اما تنکابنیها، پاسخی متفاوت برای این تغییر پیدا کردهاند که دستکم قدری این وضعیت را تعدیل میکند و قرار است هویت و عناصر بومی محلی به محلههای شهر تزریق شود. یعنی به جای آنکه دیوارها فقط مرز باشند، روایتگر میشوند. در طرح محلههای رنگی که متولی آن شهرداری تنکابن است، هنرمندان و گرافیستها دیوارهای شهر را به بوم نقاشی تبدیل کردهاند. هر محله، متناسب با گذشته، فرهنگ یا ویژگیهایش، رنگ و تصویری تازه پیدا میکند؛ مثلا محله آزادی به دلیل آنکه در همسایگی ساحل است،دیوارها رنگ و بوی ساحلی دارند. تصاویری که قرار نیست فقط شهر را زیباتر کنند، بلکه میخواهند چیزی از حافظه و هویت محله را دوباره به خیابان بازگردانند.
البته این ایدهی تازهای نیست. در بسیاری از شهرهای جهان، دیوارها سالهاست از یک مرز ساده فراتر رفتهاند و به بخشی از هویت شهری تبدیل شدهاند. مشهورترین نمونه شاید آثار بنکسی، هنرمند ناشناس بریتانیایی باشد؛ نقاشیهایی که روی دیوارهای شهرها شکل گرفتند و بعدها به نمادهایی فرهنگی و حتی جاذبههای گردشگری تبدیل شدند. اما در بسیاری از شهرهای دیگر، هنر دیواری بیش از آنکه به یک هنرمند وابسته باشد، ابزاری برای جان بخشیدن به محلهها و بازگرداندن هویت به فضاهای شهری است. تنکابن هم حالا تلاش میکند با همین نگاه، روایت تازهای روی دیوارهای شهرش ثبت کند.
جانبخشی به محلهها
در این بین تجربه شهرهای مختلف دنیا نشان میدهد که نقاشیهای دیواری موفق، فقط شهر را رنگآمیزی نمیکنند. وقتی هر محله روایت و هویت خودش را روی دیوارها میبیند، ارتباط شهروندان با فضای عمومی عمیقتر میشود. این موضوع میتواند هم کیفیت بصری شهر را ارتقا دهد و هم مشارکت مردم در حفظ و نگهداری محله را افزایش دهد.
یک کارشناس طراحی و برندسازی در همین ارتباط به خبرنگار ایرنا گفت: هویت بصری شهر، فقط از ساختمانهای شاخص یا خیابانهای اصلی شکل نمیگیرد؛ بخش مهمی از آن در محلهها ساخته میشود. وقتی دیوارهای بلند، فضای سبز خانهها و چشمانداز طبیعی محله را از دید شهروندان پنهان میکنند، بخشی از شخصیت و خاطره جمعی شهر هم کمرنگ میشود. هنر شهری میتواند این خلأ را تا حدی جبران کند و دوباره به فضاهای روزمره معنا ببخشد.
خاطره وکیلی با بیان اینکه تجربه شهرهای مختلف نشان داده است که نقاشی دیواری زمانی اثرگذار است که از دل هویت همان محله بیرون بیاید؛ یادآور شد: اگر طرحها بر اساس تاریخ، فرهنگ، مشاغل، طبیعت یا روایتهای بومی هر محله شکل بگیرند، مردم با آن ارتباط برقرار میکنند. در این حالت، دیوار فقط یک سطح رنگآمیزیشده نیست؛ به رسانهای برای روایت هویت محله تبدیل میشود.
وی افزود: پیامد چنین رویکردی فقط زیباسازی شهر نیست. وقتی شهروندان احساس کنند تصویر و داستان محلهشان در فضای عمومی بازتاب پیدا کرده است، حس تعلق و مسئولیتپذیری آنها نیز تقویت میشود. این موضوع میتواند به کاهش آسیب به اموال عمومی، افزایش مشارکت اجتماعی و حتی رونق گردشگری شهری منجر شود؛ البته به شرط آنکه این اقدامات استمرار داشته باشند و بخشی از یک برنامه جامع برای ارتقای کیفیت فضاهای شهری باشند، صرفاً به عنوان یک پروژه مقطعی به آن نگاه نکنند.
