صدای انفجارهای مهیب در دبی ور ابوظبی

حدود شش ماه از جنگ اخیر گذشته است و هنوز چشم‌اندازی برای گذار به توافق و نه صلح دیده نمی‌شود؛ چون اساسا توافق میان دو طرف به معنای صلح نیست و دومی الزامات و مقتضیات خاص خود را دارد.

البته اینجا منظور توافق دائم و جامع میان دو طرف هم نیست؛ چون شانس آن فعلا در حد صفر است. اما چرا چشم‌اندازی برای یک «توافق موفق مقطعی» هم وجود ندارد؟ علت آن در بن‌‎بستی پیچیده نهفته است که کلیت جنگ با آن مواجه است.

 واقعیت این است که جنگ در بعد نظامی تا اینجای کار شکست خورده و به اهدافش نرسید؛ اما چون نه پیروزی و نه شکستی مطلق حاصل نشده است، لزوما ناکامی جنگ نظامی در تحقق اهدافش به معنای آن نیست که طرف آمریکایی کنار خواهد آمد و به این راحتی به توافقی مطلوب تهران تن خواهد داد.

واقعیت این است که ترامپ راهکاری برای خروج از این وضعیت ندارد؛ هم راهکار نظامی تا اینجای کار مثمر ثمر نبوده است و البته این  نیز به معنای دست کشیدن از جنگ و حمله نیست و هم راهکار سیاسی و دیپلماتیک برای ترامپ بسیار پرهزینه است؛ چون اساسا در شرایط فعلی شانسی برای کسب دستاورد دیپلماتیک خاص و قابل عرضه در آمریکا برای خود نمی‌بیند و پذیرش توافقی مانند تفاهم‌نامه نیز به معنای یک شکست مضاعف و در آستانه انتخابات کنگره بسیار دردسرساز خواهد بود.

در این راستا هم دیدیم که همین تفاهم نامه که کاملا به نفع ایران بود، به محض انتشار متن و امضا سریعا به دستاویزی برای حملات تند به ترامپ در آمریکا و اسرائیل تبدیل شد. در آن زمان هم بنده معتقد بودم که طرف آمریکایی این تفاهم‌نامه یکجانبه را برای اجرا نپذیرفته است.

 ترامپ برای خروج از این جنگ و لو موقت به توافقی نیاز دارد که اگر هم مضمون و محصول آن اصل جنگ را توجیه نکند و تابع آن نباشد، بلکه برای او دردسری بزرگ نیز ایجاد نکند که هم خود جنگ را زیر سوال ببرد و هم در مظان این اتهام قرار گیرد که کارزار نظامی‌اش نتیجه معکوس داده و به جای تضعیف تهران امتیازهای کلانی به آن داده و جایگاهش را تقویت کرده است.

 در مجموع، وضعیت کنونی را باید بن‌بستی پیچیده و چند لایه و یک ابهام و بلاتکلیفی مزمن و در عین حال خطرناک دانست. نه گزینه نظامی توانسته است راه خروجی قطعی ایجاد کند و نه مسیر دیپلماتیک.

البته اینجا نباید مانع دستیابی به توافق با تهران در شرایط کنونی را صرفا به ویژگی‌های فردی و روانی ترامپ، از جمله خودشیفتگی یا غرور سیاسی او، تقلیل داد. آمریکا با توجه به جایگاه ابرقدرتی خود و نیز مجموعه بازیگران غربی، پیامد هر نوع توافقی را که در آن کنترل ایران بر تنگه هرمز تثبیت و تحریم‌ها برطرف و موجب تقویت جایگاه ایران شود، به معنای تغییر موازنه قدرت در منطقه به ضرر اسرائیل و منافع آمریکا و غرب ارزیابی می‌کنند که  نقض غرض جنگ است.

از همین رو، بعید به نظر می‌رسد آمریکا، اسرائیل و کشورهای غربی به ‌سادگی با وضعیت کنونی و چنین توافقی کنار بیایند. بنابراین شانسی برای یک مصالحه موقت در قالب «توافقی موفق و قابل اجرا» نیز وجود ندارد؛ مگر این که جنگ به موازنه‌ای برسد که چنین توافقی نتیجه تحمیلی آن باشد. اما در عین حال قبل از رسیدن به این نقطه، همچنان احتمال تفاهمات محدود و البته «با سرانجامی ناموفق» وجود دارد.

آمریکا فعلا منتظر نتایج تشدید جنگ اقتصادی به ویژه پس از اقدام امارات است و برنامه بعدی آن تابعی از ارزیابی اش از این نتایج و وضعیت داخلی ایران است. ولی در کل احتمال جنگ و حملات جدید در هفته‌ها و ماه‌های آتی نیز بسیار جدی است.

