سایه بحران انرژی بر سر اقتصاد جهان ؛ تورم دوباره افسار پاره می‌کند؟

بر اساس آمارها، در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۷.۵‌میلیارد دلار درآمد حاصل از فروش نفت در اختیار بانک مرکزی قرار گرفت که این رقم حدود ۱.۵ برابر درآمد نفتی تخصیص‌یافته در مدت مشابه سال گذشته است.

 پیش از این نیز ذخایر ارزی بانک مرکزی با حدود ۴.۵‌میلیارد دلار تقویت شده بود. مجموع این منابع، در کنار سایر درآمدهای ارزی، به گفته مسوولان اقتصادی می‌تواند امکان مدیریت نیازهای اساسی و واردات ضروری در ۱۰ ماه نخست سال را فراهم کند.

 با این حال، مساله اصلی تنها میزان منابع نیست، بلکه نحوه تخصیص، زمان‌بندی عرضه و حفظ بخشی از ذخایر برای مواجهه با شوک‌های احتمالی آینده است. همزمان، بانک مرکزی تلاش دارد با کاهش شکاف نرخ‌های ارزی و تسهیل بازگشت ارز صادراتی، جریان ورود ارز به چرخه رسمی را تقویت کند.

اعداد و ارقام تجارت خارجی در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که اقتصاد ایران در این سال حدود ۱۱۰‌میلیارد دلار تجارت خارجی داشته است. از این رقم، ۵۱‌میلیارد و ۶۵۷‌میلیون دلار مربوط به صادرات غیرنفتی و ۵۸‌میلیارد و ۱۶‌میلیون دلار مربوط به واردات بوده است. به این ترتیب، ارزش واردات حدود 6.4میلیارد دلار بیشتر از صادرات غیرنفتی بوده و تراز تجاری غیرنفتی کشور در سال ۱۴۰۴ همچنان کسری داشته است. 

در سال ۱۴۰۵ نیز با توجه به تداوم تنش‌های ژئوپلیتیک، محدودیت‌های تجاری و حمل‌ونقل و نامشخص بودن مسیر مذاکرات، برآورد میزان صادرات و درآمدهای ارزی با عدم‌قطعیت بالایی همراه است، با این حال، کارشناسان برای درآمدهای ارزی ایران در سال ۱۴۰۵، سه سناریوی متفاوت را ترسیم کرده‌اند.

با توجه به ابهام موجود درباره مسیر صادرات نفت در سال ۱۴۰۵، می‌توان درآمد نفتی کشور را در سه سناریو بررسی کرد. در این محاسبه، قیمت نفت ۸۰ دلار به ازای هر بشکه در نظر گرفته شده است و فرض بر این است که ایران به‌طور میانگین روزانه ۵۰۰ هزار، یک‌میلیون یا ۱.5‌میلیون بشکه نفت صادر کند. این ارقام سناریوهای محاسباتی هستند و به معنای پیش‌بینی قطعی درآمد نفتی نیستند.

در سناریوی نخست، صادرات روزانه ۵۰۰ هزار بشکه، درآمد ناخالص سالانه‌ای حدود 14.6‌میلیارد دلار ایجاد می‌کند. در سناریوی دوم، با صادرات روزانه یک‌میلیون بشکه، درآمد نفتی به حدود 29.2‌میلیارد دلار می‌رسد. اگر صادرات به 1.5‌میلیون بشکه در روز افزایش یابد، درآمد ناخالص سالانه می‌تواند به حدود 43.8‌میلیارد دلار برسد.

برخی از اقتصاددانان و کارشناسان بر این باورند که حجم صادرات نفت ایران در سال جاری به شرایط سیاسی، محدودیت‌های تجاری و امکان جابه‌جایی و وصول درآمدهای نفتی وابسته است. 

البته درآمد ناخالص نفت با منابعی که در نهایت در اختیار دولت یا بانک مرکزی قرار می‌گیرد یکسان نیست. تخفیف‌های فروش، هزینه‌های حمل‌ونقل و انتقال پول، محدودیت‌های بانکی و نحوه وصول درآمدها می‌تواند رقم نهایی را تغییر دهد.

بازگشت ارز حاصل از صادرات یکی از محورهای اصلی سیاست ارزی کشور است. با این حال، آمار مربوط به ارز بازنگشته به معنای خروج این منابع از اقتصاد ایران نیست. از ابتدای سال ۱۳۹۷ تا ۲۷ بهمن ۱۴۰۴، حدود 130.7‌میلیارد دلار ارز حاصل از صادرات غیرنفتی به چرخه رسمی بازنگشته بود که 81.8‌میلیارد دلار آن مربوط به تعهدات ارزی سررسیدشده و ایفا نشده است. 

