به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر ؛ اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با ادعای تشدید فشار بر کشورمان از طریق هدف قرار دادن شرکای اقتصادی، هشدار معروف جورج بوش به متحدان واشنگتن پس از حملات یازده سپتامبر را تکرار کرد. او روز پنجشنبه در مصاحبهای با شبکه سیانبیسی مدعی شد که جهان شاهد بزرگترین انزوای اقتصادی هماهنگ در تاریخ خواهد بود و کشورها یا با آمریکا هستند یا علیه آن.
این ادبیات تند با هدف تاکید بر تمایل واشنگتن برای مجازات کشورهایی به کار رفت که همچنان با کشورمان مراودات تجاری دارند. بسنت اعلام کرده که در نشست خبری روز دوشنبه از طرح جدید خود رونمایی میکند. با این حال به گزارش بلومبرگ، چنین اظهاراتی نشاندهنده فقدان نگرانکننده گزینههای آمریکا برای پایان دادن به این درگیری به شدت نامحبوب در آمریکا است. استفاده از این عبارت بدنام، یادآور دو دهه جنگهای بیپایان واشنگتن در خاورمیانه است، همان جنگهایی که دونالد ترامپ و وزیر دفاع او یعنی پیت هگست بارها وعده دادهاند از آن پرهیز کنند.
در این میان، چین بزرگترین آزمون برای سنجش عزم واشنگتن در اجرای این تهدیدها خواهد بود. پکن خریدار اصلی نفت ایران است و دولت ترامپ تاکنون تمایل چندانی برای به چالش کشیدن روابط اقتصادی این کشور با تهران نشان نداده است. این موضوع به ویژه با توجه به سفر ماه آینده شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین به آمریکا و تلاش دو اقتصاد بزرگ جهان برای حفظ یک آتشبس تجاری شکننده، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ایران دهههاست که تحت تحریمهای سخت قرار دارد. آمریکا در حالی محاصره دریایی بنادر ایران را اجرا میکند که ماهها حملات هوایی نتوانسته اراده کشورمان را به چالش بکشد و تهران را به امضای توافقی برای پایان دادن به جنگ، بازگشایی تنگه هرمز و واگذاری مواد هستهای خود وادار کند. مشخص نیست واشنگتن به جز هدف قرار دادن چین یا اجرای بازی بیحاصل تحریم نهادهای کوچکتر همکار با ایران در سایر کشورها، چه ابزار اقتصادی معنادار دیگری در اختیار دارد. همزمان با طولانی شدن این درگیری، آسیب به اقتصادهای سراسر جهان نیز در حال افزایش است.
علی واعظ، معاون مدیر برنامه در گروه بینالمللی بحران معتقد است که آمریکا ظرفیت لازم برای اجرای یک رژیم تحریمی غیرقابل نفوذ علیه کشوری مانند ایران را که در دور زدن تحریمها تخصص دارد، در اختیار ندارد. به گفته او ترامپ نیز صبر لازم برای نتیجهبخش بودن چنین سیاستی را ندارد، چرا که این روند ماهها زمان میبرد نه هفتهها. با این وجود ترامپ روز چهارشنبه هشدار داد هر کشوری که به نهادهای مالی، کسبوکارها، فرودگاهها یا نهادهای دولتی خود اجازه دهد هرگونه مسیر نجاتی برای ایران فراهم کنند، با پیامدهای اقتصادی بسیار سنگینی روبهرو خواهد شد. او تاکید کرد که قاچاق نفت، خطوط سوآپ، انتقال پول نقد، صرافیها، ثبت کشتیها و شرکتهای صوری همگی باید فورا متوقف شوند.
