غربت طب ایرانی در نظام سلامت همدان

در تقویم روزی به عنوان طب ایرانی نامگذاری شده که فرصت مناسبی برای بررسی وضعیت طب ایرانی در موطن خودش یعنی ایران است که برای آشنایی با پیشرفت ها، چالش ها و موانع پیش روی طب ایرانی با دکتر "مامک هاشمی" مدیر طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی همدان به گفت و گو نشستیم.

ایرنا: با وجود قدمت طب ایرانی، چرا همچنان شاهد نوعی ناآشنایی با این دانش در میان عموم مردم و حتی جامعه پزشکی هستیم؟

هاشمی: ریشه این موضوع به دوران قاجار و تاسیس مدرسه دارالفنون برمی‌گردد. در آن مقطع، طب ایرانی به تدریج از آموزش رسمی و نظام درمانی حذف شد و این گسست تاریخی باعث شد تا نسل‌های بعدی پزشکان و مردم، پیوند خود را با این گنجینه علمی از دست بدهند. اگرچه از سال ۱۳۸۶ شاهد بازگشت رسمی این رشته به دانشگاه‌های علوم پزشکی هستیم، اما تعداد متخصصان فعلی نسبت به جمعیت کشور و تقاضای مردم بسیار اندک است و هنوز تا رسیدن به جایگاه واقعی‌ فاصله داریم.

ایرنا: یکی از گلایه‌های مردم، نبود حمایت‌های بیمه‌ای است. وضعیت پوشش بیمه خدمات طب ایرانی چگونه است؟

هاشمی: چالش‌های قانونی و صنفی همچنان پابرجاست. در حال حاضر تنها «ویزیت» متخصص طب ایرانی و سه خدمت درمانی محدود زیرپوشش بیمه‌های پایه قرار گرفته است. وضعیت در حوزه داروهای طب ایرانی به مراتب سخت‌تر است و به گونه ای که هیچ داروی تولیدی این حوزه زیرپوشش بیمه نیست که این امر بار مالی مضاعفی را بر دوش بیمار می‌گذارد.

ایرنا: در بحث زیرساخت‌های بیمارستانی، چرا طب ایرانی با وجود بومی بودن، سهمی از تخت‌های بستری ندارد؟

هاشمی: مقایسه با کشورهای پیشرو مثل چین نشان‌دهنده عمق شکاف است؛ در چین ۹۰ درصد بیمارستان‌های عمومی دارای بخش بستری طب سنتی هستند. در ایران با گذشت نزدیک به ۲ دهه از راه‌اندازی رشته تخصصی، اما هنوز حتی یک تخت بستری اختصاصی طب ایرانی در بیمارستان‌های دولتی نداریم که این یک ضرورت برای ارتقای سلامت جامعه است.

ایرنا: چه اقداماتی برای ادغام این دانش در نظام سلامت انجام شده است؟

هاشمی: ادغام در اولین سطح ارائه خدمات سلامت، یعنی از خانه‌های بهداشت آغاز شده است. تمامی بهورزان و مراقبان سلامت زیر آموزش‌های آبشاری قرار گرفته‌اند و اکنون در سامانه "سیب" برای هر شهروند یک "شناسنامه سلامت طب ایرانی" تعریف شده که توسط مراقبان سلامت به‌طور مرتب پایش می‌شود. این یک گام مثبت برای حفظ تندرستی قبل از بروز بیماری است.

ایرنا: خبرهایی از حضور متخصصان طب ایرانی در مراکز ناباروری شنیده می‌شود؛ این طرح چه اهدافی را دنبال می‌کند؟

هاشمی: یکی از اقدامات مثبت صورت گرفته ادغام خدمات طب ایرانی در درمان ناباروری در انشگاه‌های علوم پزشکی کشور است. پژوهش‌های اخیر نیز نشان‌دهنده نقش چشمگیر تدابیر و درمان‌های طب ایرانی در درمان ناباروری است.

بر اساس دستورالعمل های کشوری، حضور متخصص طب ایرانی در تمامی درمانگاه‌های ناباروری سطح ۲ دانشگاهی الزامی شده است و همه زوجین مراجعه‌کننده باید از خدمات مشاوره‌ای و درمانی طب ایرانی بهره‌مند شوند.

ما امیدواریم با تداوم این روند و کاهش هزینه‌های کمرشکن درمان ناباروری، طب ایرانی بتواند سهم موثری در کمک به اقتصاد سلامت کشور ایفا کند.

ایرنا: یکی از معضلات جدی در حوزه سلامت، مداخله افراد غیرمتخصص در طب ایرانی است. این وضعیت را چطور ارزیابی می‌کنید؟

هاشمی: بله، یکی از معضلات بزرگ طب ایرانی مداخله افراد غیر پزشک در آن است البته مداخله غیر پزشکان در امر درمان محدود به رشته طب ایرانی نیست همچنان که در حوزه‌های زیبایی و حتی جراحی همواره شاهد گزارش‌هایی از مداخله افراد غیر مجاز هستیم. اما در طب ایرانی به واسطه ویژگی‌های این رشته مداخله افراد غیرمجاز پررنگ‌تر است.

وضعیت امروز طب ایرانی مشابه دهه‌های گذشته در رشته دندانپزشکی است؛ زمانی که به دلیل کمبود دندانپزشک، افراد تجربی متولی درمان بودند، تا زمانی که دندانپزشکان دانش‌آموخته دانشگاهی به تعداد کافی در کشور وجود نداشتند اقدامات درمانی دهان و دندان توسط افراد غیر دندانپزشک و دندانسازان تجربی انجام می‌شد و در سال‌های ابتدایی شروع کار دندانپزشکان هنوز گرایش به مراجعه به دندانسازان تجربی در جامعه وجود داشت.

در طب ایرانی هم با پدیده «مداخله‌گران» مواجهیم که علاوه بر فضای حقیقی در فضای مجازی بدون نظارت و کنترل موثری، با القابی نظیر "مشاور"، "حکیم" یا "پدر طب سنتی" و با ادعاهای پوچ و تبلیغات فریبنده، به قصد کسب شهرت و ثروت به انتشار مطالب به ظاهر جذاب اما بدون پشتوانه علمی پرداخته که سلامت مردم را به بازی گرفته و داروهای نامشخص را با قیمت‌های گزاف به فروش می‌رسانند.

تا زمانی که تعداد متخصصان دانشگاهی ما به حد نصاب نرسد، این خطر برای سلامت عمومی جامعه باقی خواهد ماند.

ایرنا: با وجود این چالش‌ها، جایگاه علمی ایران در این رشته چگونه است؟

هاشمی: با وجود نوپا بودن آموزش دانشگاهی، ایران در تولید مقالات علمی حوزه طب سنتی رتبه چهار یا پنج جهان را دارد. این رتبه زمانی معنا می یابد و اهمیت پیدا می‌کند که بدانیم رتبه کلی علمی ایران در تمامی رشته‌ها شانزدهم است.

رشته طب ایرانی با پیشینه دانشگاهی کمتر از ۲۰ سال توانسته به رتبه های شاخصی در مقایسه با سایر علوم با قدمت‌های دانشگاهی بیشتر در ایران و در مقایسه با کشورهایی که سابقه دانشگاهی طب سنتی در آنها نزدیک به یک سده است دست یابد

این رشد خیره‌کننده نشان می‌دهد که ما پتانسیل علمی بسیار بالایی داریم، اما گرایش پزشکان عمومی برای تحصیل در تخصص طب ایرانی به دلیل دغدغه‌های معیشتی و درآمد کمتر نسبت به سایر رشته‌ها، کم است و حتی در دانشگاه همدان نیز با صندلی‌های خالی مواجه هستیم.

ایرنا: وضعیت استان همدان در مواجهه با مداخله‌گران چگونه است و آیا در مراکز درمانی نیز با مشکلی روبرو هستید؟

هاشمی: در همدان، به‌ویژه در شهرهای کوچک و روستاها که نظارت‌ها سخت‌تر و دسترسی مردم به متخصصان کم‌رنگ‌تر است، فعالیت غیرپزشکان مداخله‌گر پررنگ‌تر دیده می‌شود. اما چالش دردناک‌تر، کارشکنی‌های درون‌سازمانی است.

طبق دستورالعمل وزارت بهداشت از سال ۱۴۰۲، تمامی زنان نابارور مراجعه‌کننده به مراکز سطح ۲ باید توسط متخصص طب ایرانی ویزیت شوند. با وجود پیگیری‌های مستمر وزارتخانه، مدیریت درمانگاه ناباروری بیمارستان فاطمیه همدان، مانع اجرای این دستورالعمل قانونی شده و همکاری درون‌بخشی در این زمینه به نتیجه نرسیده است.