بحران تولید فهم سیاست در ایران

مجید بابایی

آرمان امروز : در دوره جنگ، هدف سیاست اقتصادی نه تثبیت مصنوعی قیمت‌ها بلکه باید جلوگیری از تبدیل شوک جنگی به تورم باشد. برای رسیدن به این هدف نیز یکی از مهمترین اولویت‌ها هماهنگی سیاست‌های مالی دولت با سیاست‌های پولی بانک مرکزی است؛ زیرا اگر از یک طرف بانک مرکزی بخواهد تورم را مهار کند و از طرف دیگر دولت برای تأمین مخارج خود پول خلق کند، سیاست پولی عملاً خنثی خواهد شد.

بنابراین، باید این واقعیت را قبول کنیم که در دوره جنگ، تورم صرفاً یک مساله پولی نیست و سیاست درست باید یک ترکیب هماهنگ پولی، مالی و ارزی در کنار مهار انتظارات تورمی باشد.

سیاست پولی

در بخش پولی باید اولویت نخست، جلوگیری از تأمین کسری بودجه از منابع بانک مرکزی باشد. در جنگ، دولت با افزایش هزینه‌های دفاعی، حمایتی و تأمین کالاهای ضروری مواجه می‌شود. اگر این هزینه‌ها مستقیم یا غیرمستقیم از طریق پایه پولی تأمین شود، فشار تورمی تشدید خواهد شد؛ بنابراین استقراض دولت از بانک مرکزی باید به عنوان خط قرمز باشد.

منابع تأمین مالی جنگ باید تا حد امکان از مسیر کاهش هزینه‌های غیرضروری، جابه‌جایی بودجه، انتشار بدهی با برنامه بازپرداخت معتبر و استفاده هدفمند از منابع ارزی تأمین شود، نه خلق پول.

همچنین بانک مرکزی باید رشد ترازنامه بانک‌ها و خلق اعتبار بی‌پشتوانه را محدود کند ولی نباید برای کنترل تورم، اعتبار بنگاه‌های تولیدی و زنجیره تأمین کالاهای اساسی را به صورت افراطی کاهش دهد. یعنی باید میان «اعتبار مولد» و «خلق نقدینگی سفته‌بازانه» تفاوت گذاشت. این موضوع از آن جهت نیز مهم است که کاهش ارزش پول ملی در اقتصادی مانند ایران، از طریق افزایش قیمت کالاهای وارداتی و مواد اولیه، مستقیماً به تورم منتقل می‌شود.

سیاست مالی

در بخش مالی هم دولت باید به جای کنترل دستوری همه قیمت‌ها، روی کالاهای حیاتی تمرکز کند. قیمت‌گذاری دستوری گسترده در شرایط تورمی معمولاً مشکل کمبود را به وجود می‌آورد و می‌تواند بازار غیررسمی ایجاد کرده و موجب تشدید تورم شود.

در دوره جنگ، سیاست حمایتی باید هدفمند بوده و تا حد امکان به مصرف‌کننده هدف برسد، نه اینکه صرفاً قیمت همه کالاها برای همه افراد مصنوعی پایین نگه داشته شود.

همچنین اگر جنگ موجب اختلال در واردات، حمل‌ونقل، تولید یا توزیع شود، حتی سیاست پولی بسیار سختگیرانه نیز نمی‌تواند به‌تنهایی تورم را مهار کند؛ بنابراین در کنار بانک مرکزی، دولت باید برای کالاهای ضروری یک نقشه زنجیره تأمین جنگی داشته باشد و تمهیدات لازم را برای موجودی راهبردی، مسیرهای جایگزین واردات، تأمین ارز برای مواد اولیه ضروری و اولویت‌بندی تخصیص منابع انجام دهد.

سیاست ارزی

در شرایط جنگ، تلاش برای نگه داشتن یک نرخ ارز غیرواقعی با مصرف سریع ذخایر ارزی می‌تواند در نهایت به یک جهش شدیدتر منجر شود. هدف بانک مرکزی باید کاهش نوسان و جلوگیری از جهش‌های بی‌قاعده باشد، در عین حال، باید بازار ارز تا حد امکان شفاف و قابل پیش‌بینی باشد.

انتظارات تورمی

در تورم‌های بسیار بالا، انتظارات خود به یک عامل تورم‌زا تبدیل می‌شوند. اگر خانوار و بنگاه تصور کنند قیمت‌ها ماه آینده بسیار بیشتر خواهد شد، رفتار خود را بر همان اساس تغییر داده و منجر به خرید زودتر، نگهداری دارایی‌های غیرریالی و افزایش قیمت پیشنهادی کالا و خدمات می‌گردد؛ بنابراین بانک مرکزی باید یک چارچوب ارتباطی شفاف و منظم داشته باشد و هدف تورمی، مسیر رشد نقدینگی، وضعیت ذخایر و سیاست ارزی باید به‌طور منظم اعلام شود.

در پایان اینکه در شرایط جنگ، افزایش شدید نرخ بهره به تنهایی راه حل نیست. اگر منشأ اصلی تورم، کسری بودجه، کاهش درآمد ارزی و اختلال در عرضه باشد، افزایش نرخ بهره بدون اصلاح این عوامل می‌تواند رکود را تشدید کند، در حالی که تورم همچنان بالا باقی بماند./ تازه‌های اقتصاد

ستاره صبح- مصطفی فروغی: کارشناسان پیش از این هشدار دادند که جنگ حماس و حزب‌الله با اسرائیل در انتها به ایران خواهد رسید، اما هشدارها شنیده نشد و جدی هم گرفته نشد. در عمل پیش‌بینی‌ها از جمله پیش بینی مدیر مسئول ستاره صبح درست از آب درآمد و کشور سه جنگ 12 روزه و جنگ 40 روزه و جنگ 13 روزه را در سال گذشته و سال جاری پشت تجربه کرد. هر چند جنگ فعلا متوقف شده، اما سایه آن همچنان بر سر کشور سنگینی می‌کند و محاصره دریایی می‌تواند اقتصاد، تجارت و زندگی را تحت تأثیر قرار دهد.

رفتار دانشجویان، انعکاس رفتار ماست

مسعود پزشکیان صبح روز جمعه در سی‌ویک مین مجمع عمومی انجمن اسلامی جامعه پزشکی ایران، اظهار کرد: اگر ناراحتی یا گلایه‌ای در جامعه وجود دارد، به این معناست که ما آن‌گونه که لازم بوده، عمل‌نکرده‌ایم. اینکه دانشجویان ما به‌گونه‌ای رفتار می‌کنند که موردپسند نیست، قطعاً انعکاس رفتار ماست.

توافق ارزشمند

وی افزود: آنچه در جریان مذاکرات به دست آمد، دستاوردی بزرگ بود که با وحدت و همدلی در شورای عالی امنیت ملی به تصویب رسید و همه‌کسانی که در این شورا هستند، با قاطعیت از آن دفاع کردند. عده‌ای هم خارج از گودنشسته‌اند؛ چون نمی‌دانند دولت، مجلس و فرماندهان در چه شرایطی هستند، بی‌محابا اظهارنظر و تحلیل می‌کنند، هیچ رنج و سختی هم به آن‌ها نرسیده و بعد هم دم از گرانی می‌زنند. رئیس‌جمهور توافق اخیر را عزتمندانه و ارزشمند دانست و گفت: حتی یک‌بند در این توافق پیدا نمی‌کنند که حاکی از وادادگی باشد؛ همه تعهدات مربوط به‌طرف مقابل است.

ضرورت پایان جنگ

پزشکیان بابیان اینکه جنگ باید در یک مقطع به پایان برسد، گفت: بهتر است امروز که در قدرت و عزت هستیم و تمام دنیا به پیروزی ما اذعان دارند و تأکید می‌کنند که آمریکا برخلاف تمام مقررات، به مدارس، بیمارستان‌ها و زیرساخت‌های ما حمله کرده و در دنیا منفور است، جنگ را پایان دهیم.

