به گزارش مشرق، حملات رژیم صهیونیستی به پایگاه متروکه ابوالظهور در ادلب سوریه به بهانه استقرار نظامیان ترکیه، موضوع مهمی است که توجه تحلیلگران را به سوی خود جلب کرده است. تا اینجای کار میتوان گفت، ظاهراً مقامات آنکارا و دمشق ترجیح دادهاند با لحن تند به اقدامات رژیم صهیونیستی واکنش نشان ندهند.
ژنرال سلجوق بایراکتار اوغلو رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ترکیه با چند تن از همتایان منطقهای خود درباره تحرکات اسرائیل در سوریه صحبت کرده و وزارت دفاع ترکیه نیز اعلام کرده: «ترکیه به مرکز دیپلماسی امنیتی منطقهای تبدیل شده است. هم وزیر دفاع و هم رئیس ستاد کل ما در حال برگزاری جلساتی با همتایان خود در زمینه دیپلماسی نظامی برای امنیت و ثبات منطقهای هستند. از دید ما، حمله اسرائیل به پایگاه هوایی ابوظهور اقدامی با هدف آسیب رساندن به ثبات، امنیت، وحدت و تمامیت سوریه و همچنین زیرساختهای آن است. ما در هر فرصتی تأکید میکنیم که حملاتی که حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه را نقض میکنند، غیرقابل قبول هستند. ما اعلام میکنیم که هیچ هیئت نظامی ترکیه قبل یا در حین حمله اسرائیل به پایگاه هوایی ابوظهور در سوریه در این پایگاه حضور نداشته است. برای صلح و ثبات سوریه و منطقه، ضروری است که اسرائیل چنین حملات بیملاحظهای را متوقف کند و الزامات قوانین بینالمللی را رعایت کند».
در بیانیه وزارت دفاع ترکیه همچنین آمده است: «ما به حمایت از فعالیتهای سوریه در ساخت زیرساختها و ظرفیت نظامی خود در چارچوب اصل ارتش واحد ادامه خواهیم داد».
اظهارات تند کاتس
بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم اعلام کرده که اسرائیل قبل از حمله به سوریه هشدار داده بود که اجازه حضور ترکیه در این پایگاه را ندهد.
در همین حال، اسرائیل کاتس وزیر جنگ رژیم صهیونیستی، گفته که «اردوغان ترکیه را به ماجراجوییهای خطرناک در سوریه میکشاند. اسرائیل به هیچ بازیگری اجازه نمیدهد امنیت آن را تهدید کند. بهترین کار برای اردوغان این است که به سخنرانیهای خیالی و توخالی علیه اسرائیل در پارلمان ترکیه ادامه دهد و عزم ما برای دفاع از خود را آزمایش نکند».
این مقام صهیونیستی اشاره کرده که استقرار نظامیان ترکیه در خاک سوریه خطرناک است و تل آویو چنین چیزی را بر نمیتابد.
اما وزارت دفاع ترکیه در پاسخ به این اظهارات اعلام کرده که حضور نظامی ترکیه در پایگاه هوایی ابوظهور در سوریه یک ادعای واهی است و چنین چیزی صحت ندارد.
همزمان وزیر امور خارجه سوریه نیز اعلام کرده که دمشق، هیچ برنامهای برای حضور نظامی ترکیه در پایگاه ادلب ندارد. اسعد حسن شیبانی به وضوح به اسرائیل اطلاع داده که هیچ برنامهای برای ایجاد پایگاه نظامی ترکیه در سوریه وجود ندارد و این تأسیسات برای استفاده نیروی هوایی سوریه در حال بازسازی است.
شیبانی تأکید کرد که مقامات نظامی ترکیه در چارچوب آموزش و فعالیتهای همکاری نظامی جامعتر از این پایگاه بازدید کردهاند. وی همچنین با لحنی کژدار و مریز گفته است: «اسرائیل هیچ توجیه مشروعی برای بمباران ندارد و سوریه برای مذاکره با اسرائیل در مورد کاهش تنشها آماده است. هرگونه توافق آینده باید نگرانیهای امنیتی هر دو طرف را در نظر بگیرد و به حاکمیت سوریه احترام بگذارد.»
