رومان گوفمن، رئیس موساد، ۱۴ اوت( 19 مرداد) در تماسی تلفنی با اسعد الشیبانی، وزیر خارجه دولت موقت سوریه، درباره گسترش حضور نظامی ترکیه در سوریه گفتوگو کرده است. منابع مطلع میگویند محور اصلی این تماس، میزان حمایت نظامی آنکارا از ارتش سوریه، از جمله ارسال تسلیحات، پهپادها و افزایش حضور نیروهای ترکیه بوده است. اهمیت این تماس زمانی بیشتر میشود که تنها چهار روز بعد، رژیم صهیونیستی پایگاه هوایی «ابوالظهور» در شمالغرب سوریه را هدف قرار داد؛ اقدامی که از نگاه بسیاری، بیش از آنکه صرفا حملهای به یک پایگاه سوری باشد، هشداری مستقیم به ترکیه درباره گسترش نفوذ نظامی این کشور در سوریه است.
اسرائیل مدعی است دمشق با فراهم کردن زمینه استقرار نیروهای ترکیه و بازسازی پایگاه ابوالظهور، در حال ایجاد شرایطی است که میتواند آزادی عمل نیروی هوایی اسرائیل در سوریه را محدود و تهدیدی جدید علیه این رژیم ایجاد کند. گزارشهایی نیز درباره بازدید یک هیئت ترکیهای از این پایگاه پیش از حمله منتشر شده است؛ ادعایی که آنکارا رد کرده و حمله اسرائیل را تلاشی برای توجیه نقض حاکمیت سوریه دانسته است.
هشدار درباره برخورد مستقیم اسرائیل و ترکیه
ابعاد این حادثه زمانی جدیتر میشود که تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه، حمله اسرائیل را «تشدیدی غیرضروری» توصیف کرده و هشدار داده است که این عملیات میتوانست به رویارویی مستقیم با نیروهای ترکیه منجر شود.
واشنگتن اکنون بهدنبال ایجاد یک سازوکار ارتباطی میان اسرائیل، ترکیه و سوریه است تا طرفها از تحرکات نظامی یکدیگر مطلع باشند و از محاسبات اشتباه و برخوردهای ناخواسته جلوگیری شود.
در واقع، خطر اصلی در سوریه دیگر صرفا واکنش دمشق به حملات اسرائیل نیست؛ بلکه حضور رو به گسترش نیروهای ترکیه، احتمال برخورد مستقیم دو بازیگر نظامی قدرتمند را افزایش داده است.
رقابت آنکارا و تلآویو بر سر آینده سوریه
پس از سقوط بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، سوریه به میدان تازهای برای رقابت قدرتهای منطقهای تبدیل شده است. ترکیه با حمایت از دولت جدید دمشق، همکاریهای نظامی خود با سوریه را گسترش داده و در آموزش نیروها، تأمین تجهیزات و تقویت ساختار نظامی این کشور نقش پررنگتری گرفته است.
در مقابل، اسرائیل نگران شکلگیری یک ساختار نظامی سوری تحت حمایت ترکیه است؛ ساختاری که میتواند موازنه قدرت را تغییر داده و آزادی عمل اسرائیل در آسمان سوریه را محدود کند.
از همین رو، به نظر میرسد تلآویو در حال ترسیم یک خط قرمز برای آنکاراست: ترکیه میتواند در سوریه نفوذ سیاسی و اقتصادی داشته باشد، اما اسرائیل با تبدیل سوریه به یک پایگاه نظامی تحت نفوذ ترکیه مخالفت خواهد کرد.
با این حال، شواهد موجود نشان نمیدهد که اسرائیل یا ترکیه بهدنبال جنگی تمامعیار باشند. مسئله اصلی، افزایش خطر یک درگیری محدود و ناخواسته است؛ بهویژه اگر یکی از حملات اسرائیل به کشته شدن نیروهای ترکیه منجر شود.
در چنین شرایطی، پرسش تعیینکننده دیگر این نیست که آیا تنش میان آنکارا و تلآویو افزایش خواهد یافت، بلکه این است که اردوغان در صورت کشته شدن نخستین نظامی ترکیه در حمله اسرائیل، چه واکنشی نشان خواهد داد؟ پاسخ به این سؤال میتواند مشخص کند بحران سوریه همچنان در سطح جنگ نفوذ و تهدید باقی میماند یا به نخستین رویارویی مستقیم میان دو قدرت منطقهای تبدیل خواهد شد.
