صنعت روی زنجان در دوراهی توسعه یا تعارض با محیط زیست

جوان آنلاین: استان زنجان با دارابودن قدمتی دیرینه، آثار تاریخی بی‌نظیر و طبیعتی بکر، از مقاصد بالقوه گردشگری در ایران محسوب می‌شود. موقعیت ممتاز جغرافیایی زنجان که این استان را به دروازه شمال‌غرب کشور تبدیل کرده، ظرفیت‌های بی‌بدیلی در حوزه کشاورزی و تولید محصولات ارگانیک فراهم آورده که می‌تواند زمینه‌ساز رونق «گردشگری کشاورزی» باشد. با این حال، پارادوکسِ «ظرفیت بالا در مقابل ماندگاری پایین» همچنان چالش اصلی این دیار است، چراکه سالانه میلیون‌ها مسافر از این مسیر گذر می‌کنند، اما زنجان همچنان برای بسیاری، تنها یک معبر کوتاه برای رسیدن به مقصد است. در این میان، مدیریت شهری زنجان با درک ضرورت خروج از وضعیت «گذرگاهی»، اجرای پروژه‌های تحول‌آفرین را در دستور کار قرار داده است. تعریف و پیگیری پروژه‌های جدید گردشگری در محدوده سبزه‌میدان، گامی استراتژیک برای تغییر ماهیت شهر از یک گذرگاه به مقصدی دیدنی و ماندگار است. 

زنجان در شاهراه شمال‌غرب کشور، گنجینه‌ای از دیدنی‌هاست. از گنبد سلطانیه، یادگار معماری ایرانی-اسلامی، تا بازار تاریخی زنجان به عنوان طولانی‌ترین بازار سرپوشیده جهان، هر کدام راوی تاریخی کهن هستند. موزه مردان نمکی، رختشویخانه و طبیعت دل‌انگیز گاوازنگ، همواره گردشگران بی‌شماری را مجذوب می‌کند. کارشناسان معتقدند تقویت این ظرفیت‌ها نیازمند برگزاری مستمر رخداد‌های فرهنگی است. در همین راستا، برگزاری جشنواره‌های ملی و محلی در طول سال، زنجان را به قطبی برای گردشگران فرهنگ‌دوست تبدیل کرده است که نه تنها معرفی‌کننده هنر و صنایع دستی این سرزمین است، بلکه به پویایی اقتصاد محلی نیز کمک شایانی می‌کند. 

 سبزه‌میدان، احیای هویت شهری

زنجان امروز در میانه یک تحول ساختاری قرار دارد. مدیریت شهری با شناسایی گلوگاه‌های توسعه، تلاش می‌کند تا از یک شهر صرفاً عبوری، به مقصدی گردشگرپذیر تبدیل شود. در واقع، آنچه زنجان را از سایر شهر‌های تاریخی متمایز می‌کند، نه فقط بنا‌های خشتی و سنگی، بلکه پتانسیل بالای آن در تلفیق کشاورزی با گردشگری است. باغ‌های انگور، مزارع زیتون و محصولات استراتژیک این منطقه، قابلیت آن را دارند که به جاذبه‌ای برای گردشگران علاقه‌مند به طبیعت‌گردی و بومگردی تبدیل شوند، مشروط بر اینکه زیرساخت‌های لازم برای اقامت و ماندگاری فراهم آید. 

مدیریت شهری زنجان در یک حرکت هماهنگ با شورای شهر، نگاهی متفاوت به بافت تاریخی و مرکز شهر دارد. شهردار زنجان با تأکید بر اینکه مدیریت شهری برنامه‌های ویژه‌ای برای توسعه ظرفیت‌های گردشگری دارد، می‌گوید: «پروژه‌های جدید گردشگری در محدوده سبزه‌میدان تعریف شده است.»

منصور سلطانی‌محمدی می‌افزاید: «تلاش ما این است که پروژه‌هایی در تراز ملی در شهر زنجان تعریف و اجرا کنیم تا بتوانیم انتظارات شهروندان را برآورده کنیم.»

وی با اشاره به حساسیت‌های موجود می‌گوید: «حساسیت و مطالبه شهروندان نسبت به پروژه سبزه‌میدان و تذکراتی که از سوی رسانه‌ها مطرح می‌شود، مدیریت شهری را بر آن می‌دارد که با جدیت بیشتری موضوع را دنبال کند. براساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، این پروژه در ابتدای مهرماه به سرانجام می‌رسد.»

سلطانی‌محمدی استقبال شهروندان از پروژه سبزه‌میدان را رضایت‌بخش ارزیابی می‌کند و بیان می‌کند: «به سرانجام رسیدن پروژه‌هایی که سال‌ها به‌عنوان پروژه‌های نیمه‌تمام مطرح بودند، برای مدیریت شهری رضایت‌بخش است.» او می‌گوید: «پروژه سبزه‌میدان با همکاری شهرداری، شورای اسلامی شهر و شهروندان به نتیجه رسیده و این همکاری می‌تواند در اجرای سایر پروژه‌های شهری نیز ادامه پیدا کند.»

این مسئول همچنین به پروژه‌های مکمل اشاره می‌کند و می‌گوید: «پروژه ساماندهی دکل‌های فشار قوی موجود در شهر تعریف شده است که حدود یک تا یک‌ونیم سال برای اخذ مجوز‌های لازم پیگیری شد و امسال برای اجرای آن بودجه اختصاص یافته است. فاز نخست این پروژه طی ماه‌های آینده کلنگ‌زنی می‌شود و این طرح می‌تواند به عنوان مکمل پروژه سبزه‌میدان، ظرفیت جدیدی در حوزه گردشگری شهر ایجاد کند.»