در مقابل نیز احتمال حملات پیش‌دستانه ایران با هدف بر هم زدن معادله جنگ فرسایشی و محاصره قبل از انتخابات کنگره آمریکا بالاست.

محمد عطریانفر، عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت با تاکید بر اینکه رئیس‌جمهور پزشکیان از فرصت رهبری برای پبش بردن دیپلماسی استفاده کرده است نسبت به برخی اظهارنظرهای دبیر تازه‌منصوب‌شده‌ی شعام انتقاد کرد.

او در این باره به انصاف نیوز گفت: برخی عزیزان، از جمله آقای محسن رضایی اظهاراتی مطرح کرده‌اند که دلالت بر نوعی تعارض دارد. به نظر من این تذکرات و تحلیل‌ها باید با دقت بیشتری مطرح شود، زیرا طبیعتاً هیچ اقدامی که از طرف شورای عالی امنیت ملی کشور به مرحله اجرا می‌رسد، نباید با اظهارات متفرقه‌ای مواجه شود که نتیجه آن چیزی جز ایجاد ابهام نیست.

آقای عطریانفر در گفت‌وگو با انصاف نیوز درباره روند مذاکرات ایران و آمریکا و فرصت ایجادشده برای رسیدن به توافق گفت: یادداشت تفاهمی که در اسلام‌آباد بین ایران و آمریکا امضا شد، حاصل مجموعه‌ای از اقدامات و رفت‌وبرگشت‌های بسیار زیاد و طرح پیشنهادهای دو طرف بود.

او ادامه داد: این روند در ایران نیز توسط مقامات مسئول دنبال شد و رهبری هم در جریان گفت‌وگوها قرار داشتند و در نهایت مذاکرات به نقطه‌ای رسید که توافق ۱۴بندی در ذیل تفاهم‌نامه اسلام‌آباد مکتوب و به طرفین منتقل شد و رهبری نیز با مفاد آن موافقت کردند.

عطریانفر با اشاره به روند بررسی این توافق در شورای عالی امنیت ملی بیان کرد: این موضوع ابتدا در شورای عالی امنیت ملی مطرح شد. مجموعه‌ای از مقامات ارشد نظام، رؤسای سه قوه، فرماندهان نیروهای مسلح، وزرای کشور، خارجه و اطلاعات و نمایندگان رهبری در این شورا حضور دارند و پیش‌نویس را بررسی و تصویب کردند. مصوبات شورای عالی امنیت ملی زمانی اجازه اجرا پیدا می‌کند که نظر موافق و تنفیذ رهبری را نیز همراه داشته باشد.

او گفت: بنابراین من میان آنچه به‌صورت لفظی و در مقام نظر درباره موضوع مطرح شده و اذن و تنفیذ اجرای توافقنامه، تعارضی نمی‌بینم.

عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت در ادامه با اشاره به برخی اظهارنظرها درباره روند توافق گفت: برخی عزیزان، از جمله آقای محسن رضایی، اخیراً اظهاراتی مطرح کرده‌اند که دلالت بر نوعی تعارض دارد. به نظر من این تذکرات و تحلیل‌ها باید با دقت بیشتری مطرح شود، زیرا طبیعتاً هیچ اقدامی که از طرف شورای عالی امنیت ملی کشور به مرحله اجرا می‌رسد، نباید با اظهارات متفرقه‌ای مواجه شود که نتیجه آن چیزی جز ایجاد ابهام نیست.

عطریانفر با اشاره به مفاد تفاهم ۱۴بندی گفت: در ادامه این روند، از مجموعه ۱۴ بند موجود، ما بر پنج بند به‌طور جدی تأکید کردیم تا برای راستی‌آزمایی رفتار آمریکایی‌ها، ابتدا تحقق این پنج بند را ببینیم و طرف مقابل التزام خودش را نشان دهد تا بتوانیم اعتماد بیشتری پیدا کنیم.

او گفت: یکی از مهم‌ترین موارد در همان گام نخست، پایان جنگ در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان بود. اما این بند توسط آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها نقض شد و همین مسئله عملاً به شکست توافقنامه انجامید. او‌ ادامه داد: ایران نیز متقابلاً اقدام کرد و اجازه تردد در بخش جنوبی تنگه هرمز را نداد. بنابراین در عمل، روند توافقنامه متوقف شد.

او با این حال تأکید کرد: اگر بخواهم به سؤال اصلی شما پاسخ بدهم، تصور می‌کنم دولت، شخص رئیس‌جمهور و شورای عالی امنیت ملی از فرصت‌های موجود به‌درستی استفاده کردند.

