رویداد۲۴| دهکبندی یارانهای در سالهای اخیر به یکی از مهمترین ابزارهای دولت برای هدفمند کردن حمایتهای معیشتی تبدیل شده است. در شرایطی که منابع عمومی کشور محدود است و پرداخت یارانه نقدی یا کالابرگ به همه خانوارها بدون توجه به سطح درآمد و دارایی، فشار سنگینی بر بودجه وارد میکند، دولت ناگزیر است میان خانوارهای نیازمند و غیرنیازمند تفکیک دقیقتری ایجاد کند. همین مسئله باعث شده دادههای اقتصادی خانوار، از جمله درآمد، دارایی، خودرو، ملک، الگوی مصرف و تراکنشهای بانکی، در فرآیند شناسایی وضعیت معیشتی نقش پررنگتری پیدا کند.
در این میان، موضوع حسابهای بانکی و تعدد آنها به یکی از بحثهای مهم در افکار عمومی تبدیل شده است. برخی تصور میکنند کاهش تعداد حسابهای بانکی میتواند به کاهش دهک خانوار یا جلوگیری از حذف یارانه منجر شود؛ اما واقعیت آن است که دهکبندی صرفاً بر اساس تعداد حسابها انجام نمیشود. آنچه برای نهادهای مسئول اهمیت دارد، مجموع رفتار مالی خانوار، جریان ورودی و خروجی پول، نسبت تراکنشها با شغل و درآمد، سطح دارایی و سایر شاخصهای اقتصادی است. بنابراین اگر خانواری چند حساب بانکی داشته باشد اما تراکنشهای آن متناسب با درآمد واقعی و وضعیت معیشتیاش باشد، صرف تعدد حسابها الزاماً به معنای پردرآمد بودن نیست؛ همانطور که کاهش ظاهری حسابها نیز نمیتواند واقعیت اقتصادی خانوار را تغییر دهد.
با این حال، ساماندهی حسابهای بانکی و کاهش حسابهای غیرضروری میتواند از زاویهای دیگر اهمیت داشته باشد؛ زیرا پراکندگی حسابها، حسابهای راکد، حسابهای واسطهای یا حسابهایی که برای فعالیت دیگران مورد استفاده قرار میگیرند، میتوانند تصویر نادرستی از وضعیت مالی سرپرست خانوار یا اعضای خانوار ایجاد کنند. در چنین شرایطی، ممکن است تراکنشهایی در شناسنامه اقتصادی خانوار ثبت شود که بهطور مستقیم با سطح رفاه واقعی او ارتباط ندارد. از همین رو، موضوع کاهش حسابهای بانکی نه بهعنوان راهی برای دور زدن دهکبندی، بلکه بهعنوان اقدامی برای شفافسازی و کاهش خطای دادهای قابل بررسی است.
حساب بانکی کمتر؛ دهک پایینتر یا داده شفافتر؟
یکی از برداشتهای رایج درباره دهکبندی این است که هرچه تعداد حسابهای بانکی کمتر باشد، احتمال قرار گرفتن خانوار در دهکهای پایینتر بیشتر میشود. …
