شلیک‌های مداوم تا تسلیم کامل دشمن

ابراهیم شهولی

آرمان امروز : عملیات «خشم حماسی» که توسط ائتلافی به رهبری ایالات متحده و با مشارکت اسرائیل آغاز شد، نه تنها یکی از گسترده‌ترین حملات نظامی علیه ایران در چهار دهه اخیر محسوب می‌شود، بلکه به‌مثابه آزمونی سرنوشت‌ساز برای دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران عمل کرده است. دکترین موسوم به «دفاع موزاییکی» که توسط سپاه پاسداران طراحی و پیاده‌سازی شده، در این رویارویی مستقیم، نقاط قوت و ظرفیت‌های ساختاری خود را به روشنی نمایان ساخت.

دکترین دفاع موزاییکی در اصل بر اساس تجربه فروپاشی ارتش متمرکز عراق در جنگ ۲۰۰۳ شکل گرفت؛ تجربه‌ای که نشان داد اتکای صرف به یک زنجیره فرماندهی متمرکز، آسیب‌پذیری‌های جدی ایجاد می‌کند.

سپاه پاسداران با الهام از این تجربه، ساختار خود را به‌گونه‌ای بازطراحی کرد که به جای یک زنجیره فرماندهی متمرکز، هر منطقه جغرافیایی و هر واحد نظامی، مانند یک «تکه موزاییک» مستقل عمل کند. این واحدها در عین اتصال به کل تصویر، برای بقا و تداوم عملیات، وابستگی حیاتی به «رأس هرم» ندارند و از استقلال عملیاتی، تسلیحات و دسترسی به نیروی مردمی بسیج برخوردارند تا در صورت حذف فرماندهی مرکزی، به طور خودگردان به مأموریت خود ادامه دهند. به این الگو، «دفاع یا حمله متقابل افقی و پراکنده» نیز گفته می‌شود؛ نوعی عملیات که فلج کردن و متوقف ساختن آن دشوار است.

در موج اول عملیات خشم حماسی، اهداف متعددی از جمله مراکز فرماندهی، تأسیسات پدافند هوایی، سایت‌های موشکی و هسته‌ای، و نیز محل استقرار رهبر انقلاب و فرماندهان ارشد سپاه مورد اصابت قرار گرفت. با این حال، فروپاشی پیش‌بینی‌شده توسط طراحان این عملیات محقق نشد. دقیقاً در این نقطه، دکترین موزاییکی به کار افتاد؛ یگان‌های استانی بدون نیاز به انتظار برای دستور از مرکز، به صورت مستقل وارد فاز پاسخگویی شدند.

واکنش نظامی ایران سه وجه مشخص داشت: نخست، استفاده از انبارهای زیرزمینی پراکنده در سراسر کشور برای شلیک انبوه موشک‌ها و پهپادهای ارزان‌قیمت که با هزینه‌های نسبتاً پایینی تولید می‌شوند. دوم، به آب انداختن ناوگانی از قایق‌های تندرو که برای جنگ نامتقارن در خلیج فارس طراحی شده‌اند. سوم، فعال‌سازی گروه‌های مقاومت در عراق، یمن و لبنان برای گشودن جبهه‌های چندگانه علیه منافع آمریکا و متحدانش. نتیجه فوری آنکه ایران نه تنها فرو نپاشید، بلکه ظرف ساعاتی حملات متقابلی را به پایگاه‌های آمریکا در بحرین، قطر، کویت و امارات و نیز اهداف اسرائیل ترتیب داد.

کاربست این دکترین در مواجهه با خشم حماسی، از یک سو نشان داد که استراتژی «نباختن» که همان هدف نهایی این الگوی دفاعی است با موفقیت عمل می‌کرد؛ از سوی دیگر، این شبکه حتی پس از حذف فرماندهان کلیدی نیز به حیات خود ادامه داد و نشان داد که فلج‌سازی از طریق حذف رأس هرم، بر اساس این دکترین امکان‌پذیر نیست. این در حالی بود که بسیاری از تحلیلگران غربی با تکیه بر الگوی جنگ‌های کلاسیک، تصور می‌کردند حذف فرماندهان می‌تواند ماشین نظامی ایران را از کار بیندازد.

