نفت عربستان گرفتار باب‌المندب شد

به گزارش اقتصادنیوز، تنگه هرمز و باب‌المندب از مهم‌ترین گلوگاه‌های حمل‌ونقل انرژی جهان هستند و هرگونه اختلال در این مسیرها می‌تواند هزینه و زمان انتقال نفت به بازارهای آسیایی را افزایش دهد. تشدید تنش‌های منطقه‌ای در ماه‌های اخیر، شرکت‌های کشتیرانی را با ریسک‌های امنیتی بیشتری مواجه کرده و بخشی از آنها را به سمت مسیرهای جایگزین سوق داده است.

در این شرایط، تغییر مسیر نفتکش‌های دو شرکت بزرگ دولتی چین، نشانه‌ای از تغییر عملیاتی در زنجیره تأمین نفت این کشور است. انتقال محموله‌ها در آب‌های خارج از خلیج فارس، به‌ویژه در نزدیکی بنادر عمان و فجیره، در حالی افزایش یافته که هزینه حمل نفت در مسیر عمان به چین نیز به‌طور چشمگیری بالا رفته است؛ تحولی که می‌تواند هم بر هزینه واردات نفت چین و هم بر بازار جهانی حمل‌ونقل نفت اثر بگذارد.

براساس گزارش رویترز، به گفته سه مدیر صنعت کشتیرانی، ردیاب‌های نفتکش‌ها و یک کارگزار کشتی، دو غول کشتیرانی چین در بحبوحه تداوم درگیری‌ها، اعزام نفتکش‌های خود از طریق دو گلوگاه مهم خاورمیانه را متوقف کرده‌اند و در عوض، محموله‌های نفتی را در خارج از خلیج فارس دریافت می‌کنند.

شرکت دولتی COSCO Shipping Energy Transportation (600026.SS) و China Merchants Energy Shipping (CMES) (601872.SS)، بنا بر داده‌های ردیاب نفتکش Vortexa و اظهارات یک کارگزار کشتی، از اواخر ژوئیه نفتکش‌های خود را از تنگه هرمز و باب‌المندب دور نگه داشته‌اند؛ نگرانی‌های امنیتی باعث شده است حمل محموله‌های نفتی به مقصد بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان محدود شود.

حوثی‌های یمن در ۲۰ ژوئیه اعلام کردند که محاصره دریایی علیه عربستان سعودی اعمال می‌کنند، در حالی که تنگه هرمز همچنان تا حد زیادی بسته مانده است؛ وضعیتی که پس از فروپاشی یک توافق موقت کوتاه‌مدت صلح میان آمریکا و ایران که در ژوئن حاصل شده بود، ادامه پیدا کرده است.

به گفته یک مدیر ارشد حوزه تجارت نفت در یک شرکت دولتی و دو مدیر اجرایی چینی در صنعت کشتیرانی که مستقیماً از این موضوع اطلاع دارند، تصمیم این دو شرکت برای دوری از هر دو گلوگاه دریایی پس از برقراری ارتباط با مقام‌های مرکزی اتخاذ شده است. این منابع و چند منبع دیگر به دلیل سیاست شرکت‌های خود از افشای نامشان خودداری کردند.

شرکت CMES در اواخر ژوئیه به سرمایه‌گذاران اعلام کرد که شناورهای این شرکت فعلاً وارد تنگه هرمز نخواهند شد. در همین حال، این شرکت در یک اطلاعیه رسمی اعلام کرد که سایر شرکت‌های کشتیرانی از باب‌المندب دوری کرده‌اند، اما درباره سیاست خود در قبال این گذرگاه باریک در بخش جنوبی دریای سرخ توضیحی نداد.

این دو شرکت کشتیرانی که در مجموع کنترل بیش از ۱۰۰ نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام (VLCC) با ظرفیت حمل ۲ میلیون بشکه نفت در هر نفتکش را در اختیار دارند، پیش از آغاز جنگ ایران در اواخر فوریه، حدود نیمی از واردات نفت خام چین از خاورمیانه را جابه‌جا می‌کردند؛ این موضوع را منابع صنعت کشتیرانی اعلام کردند.

بر اساس داده‌های گمرک چین، با حذف نفت ایران که تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارد، واردات نفت خام چین از خاورمیانه که عمدتاً با نفتکش‌های VLCC انجام می‌شود، در سال گذشته به‌طور میانگین ۴.۹ میلیون بشکه در روز بوده است. معامله‌گران و تحلیلگران می‌گویند دو شرکت کشتیرانی دولتی چین به دلیل تحریم‌ها نفت ایران را حمل نمی‌کنند.