در همین زمینه، مهدی دارابی، دستیار ارزی بانک مرکزی، تاکید کرده است که رقم ۸۱‌میلیارد دلار به معنای آن نیست که این منابع به کشور بازنگشته‌اند. به گفته او، بخشی از این ارزها از مسیرهایی مانند واردات بدون انتقال ارز، واردات از محل سپرده، ترخیص درصدی، واردات طلا و اسکناس ارز وارد چرخه اقتصاد شده‌اند. در نتیجه، رقم 81.8‌میلیارد دلار را نمی‌توان به‌سادگی معادل ارز از دست‌رفته یا ارز خارج‌شده از کشور دانست. مساله اصلی، تفاوت میان بازگشت ارز به اقتصاد و بازگشت ارز از مسیر مورد تایید سیاستگذار است.

اگر فکر می‌کنید گرانی بنزین و افزایش قیمت‌ها در ایران تمام شده، سخت در اشتباهید. بحران در تنگه هرمز، این شاهرگ حیاتی انرژی جهان، به اوج خود رسیده است. تردد کشتی‌ها در این آبراه استراتژیک به کمتر از یک‌دهم روزهای عادی کاهش یافته و هم‌زمان، مهلت ۶۰ روزه آتش‌بس میان ایران و آمریکا بدون دستیابی به توافق نهایی به پایان رسیده است. نتیجه این دو بحران هم‌پوشان، افزایش چشمگیر قیمت نفت در بازارهای جهانی است. نفت برنت که تا ابتدای آگوست (مرداد) حدود ۸۷ دلار بود، امروز پنجشنبه ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ به بالای ۹۴ دلار رسیده و روند صعودی خود را برای پنجمین روز پیاپی ادامه داده است. در این گزارش، به بررسی دقیق قیمت نفت، علت‌های این جهش، وضعیت تنگه هرمز و سناریوهای پیش‌رو می‌پردازیم. قیمت نفت برنت امروز؛ صعود پنج روزه به بالاترین سطح ۳ هفته اخیر

قیمت نفت در بازارهای جهانی امروز پنجشنبه (۲۰ اوت ۲۰۲۶) با افزایش چشمگیری همراه بوده است. نفت خام برنت، به عنوان شاخص اصلی قیمت نفت جهانی، در معاملات امروز تا مرز ۹۴.۵ دلار در هر بشکه هم صعود کرده است.

بر اساس آخرین داده‌های منتشرشده از منابع مختلف: شاخص نفتی قیمت (دلار در هر بشکه) تغییرات نفت برنت (قرارداد اکتبر) ۹۴.۲۳ +۲.۸٪ نفت برنت (قرارداد اکتبر) ۹۳.۱۳ +۱.۶٪ نفت برنت (لحظه‌ای) ۹۴.۵۰ +۰.۳٪ نفت برنت (قرارداد اکتبر) ۹۲.۸۲ +۱.۳٪ نفت خام آمریکا (WTI) ۸۷.۴۰ +۰.۲٪

این افزایش قیمت، ادامه‌دهنده روند صعودی پنج روزه نفت است. قیمت نفت برنت از ابتدای ماه اوت (مرداد) که حدود ۸۷.۳۸ دلار بود، به‌طور پیوسته افزایش یافته است. توقف کامل تردد در تنگه هرمز؛ شاهرگ حیاتی انرژی در محاصره

مهم‌ترین عامل افزایش قیمت نفت، توقف تقریباً کامل تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز است. داده‌های شرکت تحلیل دریایی کپلر (Kpler) نشان می‌دهد که تردد دریایی در این آبراه استراتژیک به شدت کاهش یافته است.

طبق این داده‌ها:

روز سه‌شنبه (۲۷ مرداد) تنها ۶ کشتی حامل کالاهای اساسی از تنگه هرمز عبور کردند.

این رقم در روز قبل از آن ۹ کشتی و در روزهای عادی پیش از جنگ بین ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی در روز بوده است.

در روز شنبه (۲۴ مرداد) تنها ۵ کشتی و در روز یکشنبه (۲۵ مرداد) هیچ کشتی‌ای از تنگه عبور نکرده است.

