به گزارش ایرنا، پزشک خانواده یکی از مهمترین پایههای نظام سلامت است، زیرا بهعنوان نخستین حلقه ارتباط مردم با خدمات درمانی، نقش زیادی در پیشگیری، تشخیص زودهنگام و مدیریت بیماریها دارد. وقتی هر خانواده پزشک مشخصی داشته باشد، روند پیگیری وضعیت سلامت اعضای خانواده منظمتر میشود و بسیاری از مشکلات قبل از آنکه به مراحل حاد برسند، شناسایی و درمان خواهند شد. این موضوع علاوه بر کاهش هزینههای درمان، باعث افزایش کیفیت خدمات و رضایت مردم نیز میشود.
اهمیت پزشک خانواده فقط به درمان بیماری محدود نیست، بلکه در ارتقای سواد سلامت جامعه نیز نقش اساسی دارد. پزشک خانواده میتواند با آموزش درباره تغذیه، بهداشت، واکسیناسیون، مراقبتهای دوران بارداری، سلامت کودکان و پیشگیری از بیماریهای مزمن، خانوادهها را در مسیر زندگی سالمتر هدایت کند. به همین دلیل، اجرای درست این طرح میتواند بار مراجعه غیرضروری به بیمارستانها و مراکز تخصصی را کاهش دهد و نظام سلامت را کارآمدتر سازد.
در سیستان و بلوچستان، طرح پزشک خانواده از اهمیت دوچندانی برخوردار است، زیرا این استان بهدلیل پراکندگی جغرافیایی، دوری برخی مناطق از مراکز درمانی و وجود روستاها و نقاط کمبرخوردار، بیش از بسیاری از استانها به خدمات اولیه و در دسترس سلامت نیاز دارد. در چنین شرایطی، پزشک خانواده میتواند نقش مؤثری در تأمین عدالت درمانی ایفا کند و دسترسی مردم مناطق محروم به خدمات پزشکی را بهبود ببخشد.
از سوی دیگر، تقویت طرح پزشک خانواده در سیستان و بلوچستان میتواند به کاهش نابرابریهای بهداشتی، شناسایی سریعتر بیماریها و پیشگیری از بروز بحرانهای درمانی کمک کند. این طرح اگر با تأمین نیروی انسانی، امکانات کافی و حمایت مستمر همراه باشد، نهتنها سطح سلامت عمومی را ارتقا میدهد، بلکه میتواند اعتماد مردم به نظام سلامت را نیز افزایش دهد. به همین دلیل، توجه ویژه به اجرای مؤثر پزشک خانواده در سیستان و بلوچستان، یک ضرورت جدی برای توسعه سلامت در این استان به شمار میرود.
در همین راستا و بهمنظور تشریح ابعاد مختلف، مزایا، فرآیند اجرایی و وضعیت زیرساختی این طرح ملی در حوزه زیرپوشش دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر، خبرنگار ایرنا گفتوگویی با محمدعلی رضایی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر انجام داده است.
ایرنا: بهعنوان نخستین سؤال، بفرمایید فلسفه اصلی اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع چیست و دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر چه اهدافی را در این مسیر دنبال میکند؟
رضایی: ببینید، ساختار سنتی درمان در کشور ما سالهاست که «درمانمحور» و «پزشکمحور» بوده؛ یعنی فرد صبر میکند تا بیمار شود و سپس شخصا و بدون نقشه راه، به متخصص یا فوقتخصص مراجعه میکند. این روش سه آسیب عمده اتلاف وقت بیمار، تحمیل هزینههای سنگین و کمرشکن به خانوادهها و سردرگمی در چرخه درمان را به دنبال دارد.
