به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-محمد امین مکرمی ؛ سرمایهداری تنها با پول، سود و سرمایهگذاری تعریف نمیشود؛ یکی از مهمترین نیروهای محرک آن، رقابت بر سر جایگاه اجتماعی و اعتبار است. بسیاری از تصمیمهای شغلی، سرمایهگذاریها و حتی سبک زندگی افراد نه فقط با هدف افزایش درآمد، بلکه برای حفظ یا ارتقای موقعیت اجتماعی اتخاذ میشود. اما اکنون این نظم قدیمی در حال تغییر است. ظهور فناوریهای جدید، بهویژه هوش مصنوعی، همراه با تضعیف نهادهای سنتی اعتبارساز، باعث شده بسیاری از مشاغل و گروههایی که زمانی در رأس هرم منزلت اجتماعی قرار داشتند، احساس کنند جایگاه خود را از دست میدهند.
سالها فعالیت در بانکهای سرمایهگذاری، صندوقهای پوشش ریسک و شرکتهای بزرگ مالی، نماد موفقیت حرفهای و اعتبار اجتماعی بود. اما امروز حتی افرادی که درآمدهای بسیار بالایی دارند، خود را در مقایسه با فعالان حوزه هوش مصنوعی بازنده احساس میکنند. در فضای جدید اقتصاد، تنها میزان درآمد تعیینکننده نیست؛ اینکه فرد در کانون تحولات فناوری قرار دارد یا نه، بیش از گذشته بر جایگاه اجتماعی او اثر میگذارد. همین تغییر، سلسلهمراتب سنتی سرمایهداری را دگرگون کرده است.
براساس گزارش اکونومیست، انسانها در اقتصاد مدرن بیش از هر زمان دیگری نسبت به جایگاه نسبی خود حساس شدهاند. شبکههای اجتماعی حرفهای مانند لینکدین به محلی برای نمایش موفقیتهای شغلی تبدیل شدهاند و بسیاری از شرکتها نیز فرهنگ سازمانی خود را بر پایه توزیع اعتبار، احترام و فرصتهای ارتقا بنا کردهاند. از این منظر، موفقیت یک سازمان تنها به سودآوری وابسته نیست، بلکه به این بستگی دارد که کارکنان تا چه اندازه احساس کنند جایگاه و ارزش آنها در مقایسه با دیگران حفظ شده است.
با این حال، نهادهایی که در گذشته اعتبار اجتماعی تولید میکردند، دیگر قدرت سابق را ندارند. دانشگاههای معتبر، رسانههای بزرگ و بسیاری از مشاغل سنتی که زمانی نماد موفقیت بودند، بخشی از نفوذ خود را از دست دادهاند. در نتیجه، بسیاری از افراد با وجود حفظ درآمد یا موقعیت شغلی، احساس میکنند منزلت اجتماعی آنها نسبت به گذشته کاهش یافته است؛ احساسی که امروز در میان مدیران مالی، روزنامهنگاران، نویسندگان و حتی مدیران ارشد شرکتهای بزرگ نیز دیده میشود.
این تغییر تنها به بازار کار محدود نیست و بازار کالاهای لوکس را نیز تحت تاثیر قرار داده است. برندهایی که سالها بر کمیابی و انحصار محصولات خود تکیه داشتند، اکنون با کاهش جذابیت روبهرو شدهاند. زمانی خرید یک کیف، ساعت یا خودروی بسیار گرانقیمت نشانه تمایز اجتماعی بود، اما وقتی این کالاها برای طیف گستردهتری از مصرفکنندگان قابل دسترس شدند، بخشی از ارزش نمادین خود را از دست دادند. به همین دلیل، برخی از برندهای مشهور لوکس در سالهای اخیر با کاهش رشد و افت ارزش بازار مواجه شدهاند.