تحلیلگران چه میگویند؟
معاذ العبدالله مدیر پژوهش خاورمیانه در سازمان «دادههای مکان و رویداد درگیری مسلحانه» (ACLED) میگوید: «اسرائیل در دوره پس از اسد فقط نمیخواهد جنوب سوریه را امن نگه دارد یا جلوی استقرار نیروهای سوری نزدیک مرز را بگیرد؛ بلکه هدف گستردهتری دارد که میتوان چنین نامید: جلوگیری از بازسازی هرگونه توان نظامی استراتژیک سوریه. این حمله تنها چند ساعت پس از بازدید هیات کارشناسی ترکیه صورت گرفته و بنابراین پیامی است که هم خطاب به دمشق و هم خطاب به آنکارا ارسال شده است. اسرائیل ظاهراً دارد یک قاعده جدید تعریف میکند و میخواهد بگوید: هر پایگاه سوری که بتواند در آینده به سکوی حضور نظامی ترکیه تبدیل شود، ممکن است پیشاپیش هدف قرار گیرد».
در همین حال در تحلیل خضر حدّور پژوهشگر غیرمقیم مرکز خاورمیانه کارنگی به این اشاره شده که «اسرائیل نمیخواهد سوریه نیروی هوایی داشته باشد. در دکترین امنیتی جدید اسرائیل، سوریه میتواند ارتش زمینی، پلیس و حکومت مرکزی داشته باشد و حتی اقتصاد و زیرساخت خود را بازسازی کند. اما نباید دوباره به یک قدرت نظامی مستقل در حوزه هوایی تبدیل شود. این دقیقاً جایی است که ترکیه وارد معادله میشود. زیرا ترکیه میتواند به سوریه آموزش، رادار، پدافند، تجهیزات و امکان بازسازی زیرساخت نظامی بدهد».
در تحلیلی مشابه، نوّار صباح پژوهشگر مسائل امنیتی و نظامی مرکز مطالعات عربی به این اشاره شده که اسرائیل قبلاً و در مارس ۲۰۲۵ میلادی نیز با همین هدف، حملاتی در پالمیرا انجام داد.
همه اینها در حالی است که به قول آصلی آیدین تاشباش تحلیلگر شورای روابط خارجی اروپا: «سوریها بعد از سقوط اسد بارها اعلام کردهاند که دنبال جنگ با اسرائیل نیستند و مذاکرات امنیتی هم ماهها جریان داشته است. ولی اسرائیل فقط به رفتار امروز دمشق نگاه نمیکند؛ به ساختار قدرتی مینگرد که ممکن است فردا با کمک ترکیه در دمشق ایجاد شود».
خانم گونول تول تحلیلگر موسسه خاورمیانه قبل از این حمله در گزارشی اعلام کرده بود: «آنکارا در حال گسترش حضور نظامی خود در سوریه پس از اسد است و بررسی ایجاد پایگاههای جدید و استقرار سامانههای راداری ترکیه در سوریه مطرح شده است. ولی اسرائیل این روند را تهدیدی برای آزادی عمل نیروی هوایی خود میداند و قبلاً نسبت به چنین طرحهایی واکنش نشان داده است».
پاسخ سطح پایین ترکیه
به طور معمول، مقامات دولت اردوغان برای مقابله با تهدیدات خارجی، از فرمولی استفاده میکنند که عبارت است از بالاترین میزان آتشبار رسانهای همزمان با مواضع رسمی حزب حاکم، رئیس جمهور، رئیس سرویس اطلاعاتی میت، وزیر دفاع و وزیر امور خارجه.
اما پس از حمله رژیم اسرائیل به پایگاه سوری نزدیک به مرز ترکیه، برهان الدین دوران معاون وزیر امور خارجه و مسئول بخش رسانهای نهاد ریاست جمهوری ترکیه، بالاترین مقامی بود که درباره این رویداد اظهار نظر کرد.
