رویداد۲۴ | کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با تأکید بر لزوم اجرای دقیق مفاد یادداشت تفاهم اسلامآباد، گفت: وقتی متنی مورد مذاکره و توافق قرار میگیرد، تمامی ابعاد آن باید دقیقاً به همان شیوهای که بر سر آن توافق شده، اجرا شود و هیچیک از طرفین نمیتوانند به بهانه منطقی به نظر نرسیدن ظاهر یک روند، از اجرای دقیق متن شانه خالی کنند.
کاظم غریبآبادی با اشاره به بند پنجم یادداشت تفاهم اسلامآباد اظهار کرد: این بند به موضوع تنگه هرمز اختصاص دارد و در بخش نخست آن به صراحت آمده است که جمهوری اسلامی ایران با حداکثر تلاش خود، ترتیبات لازم را صرفاً برای عبور ایمن و بدون هزینه کشتیهای تجاری به مدت ۶۰ روز فراهم میکند. به گفته وی، این متن هیچگونه ابهام یا امکان تفسیر متفاوت ندارد و طرف آمریکایی نمیتواند روندی خارج از ترتیبات پیشبینیشده از سوی ایران را جایگزین آن کند.
وی با بیان اینکه اگر بند پنجم مورد توافق قرار نمیگرفت، اصل یادداشت تفاهم اسلامآباد نیز شکل نمیگرفت، تصریح کرد: تنگه هرمز دیگر به ترتیبات پیش از جنگ بازنخواهد گشت و این سیاست قطعی نظام است.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه افزود: مسئولیت مینزدایی بر عهده ایران است.
غریبآبادی در ادامه با اشاره به اقدامات آمریکا و عمان در ایجاد مسیر جنوبی برای تردد کشتیها گفت: آمریکاییها با همکاری عمان، مسیری را در آبهای داخلی عمان ایجاد کردند و حتی با استفاده از پهپاد و تهدید، کشتیها را وادار میکردند از این مسیر عبور کنند و به هشدارهای ایران برای بازگشت به مسیر شمال توجهی نداشتند.
وی افزود: شاید گفته شود عبور روزانه ۲۰ کشتی از مسیر جنوب در نگاه نخست اهمیت چندانی نداشته باشد، اما این اقدام نقض صریح بند پنجم تفاهمنامه بود و اگر ادامه پیدا میکرد، اعمال حاکمیت مؤثر جمهوری اسلامی ایران بر تنگه هرمز را عملاً خنثی میکرد.
غریبآبادی تأکید کرد: اقدام قاطع ایران این پیام روشن را به آمریکا منتقل کرد که جمهوری اسلامی برای تثبیت حاکمیت قانونی خود بر تنگه هرمز، از هیچ اقدامی هراس ندارد؛ حتی اگر به قیمت ازسرگیری جنگ تمام شود. البته این موضوع به معنای جنگطلبی نیست، بلکه نشاندهنده خط قرمز بودن حاکمیت ملی و تعهدات بینالمللی برای ایران است.
وی همچنین تنگه هرمز را «ابزار موازنه قدرتمند ایران در برابر تحریمها و ابزارهای فشار دشمن» توصیف کرد.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با بیان اینکه تنگه هرمز شاخص اصلی ارزیابی پیروزی ایران در جنگ است، گفت: ترتیباتی که از این پس بر تنگه هرمز اعمال میشود، پیروزی جمهوری اسلامی ایران در این جنگ را تکمیل میکند. اگر شرایط تنگه به وضعیت پیش از جنگ بازگردد، موفقیت ایران در این نبرد کامل نشده است.
غریبآبادی در بخش دیگری از سخنان خود از مخالفت ایران با حضور هرگونه کشور ثالث در عملیات مینزدایی خبر داد و گفت: اروپاییها با تشکیل ائتلافی متشکل از ۳۰ تا ۴۰ کشور درصدد مداخله در مینزدایی بودند، اما بهصراحت به آنها هشدار دادیم که هرگونه ناو یا تجهیزات نظامی که با این بهانه به تنگه هرمز نزدیک شود، هدف مشروع نیروهای مسلح ایران خواهد بود.