یکی از مدیران اجرایی این شرکت‌های دولتی گفت استفاده از ابرنفتکش‌ها از زمان آغاز جنگ ایران کاهش یافته است و بسیاری از شناورها به مسیرهای طولانی‌تر در اقیانوس اطلس و قاره آمریکا منتقل شده‌اند.

این مدیر گفت: «نفتکش‌ها همچنان در حال فعالیت هستند، اما مسیرهای طولانی‌تری را طی می‌کنند و در شرایط افزایش عدم قطعیت، مدت زمان انتظار بیشتری دارند.»

شرکت COSCO به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد. شرکت CMES نیز بلافاصله درباره این موضوع اظهار نظر نکرد.

عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز

میانگین هفت‌روزه تعداد نفتکش‌های با ظرفیت بیش از ۱۰ هزار تن وزن مرده (DWT) بارگیری در خارج از خلیج فارس

داده‌های شرکت ردیابی کشتی Kpler نشان داد انتقال محموله‌های نفت از طریق کشتی‌به‌کشتی (STS) میان شناورهای متعلق به چین و هنگ‌کنگ در خلیج عمان افزایش قابل‌توجهی داشته است؛ حجم این انتقال‌ها در ماه‌های ژوئن و ژوئیه از ۶۰۰ هزار بشکه در روز فراتر رفت.

در ماه‌های آوریل و مه هیچ فعالیت مشابهی ثبت نشده بود و در هر یک از دو ماه نخست سال ۲۰۲۶ نیز حجم این انتقال‌ها کمتر از ۳۰ هزار بشکه در روز بود.

دومین مدیر اجرایی صنعت کشتیرانی چین گفت: «آنها از دو تنگه دوری می‌کنند، اما شناورها را به نقاط جدید STS در خارج از خلیج فارس می‌فرستند؛ جایی که ریسک پایین و سودآوری خوبی دارد.»

او به آب‌های نزدیک بنادر عمان و فجیره امارات متحده عربی اشاره داشت؛ مناطقی که در ماه‌های اخیر بخش عمده صادرات نفت خام خلیج فارس در آنجا بارگیری و به شناورهایی که مقصدشان خریداران آسیایی است، منتقل شده است. حاشیه سود بالای حمل‌ونقل دریایی

این مدیر اجرایی گفت نرخ روزانه کرایه حمل در مسیر عمان به چین در روز جمعه گذشته ۱۴۰ هزار دلار ارزیابی شده است؛ رقمی که به معنای حاشیه سود روزانه حدود ۱۱۰ هزار دلار برای هر نفتکش است.

او افزود پیش از آغاز جنگ ایران، یک نفتکش VLCC در مسیر مشابه روزانه حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار دلار سود ایجاد می‌کرد؛ به این ترتیب، درگیری‌ها درآمد حاصل از حمل نفت از منطقه را به‌شدت افزایش داده است.

بر اساس داده‌های Vortexa، چهار ابرنفتکش تحت مدیریت COSCO و یک نفتکش دیگر که توسط CMES اداره می‌شود، در ماه ژوئیه از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی در فجیره نفت بارگیری کردند.

بر اساس اظهارات یک کارگزار کشتی، از اوت تا اواسط سپتامبر، حدود ۱۲ ابرنفتکش تحت کنترل COSCO و ۱۲ ابرنفتکش تحت کنترل CMES برای بارگیری در خارج از خلیج فارس برنامه‌ریزی شده‌اند؛ عمده این بارگیری‌ها در فجیره و بنادر عمان یا مناطق نزدیک به آنها انجام خواهد شد و بیشتر این نفتکش‌ها توسط پالایشگاه‌های چینی اجاره شده‌اند.

