به عبارتی طرح «کدینگ کارت سوخت» به گونهای طراحی شده که هر کارت سوخت تنها در محدوده جغرافیایی مشخصی کارایی دارد و خارج از آن استان یا منطقه، امکان استفاده از جایگاههای سوخت کدینگشده وجود ندارد.
کدینگ کارتهای سوخت یکی از ابزارهایی است که دولتها برای مدیریت مصرف سوخت، جلوگیری از قاچاق، و اختصاص سهمیه سوخت به خودروها بهکار میگیرند. اما سوال اینجاست که آیا این روش تنها راهحل موجود است و آیا موفقیتآمیز بوده؟
هرچند که ممکن است کدینگ کارتهای سوخت تا حدی قاچاق سوخت را کاهش دهد، اما مشکلات فنی و نقص در سامانهها همچنین تعریف نشدن آن برای خودروهایی که خارج از استان کرمان وارد این محدوده می شوند همه و همه باعث نارضایتی نه تنها اهالی کرمان بلکه مسافرانی شده است که این استان را برای سفر خود انتخاب کرده اند مشکلی که هم اکنون بسیاری از مردم هرمزگان را نیز در سفر به کرمان تحت تاثیر خود قرار داده است.
بهطور کلی، کدینگ کارت سوخت یک ابزار مدیریتی مفید است اما به تنهایی کافی نیست، برای موفقیت کامل، لازم است زیرساختهای فنی، نظارت میدانی، سامانههای هوشمند و سیاستهای اقتصادی مکمل همزمان به کار گرفته شوند.
صف های طولانی و سرگردانی مسافران در استان کرمان
در این طرح کارت سوخت هر خودرو تنها در «محدوده جغرافیایی مشخص» معتبر است یعنی وقتی یک مسافر از هرمزگان با پلاک و کارت سوخت غیرکرمانی وارد این استان میشود، سامانه سوخت، کارت او را بهعنوان کارت «مهاجر» یا «خارج از محدوده» شناسایی میکند در نتیجه کارت سوخت در جایگاههای عادی «فاقد اعتبار» شناخته شده و اجازه سوختگیری نمیدهد.
این سیاست، خودروهای سواری شخصی مسافران هرمزگان را در دام صفهای طولانی، هزینههای گزاف و سرگردانی عمدی انداخته و مهماننوازی «دیار کریمان» را با مشکلاتی مواجه کرده است که نتیجه آن تحمیل ساعتها عذاب به خانوادهها و مسافران عادی و بلاتکلیفی آنها در جاده ها و شهرهای مختلف کرمان است .
دارندگان خودرو با پلاک هرمزگان هنگام سفر به استانهای همجوار، مانند کرمان به دلیل فعال بودن سیستم کدینگ با محدودیت مواجه میشوند و کارت سوختشان در جایگاههای عمومی شناسایی نمیشود.
این محدودیتها باعث اتلاف وقت، افزایش هزینه و حس تبعیض میان مردم میشود، شلوغی جایگاههای محدود و خرید سوخت آزاد فشار مضاعفی بر خانوادهها وارد میکند و تصویر نامطلوبی از مدیریت خدمات عمومی ایجاد میکند.
تاکنون افراد زیادی از مدیران اجرایی و مقامات قضایی تا نمایندگان هرمزگان در مجلس برای مخالفت با این طرح خطابه هایی خوانده و سخنرانی کرده اند اما مصیب نظری، عضو شورای شهر بندرعباس، کدینگ کارتهای بنزین هرمزگانیها در استانهای را موجب آزار و اذیت آنان عنوان کرده و معتقد است: «هرمزگانی ها در سفر به کرمان حتی با کارت خود نمیتوانند بنزین بزنند؛ این موضوع ننگی بر پیشانی منابع عمومی است».
وی افزود: کاهش سهمیهها یا طبقهبندی خدمات به هرمزگانیها غیرمنصفانه است و باید اصلاح شود.
متأسفانه مسئولان هرمزگان چهار سال تمام فقط به نامهنگاری، پیگیریهای اداری بیرمق و حرفهای بی نتیجه بسنده کردهاند و این مماشات طولانی، عملاً به تداوم رنج و محنت مردم دامن زده و هیچ اقدام عملی قاطعی انجام نشده است.