وی افزود: حتی زمانی که عمان قصد داشت از یک کشور ثالث برای مینزدایی مسیر جنوبی دعوت کند، ایران با این موضوع موافقت نکرد؛ زیرا مطابق بند پنجم تفاهم اسلامآباد، مسئولیت مینزدایی و ترتیبات امنیتی تنگه هرمز صرفاً بر عهده جمهوری اسلامی ایران است.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با بیان اینکه نقض حتی یک بند از یادداشت تفاهم اسلامآباد مانع آغاز اجرای مراحل بعدی آن میشود، گفت: اگر حتی یک بند از این تفاهم با مشکل مواجه باشد، امکان آغاز مذاکرات بعدی وجود ندارد و نمیتوان گفت چون چند بند دیگر بهدرستی اجرا شدهاند، روند مذاکرات ادامه یابد.
کاظم غریبآبادی افزود: آمریکا طبق یادداشت تفاهم تعهدات مهمی را پذیرفته بود و نمیتوان ادعا کرد که این توافق از همان ابتدا محکوم به شکست بوده است. به گفته وی، تفاهم اسلامآباد پس از امضا، حدود ۲۰ روز در مسیر اجرای خود پیش میرفت، اما سپس دو مشکل اساسی به وجود آمد.
وی نخستین مشکل را به موضوع لبنان مرتبط دانست و اظهار کرد: بر اساس تعهدات آمریکا، جنگ در لبنان باید پایان مییافت و با توجه به بندی که درباره احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان در متن تفاهم گنجانده شد، خروج نیروهای نظامی نیز باید آغاز میشد، اما آمریکا این تعهد را بهطور کامل اجرا نکرد.
غریبآبادی ادامه داد: هرچند سطح درگیریها در لبنان کاهش یافت، اما همزمان مارکو روبیو مسیر موازی دیگری را با لبنان و رژیم صهیونیستی آغاز کرد که این اقدام نیز نقض بند نخست یادداشت تفاهم بود.
وی توضیح داد: در مذاکرات زوریخ میان هیئتهای چهارگانه توافق شده بود یک «واحد جلوگیری از درگیری در لبنان» با حضور نمایندگان آمریکا، لبنان، ایران و پاکستان تشکیل شود، اما ایجاد سازوکار سهجانبه خارج از این توافق، مغایر مفاد یادداشت تفاهم بود.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران هیچگاه مذاکرات مربوط به بند ۱۳ و سایر مراحل بعدی تفاهم را آغاز نکرد و با وجود آنکه برخی اقدامات اقتصادی از جمله تعلیق برخی تحریمها، صادرات نفت و مذاکرات مربوط به نحوه هزینهکرد منابع مالی در جریان بود، ایران آغاز مذاکرات جدید را منوط به اجرای کامل تعهدات طرف مقابل دانست.
غریبآبادی دومین مشکل را اخلال در اجرای بند پنجم تفاهم اسلامآباد عنوان کرد و گفت: برخلاف برخی ادعاها، بند پنجم از ابتدا با مشکل مواجه نبود و اجرای آن در روزهای نخست بهدرستی پیش میرفت، اما در هفته دوم و ابتدای هفته سوم، با ایجاد و اعلام رسمی مسیر جنوبی از سوی طرف مقابل، تخلفی آشکار از مفاد این بند رخ داد.