در نشانه‌ای از احتیاط، نفتکش Coslucky Lake که یکی از آخرین نفتکش‌های COSCO بود که پیش از آغاز محاصره حوثی‌ها وارد دریای سرخ شده بود تا از بندر ینبع عربستان نفت بارگیری کند، در اوایل اوت تغییر مسیر داد و بدون محموله از کانال سوئز عبور کرد تا نفت عربستان را از بندر مدیترانه‌ای سیدی کریر مصر بارگیری کند؛ این موضوع بر اساس داده‌های ردیابی Kpler مشخص شده است. همچنین بخوانید ۵ مانع انفجار قیمت نفت زیر سایه جنگ ایران و آمریکا | فاصله زیاد قیمت ها با سناریوی نفت 200 دلاری هفته پرتنش بازار نفت | سقوط قیمت نفت در سایه تفاهم ایران و آمریکا | آیا عرضه از گذرگاه هرمز افزایش می‌یابد؟ نفت صعودی شد | بن‌بست مذاکراتی آمریکا و ایران بازار انرژی را ملتهب نگه داشت | گرفتاری بازارها در پیچ و خم تنگه هرمز نفت زیر سایه بحران هرمز | بازار خود را برای ماه‌ها اختلال آماده می‌کند | هزینه های اقتصادی جنگ در تهران و واشنگتن بالا رفته است

آرمان امروز : آسیب‌های واردشده به بخشی از زیرساخت‌های صنعت نفت و گاز در جریان جنگ تحمیلی سوم، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت تولید گاز کشور را از مدار خارج کرد؛ رخدادی که می‌توانست تأمین پایدار انرژی کشور را با چالشی جدی مواجه کند. این گزارش، روایت تلاش‌های گسترده صنعت نفت برای جبران این آسیب‌ها، بازگرداندن ظرفیت‌های تولید و تداوم خدمت‌رسانی به کشور است؛ تلاشی که نشان داد این صنعت حتی در سخت‌ترین شرایط نیز از حرکت بازنمی‌ایستد. آنچه در روزها و هفته‌های پس از جنگ تحمیلی سوم در صنعت نفت رقم خورد، تنها روایت خسارت نبود، بلکه داستان بازگشت صنعتی بود که با تکیه بر دانش، تجربه، مدیریت منسجم و توان متخصصان داخلی، بازسازی را به مأموریتی ملی تبدیل کرد؛ روایتی چندبعدی که آموزش و پژوهش و توجه به توسعه پایدار، قطعاً در پیشبرد این فرایند نقش محوری داشتند. دراین میان، روند بازسازی، سازوکاری متشکل از مدیریت پروژه، هماهنگی میان شرکت‌های عملیاتی، پایش مستمر پیشرفت کار و تلاش شبانه‌روزی نیروهای متخصص است؛ تحقق اهداف صنعت نفت تنها به تعمیر تأسیسات آسیب‌دیده محدود نیست. دانشگاه صنعت نفت و پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت نیز به‌عنوان بازوهای علمی و فناورانه صنعت نفت در این روند حضور داشتند.

مدیریت متمرکز برای بازگشت ظرفیت‌ها

یکی از نخستین اقدامات، ایجاد ساختاری منظم برای هدایت عملیات بازسازی بود. در وزارت نفت، با تکیه بر مدیریت پروژه، روند پیشرفت طرح‌ها به‌صورت مستمر پایش و رفع موانع اجرایی در کوتاه‌ترین زمان ممکن دنبال شد. در همین چهارچوب، محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت بر استمرار نشست‌های تخصصی بازسازی و ارائه منظم گزارش‌های پیشرفت از سوی شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی گاز ایران تأکید کرد و خواستار مشارکت هماهنگ همه ارکان صنعت نفت در این مأموریت شد.

بررسی وضعیت پالایشگاه‌های آسیب‌دیده و صدور دستورهای لازم برای تسریع عملیات نیز بخشی از این روند بود؛ رویکردی که تلاش داشت فاصله میان شناسایی مشکل و تصمیم‌گیری برای رفع آن را به کمترین حد برساند.

پارک فناوری؛ پشتیبان تداوم فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان

در کنار عملیات مستقیم بازسازی تأسیسات نفت و گاز، پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت، نیز همراه  دیگر بخش‌ها برای حفظ فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان و پشتیبانی از مناطق آسیب‌دیده وارد عمل شد. در پی حمله رژیم آمریکایی- صهیونیستی به انبار نفت ری و قطع برق پست‌ها، با راهبری پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت، اقدامات شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در محدوده این انبار، برای رفع مشکل برق این مجموعه‌ها آغاز و هماهنگی‌های لازم برای برقراری ارتباط پایدار و انتقال برق خط سراسری توزیع به مناطق آسیب‌دیده انجام شد.

پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت همچنین با اختصاص فضا به پیمانکار شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران و فراهم‌کردن تسهیلات ارتباطی و ناوبری، در روند بازسازی مکان‌های مجاور مخازن آسیب‌دیده مشارکت کرد.