به عبارت دیگر، تردد در این آبراه که روزانه حدود یک‌پنجم از محموله‌های نفت و گاز مایع جهان را منتقل می‌کرد، به کمتر از ۵ درصد حجم عادی خود کاهش یافته است. مالکان کشتی‌ها به دلیل نبود نشانه‌های روشن درباره بازگشایی این گذرگاه حیاتی، از عبور از آن خودداری می‌کنند. پایان آتش‌بس ۶۰ روزه؛ بن‌بست سیاسی تشدیدکننده بحران

هم‌زمان با بحران در تنگه هرمز، مهلت ۶۰ روزه تفاهم‌نامه آتش‌بس میان ایران و آمریکا نیز بدون دستیابی به توافق نهایی به پایان رسیده است.

بر اساس این تفاهم‌نامه که در اواسط ژوئن (خرداد) با میانجی‌گری پاکستان در اسلام‌آباد امضا شده بود، دو طرف ۶۰ روز فرصت داشتند تا برای پایان دادن به جنگ و دستیابی به توافق نهایی مذاکره کنند. اما با پایان این مهلت در روز دوشنبه (۲۶ مرداد)، نه توافقی حاصل شده و نه تفاهم‌نامه تمدید شده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌صراحت اعلام کرد که آمریکا قصد تمدید این تفاهم‌نامه را ندارد.

در مقابل، ایران با اتخاذ موضعی تهاجمی‌تر اعلام کرده که به سمت یک «موضع نظامی کاملاً تهاجمی» تغییر جهت خواهد داد. محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران، بار دیگر تأکید کرده که تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا خواسته‌های تهران را برآورده نکند، بسته خواهد ماند. چرا قیمت نفت افزایش یافت؟ تحلیل علت‌ها

افزایش قیمت نفت در روزهای اخیر نتیجه هم‌گرایی چند عامل کلیدی است: ۱. اختلال در عرضه نفت خاورمیانه

توقف تردد در تنگه هرمز به معنای اختلال جدی در عرضه نفت از خاورمیانه به بازارهای جهانی است. این آبراه، گذرگاه اصلی صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، امارات، کویت، قطر و عراق است. هرگونه اختلال در این مسیر، مستقیماً بر عرضه جهانی نفت تأثیر می‌گذارد. ۲. ریسک‌های ژئوپلیتیک

پایان آتش‌بس و بن‌بست در مذاکرات، ریسک بازگشت درگیری نظامی تمام‌عیار را افزایش داده است. سرمایه‌گذاران نفت، «صرف ریسک ژئوپلیتیک» را در قیمت‌ها لحاظ کرده‌اند. به عبارت دیگر، بازار برای احتمال تشدید تنش و اختلال بیشتر در عرضه، حق‌الزام (premium) در نظر گرفته است. ۳. حملات به نفتکش‌ها

در روزهای اخیر، حملاتی به نفتکش‌ها در نزدیکی تنگه هرمز رخ داده است. امارات متحده عربی اعلام کرد که سه کشتی متعلق به شرکت ملی نفت ابوظبی در حین عبور مورد حمله قرار گرفته‌اند. این حملات، نگرانی‌ها درباره امنیت تردد دریایی را بیش از پیش افزایش داده است. ۴. سیاست پولی آمریکا

در کنار عوامل ژئوپلیتیک، تصمیم وزارت خزانه‌داری آمریکا برای دو برابر کردن بازخرید اوراق قرضه بلندمدت (از ۲ میلیارد به ۴ میلیارد دلار در هر عملیات) نیز به افزایش قیمت نفت کمک کرده است. این تصمیم باعث کاهش بازده اوراق قرضه و افزایش تمایل سرمایه‌گذاران به دارایی‌های پرریسک‌تر مانند نفت شده است. جدول مقایسه قیمت نفت در بازه‌های زمانی مختلف

برای درک بهتر ابعاد این جهش قیمتی، جدول زیر را مشاهده کنید: بازه زمانی قیمت نفت برنت (دلار) تغییرات قبل از شروع جنگ (فوریه ۲۰۲۶) ~۷۰ – اوج قیمت در دوران جنگ ~۱۱۸ +۶۸٪ اوایل ژوئن ۲۰۲۶ (پس از آتش‌بس) ~۸۳ -۲۹٪ اوایل آگوست ۲۰۲۶ (مرداد) ~۸۷.۳۸ +۵٪ امروز (۲۹ مرداد ۱۴۰۵) ~۹۴.۵۰ +۸٪ نسبت به ابتدای ماه واکنش‌های متناقض؛ ترامپ می‌گوید تنگه باز است، ایران می‌گوید بسته!

یکی از جالب‌ترین جنبه‌های این بحران، تناقض آشکار در اظهارات مقامات آمریکایی و ایرانی درباره وضعیت تنگه هرمز است.