وی افزود: چند روز پیش از آغاز درگیریهای جدید نیز یک درگیری محدود یکروزه رخ داد که این یک نقطه ترمز برای یادداشت تفاهم شد.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران هیچگونه درخواستی برای مذاکره یا آتشبس به آمریکا ارائه نکرده است، گفت: ما چیزی به عنوان آتشبس قبول نداریم. در یادداشتتفاهم هم تصمیم برای توقف موقت اقدامات نظامی با هدف فراهم شدن زمینه دستیابی به تفاهم و پایان جنگ اتخاذ شد، نه بر اساس درخواست ایران برای مذاکره.
کاظم غریبآبادی اظهار کرد: در گفتوگوهای دو روزهای که با عمان در تهران انجام شد، طرف آمریکایی اعلام کرد که هیچ اقدام نظامی جدیدی انجام نخواهد داد و متعاقب آن، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز تصمیم گرفتند اقدام نظامی انجام ندهند.
وی با رد ادعاهای اخیر رئیسجمهور آمریکا مبنی بر درخواست ایران برای مذاکره، تصریح کرد: بهعنوان مسئول این پرونده اعلام میکنم که جمهوری اسلامی ایران در طول ۱۶ تا ۱۷ روز گذشته، همزمان با آغاز دور جدید درگیریها، هیچ درخواست یا پیامی برای مذاکره با آمریکا ارسال نکرده و هیچ تقاضایی نیز برای آتشبس نداشته است.
غریبآبادی افزود: برعکس، این آمریکا بود که از حدود ۱۰ روز پیش پیامهایی برای کاهش تنش و پایان دادن به درگیریها ارسال کرد.
به گفته غریبآبادی، در این پیامها پیشنهاد شده بود که اگر منشأ اختلاف موضوع تنگه هرمز است، ایران و عمان درباره آن به تفاهم برسند و از گسترش درگیریها و اقدامات نظامی جلوگیری شود.
دیپلمات ایرانی در ادامه گفت وگوی تلویزیونی خود تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران چنین درخواستی از آمریکا نداشته و سیاست اصولی کشور در این زمینه تغییری نکرده است، هرچند در نهایت تصمیمگیری درباره نحوه پایان دادن به چرخه درگیریها بر عهده مسئولان ذیربط است.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه در ادامه با اشاره به تحولات اخیر گفت: در دور جدید درگیریها، اقدام نظامی آمریکا از نظر جمهوری اسلامی ایران صرفاً نقض بند نخست یادداشت تفاهم اسلامآباد نیست، بلکه یک تجاوز نظامی جدید محسوب میشود و از منظر حقوقی بسیار فراتر از نقض یک بند از توافق است.
وی افزود: سادهانگاری است اگر این اقدامات تنها بهعنوان نقض بند اول یادداشت تفاهم تلقی شود، زیرا ماهیت آن تجاوز نظامی آشکار علیه جمهوری اسلامی ایران است.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با اشاره به تحولات اخیر منطقه، گفت که ایران ضربات سنگینی به پایگاههای آمریکا وارد کرده و آمار واقعی تلفات نیروهای آمریکایی بهمراتب بیشتر از ارقام اعلامشده از سوی واشنگتن است.
غریبآبادی گفت: در این دور از درگیریها، پایگاههای آمریکا در منطقه، بهویژه در اردن، هدف حملات سنگین و پیامداری قرار گرفتند.
وی افزود: آمریکاییها آمار تلفات خود را سانسور میکنند و از سه یا چهار کشته سخن میگویند، اما بر اساس اطلاعات موثق در اختیار ایران، میزان خسارات و تلفات جانی دشمن بسیار فراتر از ارقام اعلامی است.
وی با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران در موضع انفعال قرار ندارد، اظهار کرد: آمریکا اگر دو ضربه وارد کند، چهار سیلی دریافت خواهد کرد و عقبنشینی میکند.