دوران گفت: «حمله به پایگاه سوریه و سخنان نتانیاهو درباره ترکیه، بازتاب جدیدی از انزوای فزاینده بینالمللی، ترسهای سیاسی و توهمات اوست. تلاشهای نتانیاهو برای گمراه کردن افکار عمومی بینالمللی با ایجاد تهدیدها و دشمنان خیالی دیگر هیچ تاثیری ندارد. نخست وزیر اسرائیل، خصومت با ترکیه را به عنوان یک راه نجات سیاسی میبیند. ولی جامعه بینالمللی و کشورهای منطقه در حال اتخاذ موضع قوی علیه ذهنیت اشغالگرانه نتانیاهو و پروژه او برای شروع جنگ منطقهای هستند و از برقراری صلح و آرامش در خاورمیانه حمایت میکنند. کل منطقه در حال متحد شدن علیه یک بازیگر بیثباتکننده استراتژیک است. دولت نتانیاهو تمام تلاشهای دیپلماتیک و گفتگو را کنار گذاشته است. پویایی اساسی در موضع اسرائیل نسبت به ترکیه این نیست که ترکیه تهدیدی برای اسرائیل است، بلکه این است که با سیاستهای منطقهای اسرائیل مخالف است».
ترکیه، حرکتِ دست به عصا
مقامات ترکیه قبلاً به دنبال جا انداختن این شعار بودند که در زمینِ بازی سوریه همه چیز بر اساس خواستههای آنکارا پیش رفته و برنده مطلق در این بازی، ترکیه است. اما حالا شاهد این هستیم که ترکیه، در برابر رفتارهای تجاوزکارانه و قلدرانه رژیم صهیونیستی، نهایتاً به این اکتفا میکند که از واشنگتن بخواهد اسرائیل را مهار کند.
یکی از دلایل این حجم از رفتار محتاطانه، ارتباط ظریف میدان سوریه و پروندههای شرق مدیترانه است. به باور تحلیلگران و ناظران سیاسی، اگر سوریه و مدیترانه شرقی را دو پرونده جداگانه ببینیم، رفتار ترکیه در برابر اسرائیل ممکن است متناقض به نظر برسد. اما اگر آنها را یک مجموعه ژئوپلیتیکی بههمپیوسته ببینیم، منطق «رقابت مدیریتشده» برجسته میشود.
رقابت ترکیه و اسرائیل اکنون تقریباً در همه پروندههای منطقهای اعم از سوریه، مدیترانه شرقی، واشنگتن و حتی دریای سرخ اثر گذاشته، اما آنکارا باز هم رفتار محتاطانه دارد.
ترکیه تمایل دارد ضمن حفظ موازنه رقابتی با رژیم اسرائیل در سوریه، این موضوع را هم به خاطر داشته باشد که در پرونده سیاسی – امنیتی قبرس و همچنین در مباحث نفتی – گازی شرق مدیترانه، ناچار است به نوعی، رقابت با رژیم اسرائیل را مدیریت کند. چرا که در دو سال اخیر، تیم نتانیاهو در توافق با مقامات هر دو کشور قبرس و یونان، عملاً در پیرامونِ نزدیک ترکیه، حجم عظیمی از تاسیسات راداری، موشکی و تسلیحاتی مستقر کردهاند.
در نتیجه برخلاف تبلیغات گستردهای که در رسانههای آکپارتی می بینیم، ترکیه نمیتواند به سادگی در برابر رژیم اسرائیل موضع بگیرد.
نتانیاهو در این مدت، توانسته در جلب همراهی و همفکری یونان، قبرس، مصر و آمریکا به گونهای عمل کند که شرایط برای ترکیه دشوار شود. پس اگر ترکیه با اسرائیل وارد نوعی از جنگ سرد تمامعیار شود، عملاً با یک شبکه بزرگتر روبهرو خواهد شد.
پس بیش از آن که احتمال افزایش تنش بین ترکیه و رژیم اسرائیل در میان باشد، میتوان به نوعی از سناریوی احتمالی سازش اندیشید که در آن، ترکیه ناچار میشود در قبال گرفتن مجموعهای از امتیازات محدود در مدیترانه شرقی، در زمینِ بازی سوریه در برابر رژیم اسرائیل، ظهور و بروز سرکشانه و قدرتمندانهای نداشته باشد.