تمرکز بر مسئله نفت، مستقیما پکن را که خریدار ۹۰ درصد صادرات نفتی ایران است در سیبل قرار میدهد. واشنگتن از زمان آغاز جنگ، برخی پالایشگاههای مستقل چین را تحریم کرده اما از هدف قرار دادن بانکهای بزرگ چینی که تامین مالی این تجارت را بر عهده دارند خودداری کرده است. کریس کندی، تحلیلگر اقتصاد سیاسی در بلومبرگ اکونومیکس این پرسش را مطرح میکند که آیا کاخ سفید حاضر است این کارزار جدید جنگ اقتصادی را بر روابط خود با چین ترجیح دهد. به باور او در صورت چنین انتخابی، پیامدهای جدی در انتظار آمریکا خواهد بود. کندی میافزاید که این تهدیدهای جدید در واقع اعترافی به ته کشیدن گزینههای روی میز واشنگتن است.
هرگونه تصمیم برای اعمال فشار بر چین میتواند خطر تشدید تنشها را درست چند هفته پیش از میزبانی ترامپ از شی جینپینگ در واشنگتن افزایش دهد،چنین اقدامی همچنین خطر اقدامات تلافیجویانه پکن را در پی دارد که میتواند در آستانه انتخابات میاندورهای ماه نوامبر که اقتصاد محور اصلی آن است، به اقتصاد آمریکا ضربه بزند. پکن پیش از این با اعلام محدودیتهای صادراتی روی خاکهای کمیاب که کاخ سفید را مجبور به عقبنشینی از جنگ تعرفهای کرد، تمایل خود را برای مقابله با ترامپ نشان داده است.
جاش لیپسکی، معاون اقتصاد بینالملل شورای آتلانتیک تاکید میکند که بدون وجود یک ائتلاف بینالمللی که اکنون در دسترس نیست، هیچ راهی برای مجازات بیشتر اقتصادی که بیش از چهل سال تحت تحریم بوده وجود ندارد. او میافزاید مشخص نیست واشنگتن چگونه میخواهد بدون ایجاد واکنش شدید چین در آستانه سفر رئیسجمهوری شی، گلوگاه مالی ایران را بیشتر از این بفشارد. وزارت خارجه چین نیز با رد تهدیدهای ترامپ مبنی بر آغاز جنگ اقتصادی علیه شرکای تجاری ایران، اعلام کرد که این رویکرد کمکی به حل تنشهای منطقه نخواهد کرد.
برت اریکسون، کارشناس تحریمها و مدیر ارشد در آبسیدین ریسک ادوایزرز میگوید دولت ترامپ هیچ امتیازی در اختیار ندارد که به واسطه آن بتواند از شی بخواهد تا اینگونه علنی و با تبعات سنگین در برابر واشنگتن کرنش کند. به گفته او این درخواست در واقع به معنای آن است که پکن با میل خود به آمریکا اجازه دهد تعیین کند با چه کسی میتواند تجارت کند و این رویهای است که چین به هیچ وجه قصد پایهگذاری آن را ندارد.
اگرچه چین بدیهیترین هدف این سیاست به شمار میرود، اما اگر آمریکا برای انزوای بیشتر اقتصاد کشورمان دست به کار شود، کشورهای دیگر نیز در خط مقدم قرار خواهند گرفت. امارات متحده عربی همواره از شرکای بزرگ تجاری ایران و یکی از تامینکنندگان اصلی کالاها و ارزهای خارجی برای این کشور بوده است. با این وجود ابوظبی در هفته جاری با این ادعا که تهران به سمت خاک این کشور موشکهای بالستیک شلیک کرده است، از قطع تمام روابط اقتصادی خود با جمهوری اسلامی خبر داد. بر اساس دادههای جمعآوری شده توسط بلومبرگ، ترکیه به عنوان یکی از متحدان آمریکا در ناتو پس از چین بزرگترین خریدار صادرات ایران است. هند نیز که شریک راهبردی آمریکا محسوب میشود و ترامپ به دنبال مذاکره برای یک توافق تجاری با آن است، منبع بزرگی برای واردات ایران به ویژه در حوزه غذا و دارو به شمار میرود.