هر محله یک رنگ، یک روایت؛ اجرای طرح هویتبخشی شهری با نقاشی دیواری
تلاش شهرداری هم برای طراحی و اجرای این طرح، ایجاد هویت بصری ویژه برای محلات، زیباسازی جدارههای شهری و افزایش مشارکت شهروندان در بهبود فضای زندگی است؛ بهگونهای که هر محله با بهرهگیری از رنگبندی و نقاشیهای موضوعی متناسب با ویژگیهای خود، روایتگر فرهنگ و هویت همان منطقه باشد.
در همین ارتباط شهردار تنکابن با اشاره به اجرای این طرح، از برنامههای فرهنگی و اجتماعی در کنار نقاشیهای دیواری با هدف ایجاد شور و نشاط اجتماعی خبر داد و در نخستین روز از اجرای طرح گفت که رنگبندی و هویت بصری محله بر اساس ویژگیهای محیطی آن انتخاب شده است. مثلا سوژه و رنگبندی محله آزادی آبی آسمانی و آبی کمرنگ است و موضوعات نقاشیهای دیواری نیز بیشتر با فضای ساحلی ارتباط دارد؛ تصاویری مانند دریا، ساحل، آب، قایق و المانهای مرتبط با زندگی دریایی، چرا که این محله یک منطقه ساحلی محسوب میشود.
محمدابراهیم لاریجانی افزود: در سایر محلات شهر نیز همین رویکرد دنبال شده است؛ به این معنا که هر محله رنگبندی ویژه خود را دارد و نقاشیهای موضوعی متناسب با هویت، ویژگیها و فضای همان منطقه طراحی و اجرا میشود تا هر محله شخصیت بصری مخصوص به خود را داشته باشد.
او با اشاره به برنامههای جانبی این طرح گفت: در کنار اجرای نقاشیهای دیواری، برنامههای فرهنگی و اجتماعی نیز برگزار میشود. هر روز در یکی از محلات، مسابقه نقاشی با حضور کودکان همان محله برگزار میشود و مربیان نقاشی در محل حضور پیدا کرده و آموزشهای لازم را به کودکان ارائه میدهند.
مدیریت شهری تنکابن ادامه داد: هدف از اجرای این برنامهها فقط زیباسازی فضای شهری نیست، بلکه ایجاد شور و نشاط اجتماعی، افزایش مشارکت شهروندان، توجه به محلات و تقویت حس تعلق مردم به محیط زندگی خود است.
لاریجانی یادآور شد: حضور هنرمندان، آموزش کودکان، اجرای نقاشیهای موضوعی و رسیدگی به وضعیت محلات در کنار پاکسازی و ساماندهی جدارههای شهری، مجموعه اقداماتی است که با هدف ایجاد فضایی زیباتر، شادابتر و پویاتر برای شهروندان انجام میشود.
به گزارش ایرنا، نکته قابل توجه در اجرای این طرح، شیوه واگذاری و مدیریت آن است؛ شهرداری تنکابن به جای اجرای مستقیم و صرفاً عمرانی، زیرساخت، فضای مورد نیاز و مواد اولیه را فراهم کرده و اجرای بخش هنری را به هنرمندان و کارشناسان این بخش سپرده است. رویکردی که باعث شده نقاشیهای دیواری از یک اقدام صرفاً تزئینی فاصله بگیرد و به ابزاری برای بازتعریف هویت محلهها تبدیل شوند. ضمن اینکه مشارکت هنرمندان حس تعلق شهروندان و شهر را افزایش میدهد.
یعنی علاوه بر بهبود سیمای بصری شهر، حس تعلق شهروندان به محلههایشان را افزایش پیدا میکند؛ چرا که مردم با دیدن نشانههای بومی، خاطرات و ویژگیهای منطقه خود در فضای عمومی، ارتباط بیشتری با محیط زندگیشان برقرار میکنند. اگر این مسیر با استمرار و برنامهریزی ادامه یابد، دیوارهای شهر میتوانند از سطوح خاموش به روایتگرانی برای فرهنگ، طبیعت و هویت تنکابن تبدیل شوند.