فلسفه پزشک خانواده، تغییر این رویکرد به سمت «سلامتمحور» و «پیشگیریمحور» بودن است. در این طرح، هر شهروند ایرانی دارای یک پزشک مشخص (پزشک خانواده) و یک تیم سلامت شامل مراقبان سلامت و ماما میشود که مسئولیت پایش مداوم سلامت او را بر عهده دارند. هدف اصلی ما در این طرح، برقراری عدالت در دسترسی به خدمات سلامت، کاهش پرداخت از جیب مردم و بهینهسازی توزیع منابع درمانی در پهنه جغرافیایی جنوب استان است.
ایرنا: یکی از ابهامات شهروندان، چگونگی ارائه خدمات به بیماران در طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع است. اگر فردی در این طرح بیمار شود، فرآیند مراجعه و درمان او از لحظه شروع تا بهبودی کامل چگونه خواهد بود؟
رضایی: این سؤال بسیار کلیدی است و من میخواهم مسیر را بسیار شفاف و مرحلهبهمرحله توضیح دهم.
قبل از هر چیز باید بگویم که سالاانه چهار بار، پیشگیری و پایش هر فرد بهصورت رایگان توسط پزشک خانواده انجام میشود؛ یعنی قبل از آنکه اصلا علائمی از بیماری ظاهر شود، غربالگریهای دورهای فشار خون، دیابت، سرطانهای شایع و سلامت روان بهصورت فعال انجام میشود و پرونده الکترونیک سلامت شهروندان توسط مراقبان سلامت در پایگاههای بهداشت و مراکز خدمات جامع سلامت فعال میشود.
حالا از اینجا به بعد، فرآیند نظام ارجاع در سه سطح تعریف میشود: سطح یک (پزشک خانواده): در صورت بروز هرگونه علائم بیماری، اولین محل و اولین نقطهای که بیمار به آن مراجعه میکند، پزشک خانواده اوست. به این شکل که بیمار ابتدا به مرکز خدمات جامع سلامت مراجعه میکند تا پزشک خانواده پس از معاینه و بررسی سوابق در پرونده الکترونیک، تشخیص اولیه را ارائه دهد. در بیش از ۸۵ درصد موارد، مشکل بیمار در همین سطح یک، با تجویز دارو یا توصیههای بهداشتی حل میشود؛ اما اگر بیماری نیاز به بررسی تخصصیتر داشته باشد، پزشک خانواده از طریق سیستم الکترونیک، بیمار را به پزشک متخصص در سطح دو، در کلینیکهای ویژه تخصصی ارجاع میدهد و برای او وقت ملاقات رزرو میکند.
ارجاع به سطح دو (پزشک متخصص): پس از ویزیت بیمار توسط پزشک خانواده و تشخیص نیاز به ویزیت تخصصیتر، بیمار به کلینیک تخصصی ارجاع داده میشود. در این مرحله، پزشک متخصص با دسترسی به پرونده الکترونیک بیمار، معاینه و درمان تخصصی را انجام داده و نتیجه را دوباره در سیستم، یعنی پرونده الکترونیک بیمار، ثبت میکند تا پزشک خانواده در جریان روند درمان قرار گیرد. در واقع، گزارش کامل روند درمان تخصصی و نتایج آن به پزشک خانواده اطلاع داده میشود که همان بازخورد ارجاع است.
ارجاع به سطح سه (فوقتخصص و بستری بیمارستانی): در صورتی که بیمار نیاز به جراحی پیچیده، بستری در بخشهای ویژه یا خدمات فوقتخصصی داشته باشد، از سطح ۲ به بیمارستانهای معین در سطح سه ارجاع داده میشود. پس از ترخیص نیز، خلاصه پرونده الکترونیک سلامت بیمار به پزشک خانواده او فرستاده میشود تا مراقبتهای پس از ترخیص و دورههای نقاهت تحت نظارت تیم سلامت محلی انجام شود.