صرافیها در امارات و عراق نیز به ایران کمک میکنند تا وجوه حاصل از فروش نفت را به داخل کشور بازگرداند و پرداختهایی را که اغلب به یوان چین دریافت میشوند، به ارزهای قابل استفاده برای تهران تبدیل کنند. حتی بدون در نظر گرفتن مقاومت کشورهای دیگر، تردیدهایی درباره موفقیت کمپین تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا وجود دارد. تحلیلگران هشدار دادهاند مشخص نیست که آیا آمریکا میتواند روابط تجاری ایران از جمله مسیرهای زمینی با کشورهای همسایه را که به دلیل مجاورت جغرافیایی و پیوندهای عمیق تاریخی نسلهاست پابرجا ماندهاند به طور کامل قطع کند یا خیر.
کلر اونیل مککلسکی، مقام پیشین خزانهداری و همبنیانگذار یک شرکت مشاوره تحریم بر این باور است که موفقیت این مسیر تا حد زیادی به جزئیات سیاست آمریکا و سطح اجرای آن بستگی دارد. او معتقد است در این مقطع زمانی، بعید به نظر میرسد که تنها تهدیدهای گسترده علنی بتواند رفتارها را تغییر دهد و برای اینکه کشورهای ثالث دقیقا درک کنند دولت ترامپ حاضر است چه اهدافی را نشانه بگیرد، به اقدام عملی علیه یک بانک یا شرکت خارجی نیاز است.
احسان منصوری، فعال رسانه در واکنش به گزافهگویی رئیس پارلمان عراق درباره خلیج فارس در توئیتر نوشت:
گزافهگویی درباره خلیج فارس از سوی کارمندان دولتی دستنشانده که توسط لابی ایران و آمریکا تعیین میشوند، اختیار خزانهداری خود را ندارند و خارجیها در خاکش عملیات نظامی میکنند خندهدار است.
مردک! همین فردا ممکن است یک دولت خارجی اراده کند از کار برکنار شوی. حد خودت را بدان.
حسن بهشتی پور
آرمان امروز : توافق مکه یکیاز تحولاتی است که می تواند روی آینده خاورمیانه اثر بگذارد.
توافق مکه را نمیتوان صرفاً یک توافق دفاعی برای مقابله با تهدیدهای جاری دانست. از منظر رئالیسم ساختاری، تغییر محیط بینالمللی و منطقهای، افزایش نااطمینانی امنیتی و اهمیت فزاینده جنوب و غرب آسیا، انگیزه دولتها برای ایجاد ترتیبات امنیتی منطقهای و متنوعسازی شرکای راهبردی را افزایش داده است.
از منظر وابستگی به مسیر، این توافق نیز یک رویداد کاملاً منفرد نیست؛ بلکه بر بستر روابط و همکاریهای قبلی سه کشور شکل گرفته و میتواند بخشی از یک فرایند تدریجی بازتنظیم روابط امنیتی آنها باشد.
بنابراین میتوان نتیجه گرفت توافق مکه ممکن است واکنش سه قدرت منطقهای به تغییر ساختار محیط امنیتی در جنوب و غرب آسیا باشد؛ واکنشی که در آن، سه کشور بخشی از اختلافات تاریخی خود را در برابر هدف مشترک افزایش قدرت اثرگذاری، کاهش نااطمینانی امنیتی و مشارکت فعالتر در شکلدهی به نظم منطقهای آینده، به حاشیه راندهاند.
اگر این همکاری در سالهای آینده به ایجاد نهادهای پایدار، منافع مشترک، همکاریهای مستمر و هزینههای فزاینده خروج منجر شود، آنگاه میتوان از شکلگیری یک مسیر جدید و خودتقویتشونده در منطقه سخن گفت.
اما در مقطع کنونی، بهتر است با احتیاط بگوییم توافق مکه نه هنوز یک نظم امنیتی جدید است و نه صرفاً یک توافق دفاعی محدود؛ بلکه میتواند یکی از نخستین نشانههای تلاش قدرتهای منطقهای برای مشارکت فعالتر در شکلدهی به نظم امنیتی در حال گذار در جنوب و غرب آسیا باشد.