دونالد ترامپ روز سه‌شنبه (۲۷ مرداد) ادعا کرد که «تنگه هرمز باز است» و آمریکا هیچ‌گونه گفت‌وگویی با ایران ندارد. اما داده‌های ماهواره‌ای و گزارش‌های شرکت‌های رهیابی دریایی به‌وضوح نشان می‌دهد که تردد در این آبراه تقریباً به صفر رسیده است.

در سوی مقابل، ایران با صراحت اعلام کرده که تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا خواسته‌هایش را برآورده نکند، بسته خواهد ماند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در مصاحبه‌ای تأکید کرده که واشنگتن باید شرایط ایران را برای ازسرگیری تردد دریایی بپذیرد.

این تناقض‌گویی‌ها خود عاملی برای افزایش عدم‌اطمینان در بازار و در نتیجه افزایش قیمت نفت شده است. سناریوهای پیش‌رو؛ نفت تا کجا بالا می‌رود؟

تحلیلگران بازار نفت سناریوهای مختلفی را برای آینده قیمت نفت ترسیم می‌کنند: سناریوی اول: تشدید تنش و جهش قیمت به بالای ۱۰۰ دلار

در صورت شکست کامل مذاکرات و بازگشت درگیری نظامی، قیمت نفت می‌تواند به‌سرعت از مرز ۱۰۰ دلار عبور کند. بانک جهانی پیش‌بینی کرده که حمل‌ونقل از طریق تنگه هرمز تا اواخر سال ۲۰۲۶ به سطح قبل از جنگ باز نخواهد گشت. در این سناریو، اختلال طولانی‌مدت در عرضه می‌تواند قیمت‌ها را به سطوح بسیار بالاتری برساند. سناریوی دوم: تداوم وضعیت «نه جنگ و نه صلح»

در این سناریو که محتمل‌ترین به نظر می‌رسد، تنش‌ها در سطح کنونی باقی می‌ماند و تردد در تنگه هرمز با حجم بسیار محدود ادامه می‌یابد. در این صورت، قیمت نفت در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار تثبیت خواهد شد و «صرف ریسک» همچنان در قیمت‌ها لحاظ می‌شود. سناریوی سوم: توافق و بازگشایی تنگه هرمز

در صورت احیای مذاکرات و دستیابی به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز، قیمت نفت می‌تواند به‌سرعت کاهش یابد. تجربه نشان داده که با هر نشانه‌ای از توافق، قیمت نفت افت قابل‌توجهی داشته است. با این حال، با توجه به بن‌بست فعلی، این سناریو در کوتاه‌مدت چندان محتمل به نظر نمی‌رسد. سوالات متداول کاربران قیمت نفت برنت امروز چند دلار است؟

قیمت نفت برنت امروز پنجشنبه ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ حدود ۹۴.۵۰ دلار در هر بشکه است و در برخی لحظات تا ۹۴.۲۳ دلار نیز معامله شده است. علت افزایش قیمت نفت چیست؟

دو عامل اصلی: توقف تقریباً کامل تردد در تنگه هرمز و پایان بی‌نتیجه مهلت ۶۰ روزه آتش‌بس ایران و آمریکا که ریسک ژئوپلیتیک را به شدت افزایش داده است. تنگه هرمز چند کشتی در روز عبور می‌کند؟

طبق داده‌های شرکت کپلر، در روزهای اخیر تنها ۶ تا ۹ کشتی در روز از تنگه عبور می‌کنند، در حالی که این رقم در روزهای عادی بین ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی بوده است. آیا آتش‌بس ایران و آمریکا تمدید شد؟

خیر. مهلت ۶۰ روزه تفاهم‌نامه اسلام‌آباد روز دوشنبه (۲۶ مرداد) به پایان رسید و دونالد ترامپ اعلام کرد که آمریکا قصد تمدید آن را ندارد. قیمت نفت تا کجا افزایش می‌یابد؟

تحلیلگران سناریوهای مختلفی را مطرح می‌کنند. در صورت تشدید تنش، قیمت نفت می‌تواند از مرز ۱۰۰ دلار عبور کند. در صورت تداوم وضعیت فعلی، نفت در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار تثبیت خواهد شد. تنگه هرمز چه تأثیری بر قیمت بنزین در ایران دارد؟

افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی، به دلیل وابستگی شدید اقتصاد ایران به درآمدهای نفتی و نیز تأثیر آن بر نرخ ارز، می‌تواند به افزایش قیمت بنزین و سایر کالاها در ایران منجر شود. هرچند قیمت بنزین در ایران به‌صورت دستوری تعیین می‌شود، اما افزایش قیمت نفت می‌تواند فشار بر بودجه دولت و نرخ تورم را افزایش دهد. آینده بازار نفت؛ در انتظار روشن شدن تکلیف تنگه هرمز

بازار نفت جهان در شرایطی بی‌سابقه قرار گرفته است. تنگه هرمز، این شاهرگ حیاتی انرژی، برای نخستین‌بار در تاریخ مدرن به‌طور مؤثر بسته شده است. هم‌زمان، دیپلماسی برای پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا به بن‌بست رسیده است.