عطریانفر ادامه داد: البته باید توجه داشت که قراردادهای بین‌المللی، توافق‌ها و تفاهم‌های دوجانبه همیشه دو طرف دارند و هر دو طرف می‌توانند از تعهدات خود تخلف کنند. هیچ توافقی تضمین صددرصدی ندارد. همان‌طور که شما در یک جاده با وجود رعایت قوانین ممکن است با تخلف یک راننده دیگر آسیب ببینید، در توافق‌های بین‌المللی نیز امکان نقض تعهدات وجود دارد.

او با تأکید بر جدیت ایران در مذاکره گفت: ما در تدابیر ملی و تصمیمات کلان خود همواره جدی هستیم؛ همان‌طور که وقتی می‌جنگیم جدی هستیم، وقتی هم به سمت صلح، توافق و مذاکره می‌رویم، جدی هستیم.

عطریانفر با اشاره به تجربه جنگ ایران و عراق گفت: در ماجرای جنگ ایران و عراق نیز دیدیم که ایران در تصمیمات کلان خود جدیت داشت. پذیرش قطعنامه نیز بر همین اساس انجام شد و اجازه داده نشد تخلفی صورت بگیرد.

او گفت: اگر آمریکایی‌ها و هم‌پیمانان منطقه‌ای آنها به همین توافقنامه‌ای که امضای رئیس‌جمهور آمریکا پای آن است ملتزم باشند، طبیعتاً آنچه مورد تأیید ایران قرار گرفته می‌تواند جنبه عملی پیدا کند.

این عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت  گفت: اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته‌ایم که کار عملاً متوقف شده است. این توقف را نمی‌توان به اقدامات رئیس‌جمهور نسبت داد. به نظر من رئیس‌جمهور به اعتقاد و رویکرد رهبری پاسخ مثبت داد و تلاش کرد آن را به نتیجه برساند، اما این توافقنامه از سوی طرف مقابل آسیب دید.

او در پایان گفت: به جای اینکه بگوییم آمریکا یا متحد منطقه‌ای آن، اسرائیل، توافق را مخدوش کرده‌اند، می‌توان گفت اگر آمریکایی‌ها بتوانند اسرائیل را قانع کنند که به مفاد توافقنامه بازگردد، ایران نیز مشکلی برای بازگشت به همان توافق قبلی و پایبندی مجدد به آن نخواهد داشت.

انتهای پیام

به گزارش تابناک؛ اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه در واکنش به اعلام تحریم‌های جدید اقتصادی علیه ایران در شبکه ایکس نوشت: اعلام تحریم‌های اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران، بسیار فراتر از ادامهٔ «جنگ اقتصادی» غیرقانونی علیه یک کشور واحد است. این اقدام، به منزله تلاش برای اعمال حاکمیت فراسرزمینی آمریکا بر کلیه دولت‌های مستقل عضو سازمان ملل متحد به شمار می‌رود.

هیچ دولتی حق ندارد بانک‌ها، بنگاه‌ها یا فرودگاه‌های خارجی را - که هر یک تحت صلاحیت انحصاری حاکمیت خود هستند - وادار کند از تجارت مشروع با کشوری ثالث خودداری نمایند.

چنین تحریم‌های ثانویه‌ای هیچ مبنایی در حقوق بین‌الملل ندارد. این تحریم‌ها اصل بنیادین برابری حاکمیت‌ها را که در بند ۱ مادهٔ ۲ منشور ملل متحد تثبیت شده، نقض می‌کنند و ممنوعیت عرفی مداخله در امور داخلی دولت‌ها را که دیوان بین‌المللی دادگستری در پروندهٔ نیکاراگوئه تأیید کرده، زیر پا می‌گذارند. ارعاب اقتصادی که هدف آن واداشتن یک دولت مستقل به تغییر گزینه‌های سیاستی مشروع خود باشد، یک جرم و عمل متخلفانهٔ بین‌المللی است.

وقتی این تحریم‌ها با محاصرهٔ دریایی که خود مصداق عمل تجاوزکارانه است همراه می‌شود، حاکمیت و سیادت سایر دولت‌ها را به امری موقتی و مشروط به اراده و هوس قدرتی دیگر فرو می‌کاهد. تمکین نسبت به چنین ارعاب آشکاری موجب مصونیت هیچ دولتی نخواهد شد بلکه صرفا به منزله اولویت‌بخشی به حاکمیت بیگانه و اذعان به سیطره یک طرف خارحی بر فعالیت‌های قانونی بانک‌ها، بنگاه‌های اقتصادی و فرودگاه‌های کشورهای دیگر خواهد بود.

نتیجهٔ نهایی این وضعیت، فرسایش کامل حاکمیت ملی به‌عنوان اصل بنیادین نظام روابط بین‌الدولی مبتنی بر منشور ملل متحد خواهد بود و مقدمه بازگشت فاجعه‌بار به استعمار عریان و تمام‌عیار.