سازمان حفاظت محیط زیست با درک این مسئولیت خطیر، آموزش را در اولویت برنامههای خود قرار داده و با اتخاذ رویکردی راهبردی، بر طراحی و اجرای نظامهای آموزشی منسجم، فراگیر و اثربخش در سطوح رسمی، غیررسمی، همگانی و ضمنخدمت تأکید دارد. در این راستا، ارتقای سواد محیط زیستی و تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی در گروههای مختلف جامعه، از کودکان و نوجوانان گرفته تا خانوادهها، جوانان، فعالان مدنی و کارکنان اجرایی، ا ابتدای دولت چهاردهم در دستور کار قرار گرفته است.
پایهگذاری اقدامات آموزشی، بر اساس پژوهشهای آموزشی و نیازسنجیهای مبتنی بر شواهد، ضمن بهرهگیری از تجربیات موفق ملی و بینالمللی، موجب شده تا فرآیند یادگیری در مسیر مستمر، علمی و مشارکتمحور قرار گیرد. مفاهیم و آموزههای دینی، فرهنگی و تاریخی ایرانی-اسلامی، بهعنوان پشتوانهای غنی و ارزشمند، در تدوین محتواهای آموزشی لحاظ شده و مسیر پیوند بین دانش بومی، باورهای اعتقادی و رفتارهای محیط زیستی را هموار ساخته است.
در محور آموزش های رسمی با اولویت کودکان و نوجوانان، برنامه های مهمی با همکاری وزارت آموزش و پرورش در جریان است. در این راستا تدوین برنامه ملی درس محیط زیست به عنوان سند پایه و نقشه راه آموزش محیط زیست در مقاطع و پایه های مختلف تحصیلی با روشی مبتنی بر پژوهشی و میدانی مراحل پایانی خود را طی می نماید. طراحی و اجرای رویداد درس انسان و محیط زیست ویژه دانش آموزان و دبیران کتاب انسان و محیط زیست پایه یازدهم گام مهمی در راستای نهادینه سازی آموزش های رسمی در حوزه محیط زیست می باشد. راهبری رشته محیط بانی در شاخه کار و دانش با هدف هدایت تحصیلی و شغلی دانش آموزان علاقه مند به حرفه محیط بانی هم اکنون در 6 استان در حال اجرا است.
طراحی و اجرای برنامه های آموزشی ویژه مربیان مراکز پیش دبستانی با هدف نهادینه سازی آموزش غیر مستقیم محیط زیست به کودکان از دیگر اقدامات این سازمان می باشد.
طراحی و اجرای دو واحد درس شناخت محیط زیست به صورت دروس اختیاری در کلیه رشته های تحصیلی دانشگاهی با همکاری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در حال اجرا بوده و مطالعه اثربخشی این درس در حال برنامه ریزی و پیش بینی می باشد. در این راستا طراحی دروس تخصصی محیط زیست برای رشته های مختلف تحصیلی در علوم انسانی، مهندسی، علوم پایه، علوم پزشکی و... همگام با تجربیات جهانی ضروری به نظر می رسد. همچنین از دیگر برنامه های پیش بینی شده سازمان، طراحی و ارائه ایجاد رشته کاردانی محیط بانی در دانشگاه های ملی مهارت می باشد. به برنامه های آموزشی غیر مستقیم در قالب آموزش های غیر رسمی محیط زیست نیز توجه ویژه ای شده است. در این راستا و در همکاری با سازمان فنی و حرفه ای کشور که طیف وسیعی از مشاغل را ارائه می نماید، طراحی و ارائه برنامه آموزش تخصصی محیط زیستی به مهارت آموزان این حیطه در دستورکار جدی این سازمان قرار دارد.
اجرای طرح ملی محیط یار با هدف افزایش دانش، بینش و مهارت دانش آموزان و آینده سازان کشور و نهادینه سازی مسئولیت پذیری و مشارکت در حفظ محیط زیست و ارزش های طبیعی کشور از 14 اسفند 1403 مقارن با روز آموزش همگانی حفظ محیط زیست آغاز شد و هم اکنون تعداد محیطیاران در مدارس به تعدادی بالغ بر 570 هزار دانش آموز رسیده است.
مسابقه قصه نویسی محیط زیستی مأموریت ماکان در یادبود شهدای دانش آموز مدرسه شجره طیبه میناب مقارن با ایام جنگ رمضان طراحی و از همان ابتدای کار مورد استقبال گسترده ای قرار گرفت. ارسال بیش از 97 هزار اثر از اقصی نقاط کشور، گویای استقبال از این طرح در جلب مشارکت دانش¬آموزان، مراقبین سلامت و خانواده ها است.
تدوین سه دوره آموزشی تخصصی ضمن خدمت برای توانمندسازی مدیران و کارکنان دستگاه های اجرایی با همکاری سازمان اداری و استخدامی کشور طراحی، ابلاغ و در حال اجراست.
ارتقاء دانش و توانمندسازی- مهارتی محیط بانان در قالب دوره های آموزشی نظری، علمی و عملیاتی ویژه محیط بانان جدید الاستخدام و سایر محیط بانان در قالب برنامه جامع آموزش محیط بانان پیش بینی و عملیاتی شده است.
پویش های مختلف در مناسبت های ملی- مذهبی و محیط زیستی با رویکرد مشارکت آحاد مختلف جامعه و به ویژه نهاد خانواده و سایر مخاطبین اثرگذاری در رویدادهای محیط زیستی از جمله پویش محرم سبز، زائر اربعین- سفیر محیط زیست، سفر ایمن و سبز متقارن با ایام نوروز، همایش پیاده روی خانوادگی با موضوع ورزش همگانی- محیط زیست سالم، پویش کرامت سبز و همچنین پویش های ملی سرو ایران و نهال امید با مشارکت فعال مخاطبین اثرگذار جامعه طراحی و به مرحله اجرا رسیده است.
در کنار چالشهایی همچون کمبود منابع، ضعف ساختارهای بینبخشی و نابرابری دسترسی آموزشی، فرصتهای مهمی چون افزایش مطالبهگری عمومی، گسترش فعالیت نهادهای مردمی و ظرفیت روزافزون فناوریهای نوین، زمینهساز توسعه عدالت آموزشی و اثربخشی برنامهها شده است.
توسعه آموزش محیط زیستی کشور، با تمرکز برظرفیتسازی نهادی، ارتقاء توانمندی گروههای اثرگذار و گسترش مشارکت اجتماعی، قادر است تا با اتکا به سیاستگذاری هوشمندانه، همافزایی بینبخشی و بهرهگیری از سرمایههای انسانی و فرهنگی، جامعهای آگاه، مسئول و مشارکتجو برای حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی را شکل دهد.
* معاون رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست
