بازار گوشت مرغ در روزهای پایانی مردادماه ۱۴۰۵ به نقطه عطفی تاریخی رسیده است. آنچه امروز در بازار پروتئین کشور میگذرد، نه یک نوسان قیمتی معمولی که زنگ خطری جدی برای سفره دهها میلیون ایرانی است. قیمت گوشت مرغ امروز در حالی به سطوح بیسابقهای رسیده که بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند این تنها آغاز یک مسیر صعودی است. مرغ کامل که تا همین چند سال پیش یکی از ارزانترین منابع پروتئینی بود، حالا به کالایی لوکس تبدیل شده است؛ کالایی که بسیاری از خانوادهها برای خرید آن باید چندین بار فکر کنند. این گزارش تحلیلی، ابعاد مختلف این بحران قیمتی را بررسی میکند و به این پرسش اساسی پاسخ میدهد که آیا قیمت گوشت مرغ در ماههای آینده باز هم افزایش خواهد یافت یا اینکه بازار به زودی به تعادل میرسد؟ وضعیت قرمز در بازار مرغ؛ واقعیت یا هیاهو؟
بررسی میدانی از بازار نشان میدهد که قیمت گوشت مرغ امروز در اغلب نقاط کشور به سطحی رسیده که کمتر کسی آن را پیشبینی میکرد. بر اساس جدیدترین نرخهای اعلام شده، هر کیلوگرم مرغ کامل با قیمت ۴۰۰ هزار تومان به فروش میرسد. این در حالی است که در ۲۶ مرداد سال گذشته، همین محصول با قیمت ۱۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان عرضه میشد. به عبارت دیگر، قیمت گوشت مرغ در بازهای یکساله با افزایشی حدود ۲۴۶ درصدی مواجه شده است.
اما ماجرا به مرغ کامل ختم نمیشود. بررسی قطعات مختلف مرغ نشان میدهد که برخی اقلام حتی افزایش قیمت بیشتری داشتهاند. برای مثال، سینه مرغ بدون پوست که در ۲۶ مرداد ۱۴۰۴ با قیمت ۲۳۰ هزار و ۵۰۰ تومان عرضه میشد، امروز به ۹۰۰ هزار تومان رسیده است؛ یعنی رشد حدود ۲۹۰ درصدی. همچنین فیله مرغ از ۲۷۰ هزار تومان در سال گذشته به ۷۲۰ هزار تومان در مرداد امسال رسیده که افزایشی بیش از ۱۶۶ درصدی را نشان میدهد.
این ارقام نشان میدهد که بازار گوشت مرغ با یک شوک قیمتی بیسابقه مواجه شده است. شوکی که نه تنها سفره مردم را تحت تأثیر قرار داده، بلکه معادلات اقتصادی بسیاری از خانوادهها را نیز تغییر داده است. چرا مرغ اینقدر گران شده؟ نگاهی به ریشههای بحران
برای درک عمیقتر از علت این جهش قیمتی، باید به سراغ عوامل ساختاری و زمینهای رفت. کارشناسان و فعالان صنعت مرغداری، دلایل متعددی برای این افزایش بیسابقه قیمت گوشت مرغ برشمردهاند. افزایش پلکانی قیمت نهادههای دامی
نخستین و مهمترین عامل گرانی مرغ، افزایش پلکانی قیمت ذرت و سویا است. این دو ماده، بهعنوان اصلیترین خوراک طیور، سهم بزرگی از هزینه تمامشده تولید مرغ را تشکیل میدهند. با افزایش قیمت جهانی این نهادهها و همچنین تغییرات نرخ ارز، هزینههای تولید در مرغداریها به شدت افزایش یافته است. یک مرغدار برای تولید هر کیلوگرم مرغ زنده، باید هزینۀ قابلتوجهی را برای تأمین خوراک طیور خود پرداخت کند و این هزینه در نهایت به جیب مصرفکننده نهایی میرود. حذف ارز ترجیحی واکسن و داروهای دامی
دومین عامل مؤثر در افزایش قیمت، حذف ارز ترجیحی برای واردات واکسن و داروهای دامی است. پیش از این، بسیاری از نهادههای مورد نیاز صنعت طیور با ارز دولتی تأمین میشد، اما با تغییر سیاستهای ارزی، هزینههای واردات این اقلام به شدت افزایش یافته و بر هزینه تولید مرغ افزوده است. سرکوب قیمت مرغ در ماههای گذشته
برخی کارشناسان معتقدند که یکی از دلایل اصلی جهش کنونی قیمت گوشت مرغ، سرکوب قیمت آن در ماههای گذشته بوده است. به گفته عبدالله قاسمی، عضو هیئتمدیره انجمن صنفی مرغداران استان گیلان، «آزادسازی قیمت ارز و عدم پوشش سرمایه در گردش واحدهای مرغداری در دی ماه سال گذشته و سرکوب شدید قیمت مرغ باعث شد که هزینه تولید به شدت بالا برود و مرغدار توان تولید نداشته باشد». کاهش تولید و معدومسازی جوجهها
در این چرخه معیوب، وقتی واحدهای مرغداری متضرر میشوند، جوجههای یک روزه را معدوم میکنند و تخممرغهای نطفهدار را بهعنوان تخممرغ خوراکی میفروشند. این رفتار که نتیجه مستقیم زیاندهی مرغداران است، به مرور زمان عرضه مرغ در بازار را کاهش داده و زمینه را برای افزایش قیمت فراهم کرده است. قیمت گوشت مرغ امروز؛ جدول کامل نرخها
بر اساس جدیدترین گزارشهای دریافتی از بازار، قیمت گوشت مرغ امروز در تاریخ ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ به شرح زیر است: نوع محصول قیمت (تومان) گوشت مرغ کامل سمین درجه A ۴۱۵٬۰۰۰ سینه مرغ بدون استخوان ممتاز ۱ کیلوگرم ۶۵۲٬۵۱۴ فیله مرغ گرم ۴۳۳٬۵۱۹ مرغ کامل تازه و کشتار روز کیلویی ۴۰۰٬۰۰۰ سنگدان مرغ ۵۹۸٬۰۰۰ سینه مرغ بدون پوست مهیا ۹۰۰ گرم ۵۱۴٬۸۰۰ سینه مرغ با استخوان ۱ کیلوگرم ۵۸۵٬۰۰۰ ران مرغ ۴۰۰٬۰۰۰ ران مرغ بدون پوست مهیا پروتئین ۹۰۰ گرم ۴۱۸٬۵۰۰ کتف و بال مرغ ۱ کیلوگرم ۲۹۸٬۰۰۰ پا مرغ ۱۲۵٬۰۰۰ گوشت مرغ ۲۲۰٬۰۰۰ بال مرغ ساده ۵۰۰ گرم ۳۲۵٬۰۰۰ فیله مرغ ۱ کیلوگرم ۱٬۰۲۰٬۰۰۰ بال مرغ ۵۷۹٬۰۰۰ سینه مرغ بدون استخوان مهیا پروتئین ۹۰۰ گرم ۶۶۱٬۵۰۰ سینه مرغ ممتاز ۱ کیلوگرم با استخوان ۶۷۰٬۳۹۱ سینه بدون استخوان مرغ ممتاز ۱۰۰۰ گرم ۷۰۸٬۰۰۰ فیله مرغ ۴۵٬۰۰۰ ساق مرغ بیپوست ۱ کیلوگرم ۵۷۹٬۰۰۰ بال و کتف مرغ ۱ کیلوگرم ۵۰۰٬۵۵۹ ران مرغ با پوست ۱ کیلوگرم ۵۸۰٬۰۰۰ جوجه سینه زعفرانی – یک کیلوگرم ۹۴۰٬۰۰۰
نکته قابل توجه در این جدول، فاصله عمیق قیمتی میان اقلام مختلف است. برای مثال، قیمت فیله مرغ ممتاز به ۱ میلیون و ۲۰ هزار تومان رسیده در حالی که پا مرغ با قیمت ۱۲۵ هزار تومان عرضه میشود. این فاصله نشان میدهد که بازار گوشت مرغ به شدت قطبی شده و اقلام با ارزش افزوده بالاتر، افزایش قیمت بسیار بیشتری را تجربه کردهاند. مقایسه قیمت مرغ در یک سال گذشته؛ آماری که شوکآور است
برای درک بهتر ابعاد این بحران، بد نیست نگاهی به تغییرات قیمت گوشت مرغ در بازه یکساله داشته باشیم. این مقایسه که توسط خبرگزاریهای معتبر انجام شده، نشاندهنده یک روند صعودی تقریباً بیوقفه است. محصول قیمت ۲۶ مرداد ۱۴۰۴ قیمت ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ درصد افزایش مرغ کامل ۱۱۵٬۵۰۰ تومان ۴۰۰٬۰۰۰ تومان ۲۴۶٪ فیله مرغ ۲۷۰٬۰۰۰ تومان ۷۲۰٬۰۰۰ تومان ۱۶۶٪ سینه مرغ بدون پوست ۲۳۰٬۵۰۰ تومان ۹۰۰٬۰۰۰ تومان ۲۹۰٪
منبع: خبرگزاری خبرآنلاین
این آمار به روشنی نشان میدهد که قیمت گوشت مرغ نه یک افزایش تدریجی و منطقی، بلکه یک جهش انفجاری را تجربه کرده است. جهشی که در کمتر از ۱۲ ماه، قدرت خرید خانوارهای ایرانی را در این بخش به شدت کاهش داده است. بازار گوشت مرغ در مرداد ۱۴۰۵؛ آرامش قبل از طوفان؟
با وجود این افزایشهای چشمگیر، برخی گزارشها حاکی از آن است که بازار گوشت مرغ در روزهای اخیر به نوعی ثبات نسبی رسیده است. به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، «بازار گوشت مرغ در حالی روزهای پایانی مردادماه را سپری میکند که خبری از نوسانات هیجانی یا افزایش ناگهانی نرخها نیست. روند عرضه و تقاضا در این بازار طی روزهای اخیر به تعادلی نسبی رسیده و تغییرات قیمتی در حدی نبوده که منجر به شوک در سبد پروتئینی خانوارها شود».
با این حال، این ثبات را نباید به معنای پایان بحران تعبیر کرد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند که این آرامش، بیشتر شبیه به «آرامش قبل از طوفان» است تا نشانهای از بهبود پایدار. قیمت گوشت مرغ همچنان در سطوح تاریخی خود قرار دارد و هرگونه اختلال در زنجیره تأمین میتواند موج جدیدی از افزایش قیمت را به دنبال داشته باشد. ثبات شکننده؛ هشداری برای بازار
بررسی رفتار بازار گوشت مرغ نشان میدهد که ثبات فعلی بسیار شکننده است. به گزارش همشهری آنلاین، «هرچند عرضه در روزهای اخیر تا حدی به تعادل رسیده، اما این ثبات هنوز آنقدر شکننده است که با هر اختلالی در تأمین نهاده، حملونقل یا روند توزیع، امکان حرکت دوباره قیمتها به سطوح بالاتر وجود داشته باشد».
خریداران نیز همچنان با احتیاط عمل میکنند و همین موضوع در کنار نوسان قیمت نهادههای دامی، فضای بازار را مستعد تغییرات ناگهانی نگه داشته است. افزایش تدریجی نرخ برخی اقلام مرغی میتواند برای بازار بهعنوان هشدار اولیه بازگشت انتظارات تورمی تعبیر شود. قیمت مرغ در استانهای مختلف؛ نگاهی به تفاوتهای منطقای
قیمت گوشت مرغ در نقاط مختلف کشور یکسان نیست و تفاوتهای قابلتوجهی میان استانها وجود دارد. بر اساس آخرین گزارشهای قیمت مرغ کشتار در تاریخ ۲۹ مرداد ۱۴۰۵، میانگین قیمت مرغ کشتار در استانهای مختلف به شرح زیر است:
تهران: میانگین ۳,۱۰۰,۰۰۰ تومان (هر کیلو)
فارس: میانگین ۳,۲۵۰,۰۰۰ تومان
گلستان: میانگین ۳,۲۵۰,۰۰۰ تومان
البرز: میانگین ۳,۲۰۰,۰۰۰ تومان
کردستان: میانگین ۳,۱۶۵,۰۰۰ تومان
قزوین: میانگین ۳,۱۵۰,۰۰۰ تومان
گیلان: میانگین ۳,۱۲۵,۰۰۰ تومان
اردبیل: میانگین ۳,۰۷۵,۰۰۰ تومان
آذربایجان غربی: میانگین ۳,۰۲۵,۰۰۰ تومان
همدان: میانگین ۳,۰۲۵,۰۰۰ تومان
کرمانشاه: میانگین ۳,۰۲۵,۰۰۰ تومان
خوزستان: میانگین ۳,۰۰۰,۰۰۰ تومان
آذربایجان شرقی: میانگین ۲,۹۷۵,۰۰۰ تومان
مرکزی: میانگین ۲,۹۶۵,۰۰۰ تومان
اصفهان: میانگین ۲,۹۴۰,۰۰۰ تومان
بوشهر: میانگین ۲,۹۴۰,۰۰۰ تومان
یزد: میانگین ۲,۹۳۰,۰۰۰ تومان
مازندران: میانگین ۲,۹۲۵,۰۰۰ تومان
خراسان جنوبی: میانگین ۲,۹۰۰,۰۰۰ تومان
کهکیلویه و بویراحمد: میانگین ۲,۹۰۰,۰۰۰ تومان
سمنان: میانگین ۲,۸۶۰,۰۰۰ تومان
چهارمحال بختیاری: میانگین ۲,۸۴۵,۰۰۰ تومان
کرمان: میانگین ۲,۸۳۵,۰۰۰ تومان
قم: میانگین ۲,۷۶۵,۰۰۰ تومان
خراسان رضوی: میانگین ۲,۶۷۵,۰۰۰ تومان
این تفاوتهای منطقای نشان میدهد که بازار گوشت مرغ تحت تأثیر عوامل محلی مانند هزینه حملونقل، دسترسی به نهادههای دامی و میزان تولید در هر استان قرار دارد. تأثیر افزایش قیمت مرغ بر سبد غذایی خانوار
مرغ یکی از مهمترین منابع پروتئینی در سبد غذایی خانوارهای ایرانی است. رشد ۲۴۶ درصدی قیمت گوشت مرغ کامل در یک سال، در شرایطی که قیمت قطعاتی مانند فیله و سینه حتی بیشتر افزایش یافته، میتواند فشار هزینای قابلتوجهی بر خانوارهایی وارد کند که به دلیل گرانی گوشت قرمز، مرغ را جایگزین آن کردهاند.
برای یک خانواده متوسط ۴ نفره که ماهانه حدود ۵ کیلوگرم مرغ مصرف میکند، افزایش قیمت گوشت مرغ به معنای پرداخت حدود ۱.۴ میلیون تومان بیشتر در ماه نسبت به سال گذشته است. این رقم برای خانوادههای کمدرآمد که سهم بیشتری از بودجه خود را به مواد غذایی اختصاص میدهند، یک فاجعه اقتصادی محسوب میشود. پیش بینی قیمت مرغ در ماههای آینده
با توجه به روند فعلی و عوامل مؤثر بر قیمت گوشت مرغ، کارشناسان پیشبینیهای متفاوتی برای ماههای آینده ارائه میدهند. برخی معتقدند که با توجه به ثبات نسبی فعلی و افزایش تولید در واحدهای پرورش صنعتی، قیمتها در محدوده کنونی تثبیت خواهد شد. با این حال، گروه دیگری از تحلیلگران هشدار میدهند که هرگونه اختلال در تأمین نهادههای دامی یا تغییرات نرخ ارز، میتواند موج جدیدی از افزایش قیمت را به دنبال داشته باشد. سیاستهای دولت برای کنترل بازار مرغ
در واکنش به افزایش بیسابقه قیمت گوشت مرغ، دولت تدابیر مختلفی را برای کنترل بازار در نظر گرفته است. سخنگوی دولت با بیان اینکه تمهیداتی برای تأمین و تکمیل ذخایر راهبردی کالاهای اساسی و تنظیم بازار مرغ و تخممرغ پیشبینی شده، تأکید کرده که دولت مصمم به کنترل قیمتهاست.
با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که این اقدامات برای مهار کامل افزایش قیمت کافی نیست و باید به ریشههای ساختاری این بحران توجه شود. از جمله این ریشهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
بازنگری در سیاستهای ارزی برای تأمین نهادههای دامی
حمایت از مرغداران برای جلوگیری از کاهش تولید
بهبود شبکه توزیع برای کاهش هزینههای حملونقل
افزایش شفافیت در قیمتگذاری و نظارت بر بازار بیشتر بخوانید قیمت گوشت مرغ امروز در آستانه طوفان قیمتی؟ | سیگنال هشدار از کاهش عجیب عرضه در مرز؛ آیا سبد پروتئین خانوارها در روزهای پیش رو شوکه میشود؟ + پیش بینی جدید و فوری از بازار قیمت گوشت مرغ امروز به مرز نجومی رسید؛ فیله ممتاز ۷۸۰ هزار تومان و زنگ خطر برای سفره خانوارها | اتفاق غیرمنتظره در بازار پروتئین؛ آنچه درباره جهش قیمت مرغ نمیدانید، چرا بازار زیرورو شد؟ قیمت گوشت مرغ امروز؛ نفسهای راحت در میان زنگخطر سقوط آزاد | چرا بازار در آستانه یک تحول بزرگ قرار گرفت؟ (تاریخ:جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵) قیمت گوشت مرغ امروز در مدار نوسان عجیب؛ بازار را زیرورو کرد | شرایط حساس قیمتها؛ فردا چه میشود؟ (تاریخ:پنجشنبه ۸ مرداد ۱۴۰۵) ورود پرقدرت کالابرگ الکترونیکی به مرحله اجرایی رسید | خریداران ۹ تیر ۱۴۰۵ چطور اعتبار خود را چک کنند ؟
بيشتر از آنكه سرگرم كننده باشد، اضطراب آور است. به سراغ يخچال مي رود و با كويري روبرو مي شود كه پيش تر نمونه اش را فقط در بازي «رد دد» ( Red Dead Redemption ) ديده بود. دوباره روي كاناپه برمي گردد و موبايل را برمي دارد. با هزار مكافات راهي براي دور زدن محدوديت ها پيدا مي كند و به اينستاگرام مي رسد. چند دقيقه اي ميان اينترنت كند و محتواهاي «برين رات» ( Brain rot ) مي چرخد تا چشمش به پست يك استريمر خارجي مي افتد؛ پستي درباره همان بازي آنلايني كه زماني ساعت ها سرگرمش مي كرد اما در دوران قطعي اينترنت آنقدر از آن دور مانده كه تقريبا فراموشش كرده بود. لپ تاپ را روشن مي كند و با اميدي نه چندان زياد وارد بازي مي شود؛ اما خيلي زود با خطاي دسترسي روبرو مي شود. يادش مي آيد پيش از جنگ از يك سرويس رفع تحريم و DNS استفاده مي كرد. سرويس قديمي ديگر مثل گذشته كار نمي كند. كمي جست وجو مي كند، تبليغ سرويس ديگري را كه قبلا در يك كانال تلگرامي ديده بود پيدا مي كند و اشتراك مي خرد. اين بار بازي بالا مي آيد. براي مدتي كوتاه مي تواند از دنياي بيرون فاصله بگيرد و به سرگرمي اي برگردد كه يادآور روزهاي عادي تر است. اما اين حال چندان دوام نمي آورد. ابتدا اينترنت كند مي شود و كمي بعد ارتباط كاملا از دست مي رود. بازي را مي بندد. از نيمه شب گذشته و بايد به رخت خواب برود؛ اما يك سوال همچنان باقي مانده است: مشكل وصل نشدن بازي دقيقا كجاست و چرا دسترسي به يك سرگرمي آنلاين بايد اينقدر دشوار باشد؟ اين فقط قصه يك گيمر خسته در يك شب معمولي نيست. تجربه گيمينگ آنلاين براي بسياري از كاربران ايراني به چرخه اي از اتصال، اختلال، تغيير DNS ، افزايش پينگ، قطع شدن و تلاش دوباره تبديل شده است. از جنگ و از دسترس خارج شدن برخي سرورهاي منطقه اي بازي ها تا حدود ۸۰ روز قطعي و اختلال اينترنت، مجموعه اي از اتفاق ها باعث شده سرويس هاي رفع تحريم و كاهش پينگ گيمينگ نيز يكي از دشوارترين دوره هاي فعاليت خود را پشت سر بگذارند.
از دوبي به اروپا؛ پينگ بالاي ۱۰۰
يكي از تغييراتي كه پس از جنگ مستقيما روي تجربه گيمرها اثر گذاشت، اختلال در اتصال به سرورهاي منطقه اي دوبي و امارات بود. كاربران برخي بازي هاي محبوب مانند كانتر استرايك ديگر نمي توانند مانند گذشته به سرورهاي دوبي متصل شوند و ناچارند سرورهاي اروپايي را انتخاب كنند. نتيجه، افزايش پينگ است كه در مواردي به بيش از ۱۰۰ ميلي ثانيه مي رسد. اما دورتر شدن سرور بازي تنها بخشي از مشكل است. اميرعباس كنعاني، مديرعامل الكترو نيز بخش مهمي از اختلال هاي فعلي را به محدودسازي يا اختلال روي پروتكل هايي مانند UDP مرتبط مي داند؛ پروتكلي كه بخش مهمي از ارتباط لحظه اي در بازي هاي آنلاين بر بستر آن انجام مي شود. در بسياري از بازي ها كاربر مي تواند بدون مشكل وارد محيط اوليه شود، زيرا احراز هويت و اتصال اوليه از طريق TCP انجام مي شود. دردسر از زماني آغاز مي شود كه كاربر وارد مرحله يافتن حريف يا همان مچ ميكينگ مي شود؛ جايي كه ارتباط لحظه اي بازي بيشتر به UDP وابسته است. در اين مرحله ممكن است اتصال با تاخير انجام شود، كاربر از صف خارج شود يا اساسا نتواند به سرور بازي برسد.
تحريم يك طرف، فيلترينگ طرف ديگر
در تحريم خارجي، معمولا IP كاربر ايراني مسدود است و در بسياري از موارد مي توان با تغيير مسير يا استفاده از DNS مناسب اين محدوديت را پشت سر گذاشت. اما زماني كه خود IP هاي سرويس رفع تحريم در داخل فيلتر مي شوند، ماجرا پيچيده تر مي شود. شدت فيلتر شدن IP ها باعث شده شلتر براي حفظ سرويس به جاي حدود ۱۰۰ IP ، گاهي مجبور به تهيه ۳۰۰ IP شود. به گفته او، فقط هزينه يك سرور مي تواند ماهانه حدود ۱۰ ميليون تومان باشد و هزينه تعويض IP ها در طول سال براي اين مجموعه به صدها ميليون تومان برسد. فيلتر شدن ناگهاني و بدون اطلاع قبلي IP سرورها، تيم فني را ناگهان با سرويسي از دسترس خارج شده و كاربراني مواجه مي كند كه انتظار دارند مشكل در كوتاه ترين زمان برطرف شود. اين محدوديت ها حتي به درگاه پرداخت رسيده است. به همه اينها بايد قطعي برق را نيز اضافه كرد. خاموشي هاي منطقه اي گاهي تجهيزات مخابراتي را نيز از مدار خارج مي كند و كيفيت اينترنت كاربران تا سطح شبكه 3 G كاهش مي يابد.
DNS قرار نيست اينترنت را تعمير كند
در اين چرخه، كاربر معمولا يك مقصر در دسترس دارد، سرويس DNS يا رفع تحريمي كه بابت آن پول پرداخت كرده است. وقتي بازي قطع مي شود، پينگ بالا مي رود يا كاربر از سرور بيرون ميفتد، اولين تصور اين است كه سرويس خريداري شده كار نمي كند. اين تصور از كاركرد DNS دقيق نيست. در بسياري از بازي ها DNS عمدتا در مرحله ابتدايي اتصال و براي ترجمه دامنه به IP يا عبور از محدوديت جغرافيايي نقش دارد. پس از آن، ارتباط بازي مستقيما با سرور برقرار مي شود. بنابراين اگر اينترنت پايه كاربر با پكت لاس، نوسان يا قطعي روبرو باشد، DNS نمي تواند آن را برطرف كند. به بيان ساده، سرويس رفع تحريم مي تواند يك مانع را از مسير بردارد، اما قرار نيست تمام مشكلات مسير را حل كند. در ماه هاي گذشته دلايل ديگري مانند نوع NAT ، قرار داشتن كاربران پشت CGNAT يا غيرفعال بودن IPv 6 نيز به عنوان علت اختلال بازي ها مطرح شده است. بررسي هاي شلتر اما نشان مي دهد CGNAT را نمي توان عامل اصلي مشكلات مچ ميكينگ در بازي هايي دانست كه سرور اختصاصي دارند. فعال شدن IPv 6 نيز تا زماني كه محدوديت روي مسير ارتباطي و UDP باقي باشد، به تنهايي مشكل را برطرف نمي كند. اثر اين وضعيت بيشتر در بازي هايي ديده مي شود كه به ارتباط لحظه اي و پايدار حساس اند؛ از كال آف ديوتي ( Call Of Duty ) پابجي ( Pubg ) و ايپكس لجندز ( Apex Legends ) گرفته تا فورتنايت ( Fortnite ) و بخش آنلاين سري FC . در چنين بازي هايي چند لحظه ناپايداري شبكه مي تواند نتيجه يك مسابقه را تغيير دهد يا اساسا كاربر را از بازي بيرون بيندازد.
سوالي كه جوابي برايش نيست
حالا مي توان دوباره به همان گيمر ابتداي گزارش برگشت. مشكل او دقيقا كجاست؟ جواب در يك كلمه خلاصه نمي شود بلكه زنجيره اي از مشكلات است كه تجربه نامطلوبي براي او مي سازد. ممكن است سرور منطقه اي بازي ديگر در دسترس نباشد و اتصال او به اروپا هدايت شود. ممكن است مسير UDP با اختلال روبرو باشد. ممكن است IP سرويس رفع تحريم فيلتر شده باشد، كيفيت اينترنت پايه افت كرده باشد يا حتي خاموشي، تجهيزات مخابراتي يا سرور داخلي را از مدار خارج كرده باشد. در سمت ديگر نيز همچنان تحريم شركت هاي خارجي وجود دارد. همين تعدد عوامل، گيمر ايراني را وارد چرخه اي كرده كه پيدا كردن مقصر در آن آسان نيست. سرويس هايي كه زماني قرار بود تنها مانع تحريم خارجي را كنار بزنند، حالا خودشان بايد از ميان فيلترينگ IP ، اختلال پروتكل ها، قطعي اينترنت و برق راهي براي رسيدن كاربر به سرور بازي پيدا كنند. براي كاربري كه نيمه شب فقط مي خواهد چند دست بازي كند، البته اين تفكيك چندان اهميتي ندارد. او نه UDP مي بيند، نه مسير روتينگ و نه IP فيلترشده؛ فقط دكمه اي را مي زند كه بايد او را وارد بازي كند كه نمي كند. شايد همين، ساده ترين توضيح براي پيچيدگي وضعيت امروز باشد: رسيدن به يك سرگرمي آنلاين ساده، به عبور از زنجيره اي از محدوديت ها وابسته شده است. تا زماني كه اين زنجيره كوتاه نشود، آن سوال هم هر شب همراه گيمر به تخت برمي گردد: «اين بار مشكل دقيقا كجاست؟»
بهمن اکبری|اعلام «عمليات اقتصادي خردكننده» را از سوي ترامپ نبايد تنها تكرار سياست تحريمهاي اقتصادي عليه ايران دانست. آنچه در اظهارات اخير رييسجمهور امريكا، وزير خزانهداري و معاون او برجسته شده، نشانه حركت واشنگتن از تحريم مستقيم ايران به سوي فشار بر شبكه اقتصادي پيرامون ايران است؛ يعني هدف قرار دادن بانكها، شركتهاي كشتيراني، خريداران نفت، واسطههاي مالي و كشورهايي كه همچنان حاضرند با تهران تجارت كنند.اگر تحريمهاي پيشين عمدتا بر «قطع دسترسي ايران» متمركز بود، مرحله جديد ميكوشد هزينه «تعامل با ايران» را براي ديگران افزايش دهد. به تعبير دقيقتر، امريكا ميخواهد ايران را نه تنها از بازارهاي جهاني، بلكه از شبكههاي رسمي و نيمهرسمي مبادلات بينالمللي نيز منزوي كند. اين تغيير رويكرد، از يك واقعيت مهم نيز حكايت دارد: فشار نظامي بهتنهايي نتوانسته اهداف سياسي مورد نظر واشنگتن را محقق سازد و اكنون اقتصاد به ميدان اصلي منازعه تبديل شده است.
۱. مساله اصلي؛ تحريم بيشتر يا معماري جديد فشار؟: ايران نزديك به پنج دهه تجربه مواجهه با تحريمهاي امريكا را پشت سر گذاشته است. تحريم براي اقتصاد ايران پديدهاي تازه نيست، بلكه به بخشي از محيط راهبردي آن تبديل شده است.از اينرو، پرسش درست اين نيست كه «آيا تحريمهاي جديد به ايران آسيب ميزند؟» پاسخ روشن است: بله، فشار اقتصادي ميتواند هزينههاي قابل توجهي ايجاد كند.پرسش اساسيتر اين است: آيا تحريمهاي جديد قادر خواهند بود رفتار راهبردي ايران را تغيير دهند؟ اين دو مساله نبايد با يكديگر خلط شود. تحريم ميتواند رشد اقتصادي را كاهش دهد، هزينه مبادلات را افزايش دهد، درآمدهاي نفتي را محدود كند، نرخ سرمايهگذاري را پايين آورد و فشار بر معيشت را تشديد كند؛ اما تبديل اين آسيب اقتصادي به امتياز سياسي و تغيير رفتار راهبردي مسالهاي است كاملا متفاوت.تجربه چند دهه گذشته نشان داده است كه ميان «تحريم موثر» و «تحريم موفق» فاصله وجود دارد.
۲. ويژگي مهم دوره جديد؛ هدف گرفتن كشورهاي ثالث: بر اساس گزارش بيبيسي، اسكات بسنت، وزير خزانهداري امريكا تهديد كرده است كه هر كشوري كه با ايران تجارت كند، از جمله در حوزه انتقال پول، خريد نفت يا حملونقل دريايي، ممكن است با تحريم مواجه شود.اين همان نقطهاي است كه دوره جديد را از تحريمهاي كلاسيك متمايز ميكند.واشنگتن ميخواهد محاسبه هزينه - فايده كشورهاي ثالث را تغيير دهد. اگر يك بانك چيني، شركت تركيهاي، شبكه تجاري عراقي يا شركت كشتيراني منطقهاي احساس كند كه همكاري با ايران ميتواند دسترسي آن به دلار، نظام مالي امريكا يا بازارهاي غربي را تهديد كند، ممكن است حتي بدون موافقت سياسي با واشنگتن، از همكاري با تهران عقبنشيني كند.در نتيجه، ميدان واقعي جنگ اقتصادي ديگر فقط ايران نيست، بلكه شبكه روابط اقتصادي ايران با جهان است.
۳. نقطه قوت امريكا؛ دلار، شبكه مالي و تحريم ثانويه: مهمترين مزيت ساختاري امريكا در اين جنگ، حجم تجارت دوجانبه امريكا و ايران نيست، بلكه قدرت شبكهاي اقتصاد امريكاست.امريكا از سه اهرم برخوردار است: نخست، نقش دلار در تجارت و ذخاير جهاني؛ دوم، جايگاه نظام مالي امريكا و دسترسي به شبكههاي بانكي بينالمللي؛ سوم، توانايي اعمال تحريم ثانويه عليه شركتها و موسسات خارجي.از اينرو ممكن است واشنگتن بتواند بدون محاصره كامل ايران، هزينه تجارت با ايران را افزايش دهد.اما همين جا يك محدوديت مهم نيز وجود دارد: هر چه امريكا از تحريم به عنوان ابزار فراگيرتر استفاده كند، انگيزه ساير كشورها براي كاهش وابستگي به دلار و ايجاد مسيرهاي مالي مستقل نيز افزايش مييابد.بنابراين تحريم همزمان ميتواند يك ابزار فشار كوتاهمدت و عاملي براي فرسايش تدريجي قدرت شبكهاي امريكا در بلندمدت باشد.
۴. ايران چرا هنوز ظرفيت مقاومت اقتصادي دارد؟: يكي از نكات مهم گزارش اين است كه ايران طي سالهاي گذشته توانسته سازوكارهاي متعددي براي كاهش اثر تحريم ايجاد كند.«ناوگان سايه»، واسطههاي تجاري، شركتهاي پوششي، مسيرهاي مالي غيرمستقيم، شبكههاي تهاتري، ارزهاي غيردلاري و استفاده از روابط اقتصادي با كشورهاي غيرغربي، بخشي از اين سازوكارها است.اما نبايد در اين زمينه نيز دچار اغراق شد.دور زدن تحريم به معناي بياثر شدن تحريم نيست. معمولا هر چه شبكه تحريم پيچيدهتر شود، هزينه مبادله، تخفيف فروش، هزينه حملونقل، ريسك بيمه و هزينه انتقال پول افزايش مييابد. بنابراين ايران ممكن است بتواند نفت بفروشد، اما الزاما نميتواند آن را با همان قيمت، همان سرعت و همان هزينهاي كه در شرايط عادي انجام ميداد، به بازار عرضه كند. از اينرو، هدف تحريم الزاما «صفر كردن صادرات ايران» نيست، بلكه ميتواند گرانتر، پرريسكتر و دشوارتر كردن تجارت ايران باشد.
۵. حلقه تعيينكننده؛ چين: در ميان كشورهاي ثالث، چين مهمترين متغير معادله است.اگر امريكا بتواند كشورهاي منطقه و شركتهاي كوچكتر را تحت فشار قرار دهد، اما چين همچنان بخش قابل توجهي از نفت ايران را خريداري كند و مسيرهاي مالي و تجاري جايگزين را حفظ كند، عمليات اقتصادي امريكا با محدوديت جدي روبهرو خواهد شد.چين تنها يك خريدار نفت نيست، بلكه بخشي از معماري در حال شكلگيري اقتصاد غيرغربي است.پكن از يك سو نميخواهد درگير رويارويي مستقيم با امريكا شود و از سوي ديگر، بعيد است به سادگي اجازه دهد واشنگتن قواعد تجارت ميان چين و ايران را تعيين كند. از اين نگاه، جنگ اقتصادي عليه ايران بهطور غيرمستقيم به آزموني براي روابط چين و امريكا نيز تبديل ميشود.
۶. تنگه هرمز؛ مهمترين نقطه اتصال اقتصاد و امنيت: پيوند دادن فشار اقتصادي با حملونقل دريايي، اهميت تنگه هرمز را دوچندان ميكند.هرگونه افزايش فشار بر صادرات نفت، كشتيراني يا بنادر ايران ميتواند اثرات فراتر از مرزهاي ايران داشته باشد، زيرا بازار انرژي جهان، كشورهاي آسيايي و حتي اقتصادهاي اروپايي به ثبات جريان انرژي در خليجفارس حساسند. بنابراين اگر عمليات اقتصادي امريكا به گونهاي طراحي شود كه امنيت كشتيراني در خليجفارس را تحت اأثير قرار دهد، واشنگتن با يك تناقض راهبردي روبهرو خواهد شد: فشار بر ايران ممكن است همزمان هزينه انرژي و حملونقل جهاني را افزايش دهد.در چنين شرايطي، بخشي از هزينه تحريم از ايران به اقتصاد جهاني منتقل ميشود.
۷. آسيبپذيري واقعي ايران كجاست؟: با وجود ظرفيت سازگاري ايران، نبايد آسيبپذيريهاي اقتصاد كشور را دستكم گرفت.مهمترين نقاط آسيب عبارتند از: كاهش درآمد ارزي؛ دشوارتر شدن انتقال منابع مالي؛ افزايش هزينه تجارت خارجي؛ كاهش سرمايهگذاري خارجي و داخلي؛ افزايش نااطميناني اقتصادي؛ فشار بر ارزش پول ملي؛ افزايش هزينه واردات كالاهاي واسطهاي و سرمايهاي؛ تشديد فشار تورمي؛ كاهش قدرت خريد خانوارها و افزايش هزينههاي مبادله براي بخش خصوصي. از اين رو، بزرگترين خطر «فروپاشي ناگهاني اقتصاد» نيست، بلكه فرسايش تدريجي ظرفيت توليد و رفاه اجتماعي است.اقتصاد تحريمزده ممكن است به حيات خود ادامه دهد، اما با رشد پايينتر، سرمايهگذاري كمتر و هزينه اجتماعي بيشتر.
۸. جنگ اقتصادي جديد، جنگ تابآوري است: به نظر ميرسد منطق جديد واشنگتن بر اين فرض استوار است كه ايران از نظر اقتصادي بيش از امريكا آسيبپذير است و بنابراين، ادامه فشار ميتواند تهران را به نقطهاي برساند كه هزينه مقاومت از هزينه توافق بيشتر شود.اما اين محاسبه تنها زماني درست است كه طرف مقابل نتواند سازوكارهاي جايگزين ايجاد كند.در مقابل، ايران نيز بايد از منطق «مقاومت منفعل» به «مقاومت فعال» عبور كند.تحريم را نميتوان فقط با فروش نفت بيشتر يا ايجاد چند مسير مالي جديد خنثي كرد. پاسخ موثر، نيازمند بازآرايي ساختار اقتصاد خارجي ايران است.در اين چارچوب، پنج محور اهميت ويژه دارد:
يكم؛ تنوعبخشي واقعي به شركاي اقتصادي و كاهش وابستگي به چند بازار محدود.