عملیات خشم حماسی که سرانجام در می ۲۰۲۶ پایان یافت، بیش از هر چیز نشان داد که دکترین دفاع موزاییکی در برابر «ضربه سر بریدن» که هدف نهایی طراحان آن بود کارایی قابل قبولی داشته است. هم‌زمان، این جنگ ابعاد تازه‌ای نیز یافته و امروز به «خشم اقتصادی» یعنی محاصره دریایی و تشدید تحریم‌ها تغییر ماهیت داده است؛ موضوعی که فراتر از توانایی یک دکترین صرفاً نظامی است و ضرورت طراحی راهبردهای مکمل در عرصه اقتصادی را نمایان می‌سازد. به عبارت روشن‌تر، موزاییک توانست ایران را در برابر بمب نجات دهد، اما مدیریت ابعاد اقتصادی این رویارویی هم‌اکنون در بوته آزمایش قرار دارد و کارایی آن در گرو عملکرد آینده جمهوری اسلامی در حوزه‌های اقتصادی و دیپلماتیک خواهد بود.

پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) :

فارس: سخنگوی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح گفت: در جریان دفاع مقدس چهل روزه، برخی محصولات راهبردی و اقلام مورد نیاز جنگ، بیش از سه برابر افزایش تولید داشتند.

سردار رضا طلایی‌نیک، سخنگوی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، امشب (۳۰ مرداد ۱۴۰۵) در گفت‌وگوی ویژه خبری تلویزیون، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره شهدای والامقام به‌ویژه شهید سرلشکر خلبان نصیرزاده و شهید دریاسالار شمخانی، به تبیین مأموریت‌ها، جایگاه و نقش وزارت دفاع در هندسه قدرت ملی و دفاعی کشور پرداخت.

سردار طلایی‌نیک با اشاره به سه بلوک‌بندی کشورها در نظام بین‌الملل شامل بلوک استکبار، بلوک سلطه‌پذیر و بلوک سلطه‌ستیز، جمهوری اسلامی ایران را در زمره کشورهای سلطه‌ستیز و مقاوم در برابر نظام سلطه دانست و تأکید کرد که راه مقابله با قدرت‌های بیگانه، تنها قوی‌شدن و ارتقای قدرت ملی است.

وی قدرت ملی را دارای ابعاد فرهنگی، معنوی، سیاسی، علمی، اجتماعی و اقتصادی برشمرد و قدرت دفاعی را یکی از ارکان اصلی آن معرفی کرد و گفت: در هندسه قدرت دفاعی، راهبری و فرماندهی بر عهده فرماندهی معظم کل قوا و ستاد کل نیروهای مسلح است و وزارت دفاع با مأموریت‌هایی همچون تحقیق و پژوهش، تولید علم و محصولات تسلیحاتی، تأمین آمادی و لجستیکی، صادرات دفاعی، مهندسی دفاعی، هماهنگی بین قوا و دیپلماسی دفاعی، نقش کلیدی در پشتیبانی از نیروهای مسلح ایفا می‌کند.

سخنگوی وزارت دفاع با بیان اینکه پس از ادغام وزارت سپاه و وزارت دفاع در سال ۱۳۶۸، ظرفیت بالایی برای انجام این مأموریت‌ها ایجاد شده است، درباره سهم وزارت دفاع در قدرت ملی تصریح کرد: هرچند بیان عددی ممکن نیست، اما این نقش دارای ماهیت کیفی و راهبردی است و وزارت دفاع در همه اجزای نظام دفاعی، نقش پشتیبان را در عرصه‌های مختلف بر عهده دارد.