در حالی که طبق قانون ارز صادرکنندگان باید به چرخه اقتصاد کشور برگردد اما «۸۱ میلیارد دلار ارز حاصل از صادرات، مسیری غیر از این را طی می‌کند».

دستیار رئیس کل بانک مرکزی در امور ارزی، مهدی دارابی، امروز چهارشنبه ۲۹ مرداد در یک برنامه خبری گفت که خودمان قانونی گذاشته‌ایم که کسانی بروند چند میلیارد دلار وارد کنند و فکر نمی‌کنیم این ارزها از کجا می آید؛ «۱۰ میلیارد دلار ارز صرف واردات به روش ملوانی و ته‌لنجی می‌شود.» به دلیل مشکلات ارزی از سال ۱۳۹۷ تاکنون بازگشت ارز برای صادرکنندگان الزامی شده است. مسیر بازگشت ارز را هم آیین نامه تعیین می‌کند و حتی در مرکز مبادله، قیمت برای ارز صادراتی تعیین می‌شود. حالا دستیار رئیس کل بانک مرکزی می‌گوید صادرکنندگان وقتی می‌بینند که واردکنندگان ته‌لنجی ارز را از آنها گران‌تر می‌خرند، ارزشان را به آنها می‌فروشند.پوشاک و پارچه هایی که در کشورهای همسایه روی دست تولید‌کنندگان مانده و لوازم‌خانگی از روش‌های ته‌لنجی و ملوانی وارد کشور می شوند. منبع: فارس

 ​وزیر نیرو با تأکید بر ضرورت اصلاح اقتصاد برق و تغییر رویکرد در تأمین و مصرف انرژی در صنایع گفت: بازار برق ایران باید به سمت توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، محدودسازی مصرف در حد الگو و تأمین برق مازاد الگو از بازار آزاد حرکت کند و در این مسیر باید ظرفیت بخش خصوصی بیش از گذشته مورد استفاده قرار گیرد. 

عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، در دومین نشست هم‌اندیشی وزیر نیرو با تشکل‌های صنعت آب و برق پیرامون صادرات خدمات فنی و مهندسی، کالا و تجهیزات، گفت: در پاسخ به موضوع قطع برق صنایعی که اقدام به احداث نیروگاه‌های خورشیدی کرده‌اند و همچنین اعلام آمادگی بخش خصوصی برای ساخت نیروگاه با شرط عدم قطع برق صنایع و برخورداری از حمایت‌های لازم، اظهار کرد: اگر یک صنعت نیروگاه احداث کند، می‌تواند برق تولیدی را برای مصرف خود استفاده کرده و حتی به شبکه توزیع برق کشور نیز متصل نشود؛ اما به دلیل مزایایی که اتصال به شبکه برای صنایع ایجاد می‌کند، آنها تمایل دارند از این امکان استفاده کنند. برق‌رسانی به صنعت در زمان قطعی، امکان فروش برق در بورس انرژی و خرید مجدد برق با قیمت متفاوت و ده‌ها مزیت دیگر، از جمله دلایلی است که صنایع را به اتصال به شبکه ترغیب می‌کند. وی ادامه داد: اگر موضوع صرفاً این باشد که صنایع برق تولیدی نیروگاه خود را به شبکه تزریق کنند و در زمان نیاز همان میزان برق را دریافت کنند، در صورت فراهم شدن امکان ذخیره‌سازی برق تولیدشده توسط نیروگاه‌های خصوصی، این امکان وجود خواهد داشت.

وزیر نیرو با اشاره به برخی اعتراض‌ها درباره قطع برق صنایع دارای نیروگاه خورشیدی گفت: برخی صنایع نیروگاه خورشیدی احداث کرده‌اند اما برق تولیدی خود را براساس قرارداد به شبکه برق کشور فروخته‌اند و اکنون نسبت به خاموشی‌ها اعتراض دارند؛ در حالی که وقتی دولت برق تولیدی آنها را خریداری کرده، مالکیت آن برق نیز در اختیار دولت قرار گرفته است. این صنایع می‌توانند برق مورد نیاز خود را تأمین کرده و در صورت تمایل، نیروگاه خود را به شبکه متصل نکنند.

وی با اشاره به سازوکار فروش و خرید برق در بورس انرژی گفت: متعهد شده‌ایم صنایع بتوانند برق مازاد خود را در بورس انرژی به فروش برسانند و سایر صنایع نیز برق مورد نیاز خود را از این بازار خریداری کنند.