در چنین شرایطی، تنها چیزی که مشخص است، عدم‌قطعیت است. سرمایه‌گذاران، شرکت‌های نفتی و مصرف‌کنندگان همه در انتظار روشن شدن تکلیف این بحران هستند. آیا مذاکرات از سر گرفته خواهد شد؟ آیا تنگه هرمز باز می‌شود؟ یا باید منتظر تشدید تنش و جهش بیشتر قیمت نفت باشیم؟

آنچه مسلم است، تا زمانی که این ابهامات پابرجاست، قیمت نفت در سطوح بالا باقی خواهد ماند و هرگونه خبر جدید می‌تواند موجی از نوسان را به بازارهای جهانی و از آنجا به اقتصاد ایران و سفره مردم سرازیر کند. بیشتر بخوانید بن‌بست تنگه هرمز و جهش ۹۱ دلاری نفت، سایه سنگین بر بازار رمزارزها / بیت‌کوین در گیرودار جنگ و صلح قیمت نفت امروز در مسیر انفجار؛ طوفان قیمتی در راه است؟ | اتفاق غیرمنتظره در خاورمیانه؛ هشدار وضعیت قرمز برای بازار انرژی + پشت پرده افزایش تنش و تأثیر آن بر قیمت نفت آتش جنگ بازارها را شعله‌ور کرد / تحلیل روز؛ سقوط سهام در برابر صعود نفت و طلا زنگ خطر در بازار انرژی؛ نفت برنت بعد از جهش ۸ درصدی سقوط کرد | مذاکرات پشت پرده تنگه هرمز قیمت‌ها را شوکه کرد + پیش‌ بینی جدید (تاریخ:جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵) نفت برنت زیر ۶۳ دلار ماند و اوپک نگران شد | تنگه هرمز قیمت نفت جهانی را منفجر می‌کند؟ | پیش‌بینی قیمت نفت خام برنت ۱۰ تیر ۱۴۰۵

به گزارش شهرآرانیوز، امروز در جریان معاملات آتی نفت در بازار جهانی قیمت نفت همچنان صعودی ماند. در لحظه تنظیم این خبر قیمت هر بشکه نفت برنت با بیش از ۲ درصد رشد به ۹۳ دلار و ۴۶ سنت رسیده است. همچنین قیمت نفت وست تگزاس آمریکا نیز حدود ۳ درصد رشد را تجربه کرد و در آستانه کانال ۸۷ دلاری قرار گرفته است.

این افزایش قیمت‌ها در حالی اتفاق می‌افتد که رسانه‌ها و مقامات آمریکایی ادعا دارند که تنگه هرمز باز است و عبور و مرور نفت‌کش‌ها انجام می‌شود. برخی رسانه‌ها از تراشیدن صخره‌های جنوبی تنگه هرمز در ساحل عمان خبر داده‌اند و مدعی شدند که مسیر رفت و برگشت نفتکش‌ها در جنوب تنگه آزاد است. با این حال صعود قیمت نفت نشان می‌دهد که بازار این شایعات را باور نکرده است.

افزایش قیمت نفت امروز با اعتراض اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری آمریکا نیز همراه بود. او گفت: «من روز دوشنبه یک کنفرانس مطبوعاتی برگزار می‌کنم تا دقیقاً بگویم قرار است چه کار کنیم. من نمی‌فهمم چرا قیمت نفت بالا رفته. چون اگر فعلاً تصمیم گرفته‌ایم فشار حداکثری اقتصادی را اعمال کنیم، یعنی احتمالاً شروع مجدد عملیات نظامی گسترده رخ نخواهد داد. البته تأکید می‌کنم که این «فعلاً» است.»

در ادامه حتما بخوانید رشد اندک قیمت نفت با ارزیابی سرمایه‌گذاران از چشم‌انداز جنگ آمریکا و ایران (۲۹ مرداد ۱۴۰۵)