شهردار زنجان با اشاره به پتانسیل‌های فرهنگی شهر زنجان بیان می‌کند: «برخی مجموعه‌ها مانند پارک خانواده برای بسیاری از شهروندان ناشناخته است، در حالی که این مجموعه ظرفیت مناسبی برای برگزاری برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی دارد. معرفی ظرفیت‌های موجود در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و گردشگری باید با جدیت بیشتری دنبال شود تا شهروندان از ظرفیت‌های شهر شناخت بیشتری پیدا کنند.»

 تقویم رویدادها، بازوی محرک گردشگری

در کنار پروژه‌های عمرانی، برگزاری رویداد‌ها نقش کلیدی در جذب گردشگر دارد. در این میان، زنجان با برگزاری جشنواره‌های متعدد، تلاش دارد گردشگری فرهنگی، خوراکی و بومی را تقویت کند. 

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان زنجان، در گفت‌و‌گو با «جوان» به اهمیت این رویداد‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: «جشنواره ملی آش زنجان یکی از قدیمی‌ترین جشنواره‌های غذای ایران است که همه ساله در شهر زنجان برگزار می‌شود و اقوام مختلف ایرانی در آن آش‌های محلی خود را تهیه و عرضه می‌کنند.»

مهدی باقری با اشاره به اهداف این جشنواره‌ها ادامه می‌دهد: «این جشنواره با هدف تبلیغ جاذبه‌های گردشگری و فرهنگی استان، ایجاد فضای اقتصادی و اشتغالزایی و معرفی صنایع‌دستی برگزار می‌شود. برنامه‌های متنوعی مانند مسابقه پخت آش، موسیقی سنتی، برنامه‌های آیینی و نمایشگاه صنایع‌دستی از بخش‌های این جشنواره است که به طور معمول در مهرماه در محل دایمی نمایشگاه‌های بین‌المللی کاسپین زنجان برگزار می‌شود.» او همچنین از سایر رویداد‌ها یاد می‌کند و می‌گوید: «جشنواره‌های بومی و محلی نیز از دیگر رخداد‌های مهم این شهر است که با محوریت آداب، رسوم و فرهنگ محلی در مناطق مختلف برگزار می‌شود و فرصت آشنایی با زندگی مردم محلی را فراهم می‌آورد.»

این مسئول لیست بلندبالایی از جشنواره‌ها را ذکر می‌کند که شامل، جشنواره جغور بغور، اقوام ایرانی، اکو، راه ابریشم، طعم امید و طعم گردشگری، بادبادک‌های نیک‌پی، جشنواره غذا‌های دانشجویی، جشنواره گلابگیری، جشنواره عشایری قره‌اغلانلو، جشنواره ساخت تندیس‌های یخی ایل داغی و جشنواره زیتون است. 

این رویداد‌ها در تقویم گردشگری کشور ثبت شده‌اند و به رشد کمی و کیفی گردشگری زنجان کمک می‌کنند. با این حال، برگزاری رویداد‌ها به‌تنهایی کافی نیست و زیرساخت‌ها باید همگام با این رویداد‌ها رشد کنند. 

 پروژه‌هایی با پیوست‌های اجتماعی و فرهنگی

نگاه مدیریت شهری زنجان تنها به المان‌های گردشگری محدود نمی‌شود. شهردار زنجان در خصوص پروژه جابه‌جایی ساکنان کوی فاطمیه اظهار می‌کند: «این پروژه در ظاهر یک طرح عمرانی است، اما دارای پیوست اجتماعی و فرهنگی نیز است. برای اجرای این پروژه سال‌ها پیگیری انجام شد و مجوز‌های لازم نیز دریافت شده است.» سلطانی‌محمدی تأکید می‌کند: «تجربه اجرای پروژه کوی فاطمیه می‌تواند الگویی برای اجرای طرح‌هایی باشد که در کنار کارکرد عمرانی، آثار و پیامد‌های اجتماعی و فرهنگی نیز دارند.»

همچنین حسین حمزلوپاک، رئیس شورای اسلامی شهر زنجان، بر ضرورت تداوم بهسازی معابر شهری تأکید کرده و می‌گوید: «اصلاح و مناسب‌سازی معابر باید با اولویت‌بندی مناسب دنبال شود.» وی با اشاره به موضوع مدیریت پسماند می‌افزاید: «زمان جمع‌آوری زباله نیز باید مورد بازنگری قرار گیرد تا ضمن کاهش مزاحمت‌های شهری، مشکلات ترافیکی ناشی از این عملیات کاهش یابد.»

در نهایت باید گفت که زنجان برای تبدیل شدن به مقصد تراز اول گردشگری، به ترکیبی از پروژه‌های سخت‌افزاری مانند سبزه‌میدان و نرم‌افزاری مانند جشنواره‌های آیینی نیاز دارد. تقویت حوزه گردشگری، نیازمند به کارگیری الزامات خاص آن است، چراکه زنجان با وجود ظرفیت‌های بالا در برگزاری جشنواره‌ها، همچنان از کمبود منابع مالی و سرمایه‌گذاری رنج می‌برد. رفع این مشکلات می‌تواند زنجان را از یک معبر عبوری، به نگینی درخشان در حوزه گردشگری شمال‌غرب کشور تبدیل کند. رسیدن به این هدف، نیازمند صبر، تداوم در پیگیری پروژه‌ها و مشارکت بخش خصوصی در کنار همت مدیریت شهری است.