دوم؛ توسعه تجارت با ارزهاي محلي و سازوكارهاي تسويه غيردلاري.
سوم؛ تقويت كريدورهاي زميني و دريايي منطقهاي براي كاهش آسيبپذيري تجارت.
چهارم؛ كاهش هزينههاي داخلي اقتصاد، زيرا نميتوان همه ناكارآمديهاي داخلي را به تحريم نسبت داد.
پنجم؛ تبديل ديپلماسي اقتصادي به بخشي از راهبرد امنيت ملي. در جنگ اقتصادي، سفارتخانه و رايزني اقتصادي تنها نهادهاي تشريفاتي نيستند، بلكه بخشي از «شبكه تابآوري اقتصادي» كشورند.
۹. پارادوكس تحريم حداكثري: امريكا با گسترش تحريمها ممكن است در كوتاهمدت فشار بيشتري ايجاد كند، اما همزمان با يك پارادوكس مواجه است: هر چه تحريمها فراگيرتر شوند، انگيزه ايران و شركاي آن براي ساختن شبكههاي جايگزين بيشتر ميشود.در جهان پساجنگ اوكراين، رقابت چين و امريكا و گسترش بريكس، اين مساله اهميت بيشتري يافته است.
بسياري از كشورها ديگر نميخواهند تمام مبادلات خارجي خود را به يك شبكه مالي وابسته كنند.بنابراين، تحريمهاي جديد ميتواند ناخواسته به شتابدهنده «چندقطبي شدن اقتصاد جهان» تبديل شود.البته اين روند به معناي پايان هژموني دلار نيست، اما ميتواند به تدريج از انحصار آن در برخي مبادلات بكاهد.
۱۰. آيا عمليات اقتصادي ترامپ موفق خواهد شد؟: بايد به اين پرسش پاسخ مشروط داد. اگر هدف امريكا افزايش هزينههاي اقتصادي ايران باشد، احتمالا اين عمليات ميتواند موفقيت قابل توجهي داشته باشد. اگر هدف كاهش درآمدهاي نفتي و محدود كردن دسترسي ايران به شبكه مالي بينالمللي باشد، موفقيت نيز محتمل است، هرچند نه مطلق. اما اگر هدف نهايي وادار كردن ايران به تغيير رفتار راهبردي يا پذيرش توافق مطلوب واشنگتن باشد، مساله بسيار پيچيدهتر، زيرا موفقيت تحريم به سه متغير بستگي دارد: «ظرفيت تحمل ايران»، «ميزان همكاري كشورهاي ثالث» و «هزينهاي كه اقتصاد جهاني حاضر است براي اجراي سياست امريكا بپردازد».در اين ميان، چين، كشورهاي خليجفارس، تركيه، عراق، هند و شبكههاي تجاري آسيايي نقش تعيينكنندهاي خواهند داشت.
از تحريم ايران به جنگ بر سر شبكهها
آنچه اكنون در حال شكلگيري است، تنها «تحريم بيشتر» نيست، بلكه نوعي است از «جنگ اقتصادي شبكهاي».امريكا ميكوشد ايران را از شبكه مالي، انرژي و حملونقل جهاني دورتر كند و همزمان هزينه همكاري ديگران با ايران را افزايش دهد. ايران نيز تلاش خواهد كرد شبكههاي جايگزين خود را گسترش دهد.در چنين شرايطي، برنده الزاما كشوري نيست كه بيشترين تحريم را وضع ميكند يا بيشترين تحريم را تحمل ميكند، بلكه كشوري است كه بتواند شبكه اقتصادي مقاومتر، متنوعتر و كمهزينهتري ايجاد كند.از اين نگاه، عمليات اقتصادي جديد ترامپ را بايد نه تنها يك اقدام عليه ايران، بلكه آزموني براي معماري اقتصاد جهاني در حال گذار از نظم تكمركزي به نظم چندمركزي دانست.امريكا هنوز از قدرتمندترين اهرمهاي مالي جهان برخوردار است؛ اما ايران نيز ديگر ايرانِ پيش از تحريمهاي چند دهه اخير نيست. تهران تجربه، شبكه و سازوكارهاي سازگاري انباشتهاي در اختيار دارد.مساله نهايي بنابراين چنين صورتبندي ميشود: آيا فشار اقتصادي جديد ميتواند ظرفيت اقتصادي ايران را بشكند يا تنها آن را به سمت يك اقتصاد بستهتر، غيررسميتر و شرقيتر سوق خواهد داد؟پاسخ اين پرسش بيش از آنكه در تعداد تحريمهاي جديد امريكا نهفته باشد، به كيفيت حكمراني اقتصادي ايران، ميزان انسجام شركاي خارجي و توان تهران براي تبديل «اقتصاد تحريم» به «اقتصاد تابآور و رقابتپذير» بستگي دارد.سرانجام، خطر اصلي براي ايران نه تحريم بهتنهايي، بلكه تركيب تحريم خارجي با ناكارآمدي داخلي است، گزارهاي كه دولت چهاردهم به دنبال رفع و بهبود آن است و فرصت اصلي نيز نه در انكار اثر تحريم، بلكه در تبديل فشار خارجي به محركي براي اصلاح ساختار اقتصادي، تنوعبخشي به روابط خارجي و بازتعريف جايگاه ايران در شبكههاي نوظهور اقتصاد جهاني قرار دارد.