وی در ادامه با تأکید بر اینکه پایداری دفاع ملی نیازمند نیروهای مسلح مؤمن، شجاع و سازمان‌رزم چابک و نیز تلفیق تکنیک و تاکتیک در منظومه راهبردی است، خاطرنشان کرد: رشد صنعت دفاعی کشور نسبت به هشت سال دفاع مقدس، کاملاً آشکار و قابل‌مشاهده است و توان دفاعی امروز ایران با دوران گذشته قابل مقایسه نیست.

به میزان مصرف سلاح در میدان رزم، با سرعت جایگزین می‌شود

سخنگوی وزارت دفاع اظهار داشت:یکی از ویژگی‌های برجسته صنعت دفاعی ما سرعت و قابلیت تولید محصولات دفاعی هست؛ یعنی اگر به میزانی که در میدان رزم سلاح و مهمات استفاده می‌شود، با سرعت جایگزین می‌شود. یعنی همزمان با به‌کارگیری تسلیحات و تجهیزات بومی و ایرانی، همزمان تولید هم دارد انجام می‌شود.

وی افزود: این همزمانی تولید، یعنی ظرفیت با ذخایری که از سال‌های گذشته در تولید سال‌های گذشته فراهم شده، ترکیب ذخیره‌های تسلیحاتی و ذخیره‌های راهبردی با تولید روزانه و بی‌وقفه و تعطیل‌ناپذیری تولید که در یک شبکه گسترده است، به لحاظ پدافند غیرعامل، این توانسته صنعت دفاعی امروز را به عنوان یکی از ارکان قدرت دفاعی و پشتیبانی نیروهای مسلح قرار دهد.

وی با اشاره به رشد چشمگیر صنعت دفاعی کشور گفت: حالا اگر فرصت باشد، ما یک مقایسه‌ای بکنیم. در واقع ما میزان تولیدمان در یک سال گذشته، یعنی از تیرماه سال گذشته تا تیرماه امسال که بعد از جنگ ۱۲ روزه، دو برابر میزان تولید تسلیحات و تجهیزات دفاعی در کشور ما اضافه شد.

برخی محصولات راهبردی جنگ بیش از سه برابر افزایش تولید داشته‌اند‌

وی با اشاره به افزایش چشمگیر تولیدات دفاعی کشور در جنگ تحمیلی سوم، اعلام کرد که ظرفیت پایدار تولید در زیست‌بوم ملی، از عوامل اصلی ناکامی و شکست پیاپی دشمن در تجاوز به جمهوری اسلامی ایران بوده است.

سخنگوی وزارت دفاع با بیان اینکه از حدود ۹ اسفند ماه سال گذشته و همزمان با جنگ تحمیلی سوم (دفاع مقدس رمضان)، علی‌رغم ادعاهای مقامات آمریکایی و صهیونیستی از جمله آقای ترامپ و نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، افزایش دو برابری تولید محصولات، تسلیحات، تجهیزات و مهمات در یک سال گذشته محقق شده است، تصریح کرد که در همین دوران، میزان تولید برخی از محصولات راهبردی و اولویت‌دار مورد نیاز جبهه‌های جنگ، بیش از سه برابر نسبت به تولید در حین جنگ افزایش پیدا کرده است.

وی در ادامه با تأکید بر اینکه این افزایش تولید، توانسته دشمن را متوقف و ناکام سازد، خاطرنشان کرد که این دستاورد، یکی از ارکان اصلی ناکامی راهبردی دشمن و شکست‌های پیاپی وی در نتیجه‌گیری از تحمیل جنگ و تجاوز به ایران عزیز محسوب می‌شود و این همان ظرفیت پایدار تولیدی است که بحمدالله در قالب یک زیست‌بوم ملی شکل گرفته است.

سخنگوی وزارت دفاع در این زمینه تصریح کرد: ما در قبل از انقلاب ۳۱ نوع محصول تولیدی در صنعت دفاعی ایران داریم که بسیار اقلام ساده‌ای هست، مثلاً تفنگ مونتاژه یعنی ۱۰۰% تولید داخل نیست؛ اما الان بیش از هزار نوع سامانه‌های پیشرفته و در واقع تسلیحات و مهمات بسیار بسیار ارتقا یافته که اصلاً قابل مقایسه با قبل از انقلاب اسلامی نیست، در ایران توسط جوانان ایرانی، توسط صنعتگران ایرانی و در رقابت با قدرت‌های دارای صنعت دفاعی پیشرفته انجام می‌شود.»