غریبآبادی با اشاره به گزینههای پیش روی جمهوری اسلامی ایران در شرایط کنونی گفت: در حال حاضر دو سناریوی اصلی پیش روی کشور قرار دارد که تصمیمگیری درباره آن بر عهده مقامات عالی نظام است. سناریوی نخست، ادامه وضعیت موجود شامل نبرد ترکیبی، تداوم مسدود بودن تنگه هرمز و پاسخ قاطع به محاصره است. سناریوی دوم نیز بررسی شرایط توقف درگیریها و آغاز گفتوگوها در صورت بازگشت طرف مقابل به تعهدات است.
وی افزود: هر تصمیمی که در بالاترین سطح نظام اتخاذ شود، مبنای عمل خواهد بود و در صورت هرگونه اقدام جدید از سوی دشمن، راهبردهای پیشدستانه و پیشگیرانه نیروهای مسلح، توان عملیاتی طرف مقابل را فلج خواهد کرد.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه همچنین تأکید کرد که فشارهای اقتصادی و محاصره، هیچ نقشی در تصمیم ایران برای پذیرش پیشنهادهای گفتوگو ندارد و گفت: تجربه ونزوئلا نشان داد برخی کشورها ظرف ۴۸ ساعت زیر فشار آمریکا فرو میریزند، اما جمهوری اسلامی ایران ۴۵ سال است که در برابر این فشارها ایستادگی کرده است.
غریبآبادی درباره تبعات بسته بودن تنگه هرمز نیز اظهار کرد: بسته شدن تنگه هرمز فشارهایی در سطح جهانی ایجاد میکند، اما هدف ایران دفاع از خود در برابر تجاوز آمریکا است.
وی یادآور شد که نخستوزیر هند نیز در پی بسته شدن تنگه، برنامه ریاضت اقتصادی ارائه کرده است.
وی همچنین با رد برخی گزارشهای رسانههای غربی گفت: ارقامی که رسانههایی مانند گاردین و رویترز درباره درآمدهای ۱۲۰ تا ۵۰۰ میلیارد دلاری ناشی از ترتیبات جدید تنگه هرمز مطرح میکنند، اغراقآمیز و فاقد مبنای دقیق است.
غریبآبادی با اشاره به رایزنیهای تهران و مسقط افزود: مذاکرات با عمان در حالی ادامه دارد که تنگه هرمز همچنان بهطور کامل مسدود است. ایران به طرف عمانی اعلام کرده که ابتدا باید درباره ترتیبات جدید به تفاهم برسیم و سپس درباره بازگشایی تنگه تصمیمگیری شود.
وی تصریح کرد: جمهوری اسلامی بهصراحت اعلام کرده است که مسیر جنوبی تنگه هرمز را حتی برای یک ساعت نیز به رسمیت نمیشناسد و دور جدید درگیریها نیز به دلیل عبور غیرقانونی کشتیها از همین مسیر آغاز شد.
وی تأکید کرد: اگر مسیری که ما پیشنهاد دادیم، مورد پذیرش قرار نگیرد، هیچ فرمول دیگری نیز مورد پذیرش قرار نخواهد گرفت.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه گفت: از نگاه جمهوری اسلامی ایران، تنگه هرمز دارای دو رژیم حقوقی متفاوت در شرایط جنگ و صلح است و در وضعیت کنونی، قواعد حاکم بر شرایط جنگی بر این آبراه اعمال میشود.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با تأکید بر اینکه تصمیمگیری درباره آینده تنگه هرمز و نحوه مدیریت بحران، در صلاحیت عالیترین سطوح تصمیمگیری کشور است، گفت: تعیین تکلیف درباره ادامه مسدود بودن تنگه هرمز یا ورود به فرآیند مدیریت بحران، یک تصمیم کلان و راهبردی است.
کاظم غریبآبادی اظهار کرد: تصمیم درباره اینکه تنگه هرمز همچنان مسدود بماند یا وارد روند مدیریت بحران شویم، تصمیمی نیست که توسط یک فرد، وزیر امور خارجه یا حتی رئیسجمهور بهتنهایی اتخاذ شود، بلکه تمامی ابعاد سیاسی، امنیتی و راهبردی آن در جلسات عالی نظام در حال بررسی است.