هزینه بنزین، 130 هزار تومان

رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به تحلیل‌ها و موضع‌گیری‌های غیرمنصفانه از میز خطابه‌های مختلف درباره مسئله بنزین گفت: جدا از بحث محدودیت‌های مالی و محاصره دریایی دشمن که کار صادرات و واردات ما را با مشکل مواجه کرده است، چه کسی گفته دولت باید بنزین 130 هزارتومانی بخرد و بعد آن را 1500 تومان بفروشد و در ادامه برای افزایش اعتبار کالابرگ، رفع تعهدات مالی گندم‌کاران، بیمه‌ها، معیشت کارگران، بازنشستگان و کارمندان با محدودیت مواجه شویم؟

از شعار تا عمل

پزشکیان با اشاره به مشکلات تورم و مسائل ناشی از جنگ اظهار کرد: انتقاد از مشکلات تورم و مسائل ناشی از جنگ با شعارهای برخی همخوانی ندارد. وقتی شعار می‌دهیم، باید سختی آن را هم بپذیریم. برای من قابل‌قبول نیست که در این کشور مسئول باشم اما عده‌ای در هزینه معیشت، سلامت و درمان خود مشکل داشته باشند. من به‌عنوان مسئول باید پاسخ‌گوی نیازهای مردم باشم.

حامیان خارجی جنگ، ایرانی نیستند!

رئیس‌جمهور، گفت: کسانی که در آن‌سوی مرزها نشسته‌اند و دشمن را به تهاجم به ایران دعوت می‌کنند که انسان از شنیدن آن شرم می‌کند. آن‌ها ایرانی نیستند، اما کسانی که با تمام وجود چند ماه در خیابان‌ها ماندند و نقشه دشمنان را خنثی کردند، شایسته قدردانی هستند. همچنین کسانی که نیامدند اما با دشمن هم همکاری نکردند، شایسته قدردانی هستند.

روایت قالیباف از گرسنگی و بقای نظام

رئیس مجلس با تأکید بر اهمیت قدرت اقتصادی در کنار توان نظامی گفت: ما هرچقدر قدرت نظامی داشته باشیم، ولی اگر مردم گرسنه باشند و گردش مالی و رشد اقتصادی نداشته باشیم، دوام نمی‌آوریم. دیپلماسی زمانی مؤثر است که کشور از آمادگی لازم برای دفاع برخوردار باشد. محمدباقر قالیباف در نشست فعالان اقتصادی ایران و عراق در بغداد گفت: «ایران و عراق باید برای حل مشکلات فعالان اقتصادی، نقشه راهی دقیق و کاربردی در حوزه تجارت و اقتصاد تدوین کنند.» او با تأکید بر ارتباط میان امنیت و اقتصاد گفت: «امنیت و اقتصاد دو بال یکدیگر هستند» و افزود که سرمایه‌گذاری بدون امنیت شکل نمی‌گیرد و امنیت نیز بدون پشتوانه اقتصادی پایدار نخواهد ماند. قالیباف درباره رویکرد ایران در برابر تهدیدهای خارجی نیز گفت: «ما نه جنگ‌طلب بوده‌ایم و نه به دنبال جنگ هستیم، اما اجازه نمی‌دهیم عزت و شرف کشور نادیده گرفته شود.» او تأکید کرد دیپلماسی زمانی مؤثر است که کشور از آمادگی لازم برای دفاع برخوردار باشد.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و هیأت پارلمانی همراه، در سومین روز از سفر به عراق، پیش از ظهر امروز با حضور بر سر مزار سردار رئیسعلی دلواری، رهبر قیامِ مردم جنوب ایران علیه انگلیس در جنگ جهانی اول به مقام دلیر تنگستان و سردار بزرگ ملی ایران ادای احترام کرد.

بر اساس این گزارش، محمدتقی نقدعلی رئیس گروه دوستی پارلمانی ایران و عراق، مهدی فلاح نایب رئیس و شهین جهانگیری عضو این گروه و همچنین سارا فلاحی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، رئیس قوه مقننه را در این سفر همراهی می کنند.