وی با تأکید بر جایگاه کنونی صنعت دفاعی کشور افزود: مثلاً ما در حوزه قدرت تسلیحات موشکی جز ده کشور اول دنیا هستیم، در حوزه پهپاد جز کشورهای برتر دنیا هستیم و همینطور تجهیزات و تسلیحات گوناگون.

هزینه تولید برخی تجهیزات دفاعی ایران تا ۲۰ برابر کمتر از نمونه خارجی است‌

وی اقتصادی شدن دفاع را یکی از دستاوردهای مهم صنعت دفاعی کشور دانست و تأکید کرد که هزینه تولید برخی از سلاح‌ها و تجهیزات در ایران، نسبت به نمونه‌های خارجی، بعضاً یک‌دهم و حتی یک‌بیستم است.

سخنگوی وزارت دفاع در این زمینه اظهار داشت: اقتصادی شدن دفاع این است که ما الان برخی از سلاح‌ها و تجهیزاتمان که تقریباً مشابه خارجی دارد، بعضاً یک به ۱۰، بعضاً یک به ۲۰ هزینه تولیدش در ایران پایین‌تر هست و این است که ما می‌بینیم مثلاً در همین جنگ تحمیلی اخیر، تقریباً بودجه نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونی و برخی از کشورهایی که آشکارا ظرفیت‌هایشان را در اختیار دشمنان ما قرار داده بودند (حالا آنهایی که پنهانی کمک کردند، آن را نادیده می‌گیریم)، تقریباً بیش از ۱۰۰ برابر آنها بودجه نظامی داشتند، اما در مقابل نیروهای مسلح، رزمندگان و ملت ما ناکام شدند و متوقف شدند.

وی در ادامه با اشاره به علل این موفقیت تصریح کرد: این اقتصادی شدن، در واقع تولید و صنعت دفاعی و تسلیحات دفاعی به خاطر بومی شدن و دانش‌پایه بودن و به خاطر همین شبکه گسترده‌ای است که در کشور بحمدالله همه در این جهاد تولید نقش دارند.

وی یکی از دلایل عدم برگزاری نمایشگاه نظامی در روز صنعت دفاعی و همچنین توقف گسترده رونمایی‌ها را غافلگیری دشمن و صیانت از اطلاعات و اسرار دفاعی کشور عنوان کرد.

سخنگوی وزارت دفاع در این زمینه اظهار داشت: یکی از عللی که ما هم سال گذشته هم امسال در روز صنعت دفاعی نمایشگاه نظامی برگزار نمی‌کنیم و برپا نمی‌کنیم و همچنین بخش زیاد رونمایی‌ها را کلاً متوقف کردیم برای غافلگیر کردن دشمن و برای صیانت از اطلاعات و اسرار دفاعی کشور، ما رونمایی تسلیحات و تجهیزات که هر ماه تقریباً در قبل از این دو جنگ تحمیلی اخیر داشتیم را متوقف کردیم.

وی با تأکید بر اینکه فرماندهان نیروهای مسلح از روند تولید و ارتقای تسلیحات و تجهیزات اشراف کامل دارند، افزود: البته فرماندهان ما اشرافیت دارند، کاملاً در جریان روند تمام ابعاد در واقع تولید و ارتقای تسلیحات و تجهیزات از قبیل حوزه‌های موشک بالستیک، موشک کروز، پهپادها و انواع سامانه‌های پدافندی و سامانه‌هایی که مورد نیاز نیروهای مسلح است، کاملاً در جریان هستند، اشرافیت دارند؛ اما به لحاظ ارائه در فضای عمومی و افکار عمومی، خوب ملاحظه داریم که در واقع به نفع امنیت ملی کشور است.