وی همچنین با اشاره به جنگ اخیر تصریح کرد: در جنگ ۱۲ روزه، رژیم صهیونیستی در نهایت درخواست آتشبس داد و در جنگ ۴۰ روزه نیز با وجود حمایت آمریکا، کشورهای اروپایی و برخی بازیگران منطقه از اسرائیل، این ائتلاف نتوانست جمهوری اسلامی ایران را شکست دهد.
غریبآبادی افزود: پس از ۴۰ روز درگیری نیز طرف مقابل ناچار به درخواست آتشبس شد و این موضوع نشان میدهد که مقایسه عملکرد ایران با سایر جنگهای منطقه، بیانگر قرار داشتن جمهوری اسلامی در موقعیت قدرت و دستیابی به یک پیروزی راهبردی است.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با تأکید بر اینکه بحث درباره ادامه عضویت ایران در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) نباید یک موضوع ممنوعه تلقی شود، گفت: بررسی خروج از این پیمان نیازمند ارزیابی دقیق ابعاد فقهی، شرعی، حقوقی، امنیتی و راهبردی است.
کاظم غریبآبادی اظهار کرد: خروج از NPT یک موضوع ساده یا صفر و صدی نیست و نمیتوان بدون بررسی همه جوانب درباره آن تصمیم گرفت.
وی با اشاره به توقف همکاریهای پادمانی ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی افزود: در شرایط کنونی که بازرسیهای آژانس بهطور کامل متوقف شده است، باید بررسی شود که خروج رسمی از پیمان NPT چه میزان بازدارندگی بیشتری برای ایران ایجاد میکند.
غریبآبادی با اشاره به سوابق بینالمللی گفت: کره شمالی از پیمان NPT خارج شد و پس از آن به سلاح هستهای دست یافت، در حالی که هند، پاکستان و اسرائیل نیز از ابتدا عضو این پیمان نبودهاند.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه تصریح کرد: اگر کشوری از NPT خارج شود اما به سمت تولید سلاح هستهای نرود، باید بررسی کرد که آیا این اقدام موجب تقویت امنیت ملی و افزایش قدرت چانهزنی و کارت مذاکراتی آن کشور خواهد شد یا برعکس، مخاطرات بیشتری ایجاد میکند.
وی تأکید کرد: موضوع ماندن یا خروج از NPT دیگر نباید یک تابو باشد و لازم است نخبگان، دانشگاهیان و مراکز کارشناسی بدون شتابزدگی و با بررسی همه ابعاد، درباره آن بحث و تبادل نظر کنند تا زمینه برای اتخاذ تصمیمی دقیق و مبتنی بر منافع ملی فراهم شود.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با تأکید بر اینکه در شرایط کنونی برنامهای برای مذاکره با آمریکا وجود ندارد، گفت: جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر صرفاً روند رایزنیها با عمان را بهصورت گامبهگام دنبال میکند.
غریبآبادی اظهار کرد: نباید آمریکا را به این رویه عادت داد که هر زمان بخواهد دست به اقدام نظامی بزند و هر زمان نیز اراده کند، پشت میز گفتوگو بنشیند. از این رو، در شرایط فعلی هیچ برنامهای برای مذاکره با آمریکا وجود ندارد و رایزنیها تنها از مسیر عمان ادامه دارد.
وی همچنین درباره روابط ایران با چین و روسیه گفت: روابط جمهوری اسلامی ایران با چین و روسیه روابطی راهبردی است و بهویژه چین در حوزههای تجاری، اقتصادی و مقابله با تحریمها عملکرد مناسبی داشته است.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه در عین حال تأکید کرد: در عرصه دیپلماسی، هر کشوری در نهایت بر اساس منافع ملی خود عمل میکند و نباید انتظار داشت چین یا روسیه همه مشکلات ایران را حل کنند.