تعارض با هویت دیار کریمان
به اعتقاد مردم هرمزگان این طرح با روح «دیار کریمان» و مهماننوازی تاریخی استان کرمان در تعارض است زیرا استانی که باید به گشادهدستی و پذیرایی گرم مردمانش افتخار کند، حالا با تبعیض آشکار و مانعتراشی برای مردم تبدیل شده است.
این وضعیت با فرهنگ مهماننوازی و گشادهدستی تاریخی کرمان در تضاد است، برخورد سختگیرانه با پلاکهای غیربومی، تصویری از «مانعتراشی» ایجاد کرده که با روح مهماننوازیِ کرمانیها همخوانی ندارد.
وقتی مسافر در جادههای کرمان با مشکل سوخت مواجه میشود و ساعتها در صف یا سرگردان میماند، «خستگی ناشی از استرس» جایگزین «لذت سفر» میشود، این موضوع باعث میشود گردشگر ترجیح دهد سفر خود را کوتاهتر کند یا حتی اگر به دلیل مشکلات سوخت در میانه راه با مشکل مواجه شد، سفر را نیمهتمام رها کرده و به مقصد اصلی خود برگردد و این به معنای از دست رفتن درآمد حاصل از هتلها، رستورانها و مراکز خرید استان کرمان است.
گردشگری بر پایه «تجربه» و «احساس» بنا شده است، وقتی یک مسافر (بهویژه مسافری که از استانهای همجوار مثل هرمزگان میآید) با برخوردِ سختگیرانه، تبعیضآمیز و محدودیتهای فنی در اولین قدمِ ورود به استان مواجه میشود، ذهنیت او از کرمان تغییر میکند و سعی خواهد کرد سفر دیگری به آن استان انجام نداده و به قوا معروف «عطایش را به لقایش ببخشد» زیرا در نظر وی کرمان از یک «مقصد جذاب و مهماننواز» به یک «مقصد پرچالش و دشوار» تبدیل شده است.
کرمان یکی از قطبهای اصلی در مسیرهای ترانزیتی و گردشگری جنوب به شمال و شرق به غرب است، اگر مسافری که قصد عبور از کرمان را دارد، بداند که سوختگیری در این استان یک «ماجراجویی دشوار» و «هزینهبر» است، مسیرهای جایگزین را انتخاب خواهد کرد.
نقشی که مسوولان هرمزگانی باید ایفا کنند
کرمان با جاذبههای فراوان میتوانست میزبان شایسته گردشگران هرمزگانی باشد، اما این سیاست تجربه سفر با خودرو شخصی را زیرسوال برده است، مقایسه صادقانه آمار گردشگران ورودی قبل و بعد از اجرای این طرح نشان خواهد که این طرح چه خسارت جبرانناپذیری به گردشگری این استان وارد کرده است.
برخی مسوولان و شهروندان هرمزگانی با انتقاد از عملکرد ضعیف مدیران ارشد استان معتقدند آنها نیز باید علاوه بر مقابله به مثل عملی (اعمال محدودیت مشابه برای پلاکهای کرمانی در جایگاههای هرمزگان)، راهکارهای حقوقی جدی و مؤثری مانند پیگیری قضایی از طریق دادستانی و قوه قضائیه با استناد به اصل برابری شهروندان (ماده ۳ قانون اساسی) و جلوگیری از تبعیض بین استانی انجام شود.
نمایندگان مجلس نیز در این زمینه می توانند اقدامات موثری همچون طرح تذکر و سؤال از وزیر نفت و مسئولان مرتبط در مجلس شورای اسلامی را برای الزام به لغو فوری طرح و درخواست ابطال یا اصلاح طرح در سطوح بالاتر را دنبال کنند.
آنها همچنین باید از طریق «استعلام رسمی از دولت» و «کمیسیونهای تخصصی مجلس»، به دنبال پاسخ برای این سوال باشند که: «چگونه یک طرح مدیریتی میتواند حق تردد و دسترسی به سهمیه قانونی را برای شهروندان یک استان در استان دیگر سلب کند؟».
به اعتقاد مردم مسوولان هرمزگان باید از نقش «ناظر و معترض» به نقش «طراح راهکار و مذاکرهکننده» تغییر وضعیت دهند، آنها نباید فقط بپرسند «چرا این اتفاق میافتد؟»، بلکه باید با فشار همزمان مسوولان کشوری را مجاب سازند که به جای «کدینگ جغرافیایی»، به سمت «کدینگ هوشمند و منعطف» حرکت کند که در آن، هویت مسافر از هویت قاچاق متمایز شود.