ایرنا: اجرای کامل این زنجیره چه مزیتهای ملموسی برای مردم و سیستم بهداشت و درمان دارد؟
رضایی: مزایای این طرح را میتوان در سه محور خلاصه کرد کاهش چشمگیر هزینههای درمان که مهمترین مزیت برای مردم، کاهش شدید هزینههاست. طبق قانون، بیمارانی که از مسیر نظام ارجاع و پزشک خانواده به متخصص یا بیمارستان مراجعه میکنند، فرانشیز بسیار ناچیزی، گاهی تا صفر یا ۵ درصد، پرداخت میکنند. در حالی که مراجعه مستقیم و خارج از سیستم ارجاع، هزینههای سنگین آزاد یا تعرفههای غیرحمایتی را به همراه دارد.
دیگری پیشگیری و تشخیص زودرس است؛ بسیاری از بیماریهای مهلک مانند دیابت و فشار خون بالا، در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارند. پزشک خانواده با پایش مستمر، این بیماریها را پیش از بروز عوارض خطرناک، مانند سکتههای قلبی و مغزی، شناسایی و کنترل میکند.
جلوگیری از سردرگمی بیمار و تجویزهای تکراری، که در سیستم ارجاع، بیمار دیگر نیازی ندارد خودش حدس بزند به چه متخصصی مراجعه کند. همچنین از تکرار آزمایشها و تصویربرداریهای پزشکی بیمورد جلوگیری میشود، چرا که سوابق بیمار بهطور یکپارچه در سامانه الکترونیک ثبت است.
ایرنا: وضعیت زیرساختی دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر برای اجرای این طرح بزرگ در منطقه جنوب استان چگونه است؟
رضایی: در دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر با جدیت در حال توسعه زیرساختهای فیزیکی و الکترونیکی هستیم. در بخش زیرساختهای الکترونیک، سامانههای پرونده الکترونیک سلامت، مانند سامانه سیب، در تمام مراکز شهری و روستایی ما فعال و به هم متصل شدهاند.
در حوزه فیزیکی و نیروی انسانی نیز تلاش کردهایم با تجهیز مراکز خدمات جامع سلامت، تأمین پزشکان عمومی، ماماها و مراقبان سلامت، و همچنین ارتقای ظرفیت کلینیکهای تخصصی، آمادگی ۱۰۰ درصدی برای میزبانی از این طرح داشته باشیم. البته چالشهایی در زمینه پراکندگی جغرافیایی منطقه داریم که با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، راهاندازی تیمهای سیار سلامت و توسعه زیرساختهای مخابراتی در نقاط دوردست، درصدد پوشش کامل تمامی نقاط هستیم.
ایرنا: پیام شما بهعنوان متولی دستگاه ارائه خدمات بهداشتی و درمانی به شهروندان حوزه تحت پوشش دانشگاه چیست؟
رضایی: پیام من به شهروندان این است که به سیستم بهداشت و درمان خود اعتماد کنند. پزشک خانواده دلسوزترین و آگاهترین ناظر بر سلامت شما و اعضای خانوادهتان است. از همه شهروندان درخواست دارم با مراجعه به نزدیکترین مرکز بهداشتی، نسبت به ثبتنام و بهروزرسانی پرونده سلامت خود اقدام کنند و مسیر درمان خود را همواره از کانال پزشک خانواده آغاز نمایند تا هم از مزایای مالی دولتی بهرهمند شوند و هم سلامت خود را تضمین کنند.
اما اجرای مطلوب و موفقیت این طرح ملی حاصل نمیشود مگر با همکاری و همیاری اصحاب رسانه که در جهت ابهامزدایی، تبیین و فرهنگسازی این طرح ملی تلاش میکنند.
به گزارش ایرنا، شهرستان ایرانشهر با وسعت ۱۶ هزار کیلومترمربع، بیش از ۲۵۰ هزار نفر جمعیت دارد و ۱۰۲ روستای بالای ۲۰ خانوار، ۹۸ روستای دارای شورای اسلامی و ۸۳ روستای دارای دهیاری است.