پایداری تسلیحاتی و تجهیزاتی ایران یکی از عوامل کلیدی در غلبه و برتری میدانی بوده است

وی گفت: پایداری تسلیحاتی و تجهیزاتی از طریق مشارکت چهار جانبه‌ای که بین نیروهای مسلح، وزارت دفاع، شبکه‌های دانش‌بنیان، شرکت‌های خصوصی و مراکز علمی پژوهشی برقرار شده، به دست آمده است. راهکارهایی که شهید نصیرزاده برای وزارت دفاع داشت، استمرار دارد.

سردار رضا طلایی نیک جمعه شب در گفت و گویی در مورد ماموریت‌های وزارت دفاع گفت: در محیط جهانی، کشورهای دنیا از منظر حاکمیت در سه بلوک قرار دارند یک بلوک استکباری یا سلطه جویی که در راس آنها امریکاست و رژیم صهیونیستی زیر مجموعه آن است. دوم کشورهایی که استقلال واقعی ندارند و سلطه پذیر هستند و سومین بلوک کشورهایی هستند که با نظام سلطه تقابل می‌کنند که جمهوری اسلامی ایران امروز جزو این کشورهاست که در مقابله با استکبار است.

سخنگوی وزارت دفاع افزود: قدرت ملی، راهبرد اصلی و بنیادین برای حفظ استقلال و امنیت و هویت ایرانی-اسلامی و آنچه منافع ملی ما را تشکیل می‌دهد است، امروز راه مقابله با قدرت‌های بیگانه‌ای که می‌خواهند استقلال کشور را مورد تهاجم قرار دهند، فقط قدرتمند شدن است.

وی ادامه داد: ویژگی‌های برجسته صنعت دفاعی ما سرعت و قابلیت تولید محصولات دفاعی است یعنی اگر به میزانی که در میدان رزم سلاح و مهمات استفاده می‌ شود با همان سرعت جایگزین می‌شود یعنی همزمان با به کارگیری تسلیحات و تجهیزات بومی و ایرانی، همزمان تولید هم در حال انجام است.

طلایی نیک تاکید کرد: این همزمانی تولید، توانسته صنعت دفاعی امروز را به عنوان یکی از ارکان قدرت دفاعی و پشتیبانی نیروهای مسلح قرار دهد که در پیامی که سرلشکر عبداللهی ریاست ستاد کل نیروهای مسلح به به وزارت دفاع و سردار ابن الرضا داشتند از یک تعبیر بسیار دقیقی استفاده کردند که این تعبیر انقلاب صنعتی بود.

دو برابر شدن تولید تسلیحات و تجهیزات دفاعی در یک سال گذشته

سخنگوی وزارت دفاع افزود: در یک سال گذشته، میزان تولید تسلیحات و تجهیزات دفاعی در کشور ۲ برابر شده است، با وجود اینکه در جنگ ۱۲ روزه یک بخش‌های محدودی از بخش‌های خاصی از صنعت دفاعی هم جزو اهداف اصابت تجاوز دشمن قرار گرفت.

طلائی نیک ادامه داد: پایداری تسلیحاتی و تجهیزاتی ایران یکی از عوامل کلیدی در غلبه و برتری میدانی بوده است

وی افزود: این پایداری از طریق مشارکت چهار جانبه‌ای که بین نیروهای مسلح، وزارت دفاع، شبکه‌های دانش‌بنیان، شرکت‌های خصوصی و مراکز علمی پژوهشی برقرار شده، به دست آمده است.

سخنگوی وزارت دفاع ادامه داد: در جریان دفاع مقدس چهل روزه، برخی محصولات راهبردی و اقلام مورد نیاز جنگ، بیش از سه برابر افزایش تولید داشته‌اند.

وی گفت: این افزایش توان تولیدی، از عوامل مؤثر در مقابله با دشمن و ناکام گذاشتن اهداف آن بوده است.

ادامه دارد