مقدمه
در جهانی که مرز میان بحرانهای منطقهای و رقابتهای بزرگ قدرتها روزبهروز کمرنگتر میشود، هیچ حادثهای را نمیتوان صرفاً در چارچوب جغرافیایی محدود آن تحلیل کرد. جنگها دیگر مانند گذشته در خطوط مقدم خود متوقف نمیمانند؛ بلکه از مسیرهای انرژی، تجارت، فناوری، اطلاعات و ائتلافهای امنیتی به یکدیگر پیوند میخورند و گاه یک رویداد محدود میتواند به حلقهای تازه در زنجیرهای از تنشهای گستردهتر تبدیل شود.
جنگ اوکراین در اروپا، بحران امنیتی خاورمیانه و رقابت فزاینده میان قدرتهای بزرگ، هرچند در ظاهر پروندههایی جداگانه هستند، اما در عمل در یک محیط ژئوپلیتیکی مشترک تنفس میکنند. انتقال فناوریهای نظامی، همکاریهای اطلاعاتی، تحریمهای اقتصادی و صفبندیهای سیاسی سبب شده است که فاصله میان میدانهای مختلف بحران کاهش یابد.
در چنین شرایطی، حادثه حمله اوکراین به یک کشتی تجاری ایرانی در دریای خزر، صرفاً یک رخداد دریایی نیست؛ بلکه در نقطه تلاقی دو بحران حساس قرار گرفته است: جنگ روسیه و اوکراین از یک سو و رویارویی فزاینده میان ایران و آمریکا در خاورمیانه از سوی دیگر.
تهران این اقدام را تعرض به منافع و اتباع خود دانسته و بر ضرورت پاسخگویی عاملان آن تأکید کرده است. در مقابل، کییف اعلام کرده که هدف عملیات، مقابله با انتقال تجهیزات مرتبط با همکاریهای نظامی ایران و روسیه بوده است. فارغ از اختلاف روایتها درباره جزئیات حادثه، یک واقعیت راهبردی وجود دارد: ادامه روند تشدید تنش میان تهران و کییف میتواند یک اختلاف محدود را به بحرانی پیچیدهتر در محیط امنیتی پیرامون ایران تبدیل کند. مسأله اصلی در این میان تنها واکنش به یک حادثه نیست؛ بلکه پرسش بزرگتر این است که چگونه میتوان از تبدیل یک بحران جدید به جبههای تازه در شرایطی جلوگیری کرد که ایران با مهمترین چالشهای امنیتی خود در سالهای اخیر مواجه است.
منطق قدرت؛ ضرورت اولویتبندی تهدیدها
در نظریههای واقعگرایانه روابط بینالملل، دولتها همواره با یک اصل بنیادین مواجه …