علی‌آبادی بزرگ‌ترین چالش وزارت نیرو را نبود اقتصاد واقعی در صنعت برق دانست و گفت: امروز برق با قیمت بسیار پایین در اختیار بخش‌های مختلف قرار می‌گیرد، در حالی که محصول تولیدی این بخش‌ها با قیمت‌های بسیار بالاتری به فروش می‌رسد. برق با این قیمت متعلق به همه مردم ایران است و کسانی که می‌خواهند از آن کسب درآمد کنند، باید برق مورد نیاز خود را با قیمت آزاد خریداری کنند.

وی افزود: در اقتصاد اصلی، اگر یک طرف قرارداد زیان کند، آن همکاری نمی‌تواند برای همیشه ادامه داشته باشد. در حال حاضر نیز با وجود سرمایه‌گذاری حدود 100 میلیارد دلار در صندوق ملی، درآمدی از این محل نداشته‌ایم.

وزیر نیرو با بیان اینکه سرمایه‌گذاری به معنای پذیرش ریسک است، اظهار کرد: اکنون سرمایه‌گذاران بخش خصوصی ما خواهان تضمین بازگشت سرمایه هستند، در حالی که نمی‌توان مفهوم سرمایه‌گذاری را بدون پذیرش ریسک در نظر گرفت.

وی با اشاره به شرایط جنگی کشور گفت: کشور در وضعیت جنگی قرار دارد و تاکنون 68 دکل انتقال از بین رفته است. ادامه داد: یک کشور همسایه، تنها در تابستان امسال دو بار با خاموشی گسترده و سراسری مواجه شد، اما ما حتی در شرایط جنگ نیز به آن کشور کمک کردیم.

علی‌آبادی با تأکید بر ضرورت انطباق سیاست‌های صنعت برق با شرایط موجود کشور گفت: باید واقعیت را بپذیریم که در شرایط خاصی قرار داریم و باید خود را با این شرایط منطبق کنیم. البته قبول دارم که می‌توانستیم بسیاری از اقدامات را انجام دهیم که انجام ندادیم.

وی مبارزه با استخراج غیرمجاز رمزارزها را یکی از مهم‌ترین اقدامات در مدیریت مصرف برق عنوان کرد و افزود: گاهی در یک روز 100 مگاوات ماینر غیرمجاز کشف می‌کنیم.

وزیر نیرو با بیان اینکه چالش‌های صنعت برق صرفاً فنی نیست و ابعاد اجتماعی نیز دارد، گفت: زمانی که وارد وزارت نیرو شدم با حدود 20 هزار مگاوات ناترازی مواجه بودیم که اکنون این میزان ناترازی را نداریم. باید نقاط قوت و ضعف صنعت برق را به‌درستی شناسایی و تبیین کنیم و مشخص شود بخش خصوصی و دولت چگونه می‌توانند به یکدیگر کمک کنند.

وی ادامه داد: در دو سال گذشته و در شرایط جنگ و بحران، 10 هزار مگاوات نیروگاه احداث کردیم، بدون اینکه دولت حتی یک ریال برای ساخت این نیروگاه‌ها هزینه کند و این ظرفیت با سرمایه مردم ایجاد شده است.

وزیر نیرو در ادامه با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختار بازار برق اظهار کرد: بازار برق ایران باید به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر، محدودسازی مصرف در حد الگو و تأمین برق از بازار آزاد حرکت کند.

وی همچنین به چالش تأمین تجهیزات مورد نیاز مدیریت مصرف و تولید، از جمله پنل‌های خورشیدی و کنتورهای هوشمند، از خارج از کشور اشاره کرد و گفت: اگرچه شرکت‌های ایرانی در ساخت کالا و تجهیزات نیروگاه‌های خورشیدی عملکرد خوبی داشته‌اند، اما در ادامه برخی از آنها با کاهش کیفیت مواجه شدند. در مقابل، برخی شرکت‌های دیگر نیز توانستند در این حوزه به خوبی بدرخشند.

علی‌آبادی همچنین با اشاره به قانون تأمین مالی زیرساخت‌ها گفت: این قانون در خدمت بخش خصوصی است، اما قرار نیست دولت جای بخش خصوصی را بگیرد. اراده دولت چهاردهم بر حمایت از شرکت‌های داخلی است و دولت تصمیم ندارد جای بخش خصوصی را بگیرد. منبع: ایلنا