستانی جهان به شمار میروند. طول برخی از این نیزهها به بیش از دو متر میرسد و در کنار بقایای اسبهای شکارشده پیدا شدهاند؛ موضوعی که نشان میدهد انسانهای اولیه از تاکتیکهای گروهی و برنامهریزیشده برای شکار استفاده میکردند. سرنیزههای کاتو پن؛ شواهدی از نیم میلیون سال پیش
سومین مدعی، سرنیزههای سنگی کشفشده در محوطه کاتو پن ۱ در آفریقای جنوبی است که قدمتی نزدیک به ۵۰۰ هزار سال دارند.
آثار سایش روی لبههای این ابزارها نشان میدهد که احتمالاً به دستههای چوبی متصل بوده و بهعنوان نیزه استفاده میشدهاند. هرچند برخی پژوهشگران این فرضیه را قطعی نمیدانند، زیرا هیچ دسته چوبی همراه این سرنیزهها کشف نشده است. آیا سلاحهای قدیمیتری هم وجود داشتهاند؟
پاسخ احتمالاً مثبت است. بسیاری از انسانشناسان معتقدند انسانهای اولیه از چوب، الیاف گیاهی، زردپی حیوانات و دیگر مواد آلی برای ساخت سلاح استفاده میکردند؛ موادی که در طول صدها هزار سال تجزیه شدهاند و اثری از آنها باقی نمانده است.
به همین دلیل، قدیمیترین سلاحی که امروز میشناسیم، لزوماً نخستین سلاح ساختهشده توسط انسان نیست.
ورمین میگوید مطالعه این سلاحها تنها درباره خشونت نیست؛ بلکه نشان میدهد انسانهای اولیه چگونه مواد مختلف را میشناختند، دانش خود را منتقل میکردند، با یکدیگر همکاری داشتند و برای بقا برنامهریزی میکردند.
در میان سه مدعی اصلی، بیشتر باستانشناسان نیزه کلکتون را قدیمیترین سلاح چوبی شناختهشده جهان میدانند، هرچند بحث درباره قدیمیترین سلاح بشر همچنان ادامه دارد.