نمونه مشابهی را میتوان در صنعت خودرو مشاهده کرد. واکنش منفی بخشی از مشتریان به ورود برخی خودروسازان لوکس به بازار خودروهای برقی، تنها به ویژگیهای فنی این خودروها مربوط نبود. گسترش خودروهای برقی ارزانقیمت، بهویژه محصولات چینی، باعث شد فناوری برقی دیگر نماد انحصار و برتری نباشد و بخشی از جذابیت برندهای لوکس نیز کاهش یابد.
بازارهای مالی نیز برای مدیریت این رقابت بر سر جایگاه اجتماعی، سازوکارهای خاص خود را ایجاد کردهاند. بانکهای سرمایهگذاری سالهاست کارکنان را در سلسلهمراتب مشخصی طبقهبندی میکنند و حتی از عناوین شغلی متنوع برای حفظ احساس اهمیت افراد بهره میبرند. گاهی تغییر عنوان شغلی بیش از آنکه مسئولیت واقعی ایجاد کند، ابزاری برای جلوگیری از احساس تنزل جایگاه کارکنان است. به بیان دیگر، مدیریت اعتبار اجتماعی در بسیاری از سازمانها به اندازه مدیریت سرمایه اهمیت پیدا کرده است.
در مقابل، شرکتهای فناوری همواره تلاش کردهاند خود را محیطهایی بدون سلسلهمراتب رسمی معرفی کنند، اما واقعیت چیز دیگری است. امروز بسیاری از برنامهنویسان و مهندسان نرمافزار نگراناند که پیشرفت سریع هوش مصنوعی، مهارتهایی را که سالها برای کسب آنها تلاش کردهاند، کمارزش کند. کسانی که تا دیروز در قلب اقتصاد دیجیتال قرار داشتند، اکنون بیم دارند فناوری جدید آنها را به حاشیه براند.
همین نگرانی باعث شده استقبال از ابزارهای هوش مصنوعی با سرعت زیادی افزایش یابد. بسیاری از کارکنان میکوشند هرچه سریعتر مهارت کار با این فناوری را بیاموزند، زیرا نگراناند در صورت عقب ماندن، نهتنها فرصتهای شغلی بلکه اعتبار حرفهای خود را نیز از دست بدهند. رقابت برای یادگیری هوش مصنوعی، در واقع تنها رقابتی اقتصادی نیست؛ بلکه تلاشی برای حفظ جایگاه در سلسلهمراتب جدید سرمایهداری است.
اکونومیست هشدار میدهد که برخی مدیران شرکتهای هوش مصنوعی اهمیت این موضوع را دستکم گرفتهاند. وقتی از حذف مشاغل یا جایگزینی نیروی انسانی با هوش مصنوعی با افتخار سخن گفته میشود، این واقعیت نادیده گرفته میشود که افراد معمولا کاهش منزلت اجتماعی را بسیار دشوارتر از کاهش درآمد تحمل میکنند. اگر فناوری به تهدیدی برای هویت حرفهای افراد تبدیل شود، مقاومت در برابر آن نیز افزایش خواهد یافت.
با این حال، این تحول تنها پیامدهای منفی ندارد. تاریخ اقتصاد نشان میدهد بسیاری از کارآفرینان بزرگ زمانی کسبوکارهای جدید خود را راهاندازی کردند که احساس کردند دیگر در جایگاه قبلی امکان رشد ندارند. به همین دلیل، ترس از عقب ماندن یا از دست دادن اعتبار میتواند به انگیزهای برای نوآوری، پذیرش ریسک و خلق فرصتهای تازه تبدیل شود. شاید مهمترین ویژگی سرمایهداری امروز نیز همین باشد؛ اینکه رقابت دیگر تنها بر سر ثروت نیست، بلکه بیش از هر زمان دیگری بر سر جایگاه، اعتبار و حضور در مرکز موج بعدی تحولات فناوری است.
این مطلب برایم مفید است 0 نفر این مطلب را پسندیده اند کپی شد
