اربعین امسال، رنگ و بویی دیگر دارد. هنوز خاطره بدرقه پرشکوه و تشییع حماسیِ امام شهید در ذهن و ضمیر مردم تازه است؛ حضوری که امت عاشورایی را بر آن داشت تا حقیقت جاودانه کربلا را در روزگار ما از نو روایت کند. از این رو راهپیمایی اربعین امسال ، ادامه مسیر مقدسی به شمار می آید که از عاشورا آغاز شده و در روزگار ما با خون قائد شهید عظیم الشأنمان و دیگر شهدای امت اسلامی تداوم یافته است. در جهان امروز که عرصه جنگهای ترکیبی است، راهپیمایی اربعین نه تنها مناسکی عبادی، بلکه پاسخی تمدنی به جنگ افروزی نظام سلطه است. پس هر گامی که در مسیر اربعین برداشته میشود، هر موکبی که برپا می گردد و هر دستی که بیچشمداشت برای خدمت به سوی زائران می رود، شبکهای از اعتماد، همدلی و مسئولیت پذیری مشترک پدید میآورد؛ همان سرمایه اجتماعی که مهمترین پشتوانه اقتدار ملتها در روزگار ماست.
راز ماندگاری اربعین نیز در همین حقیقت نهفته است. این اجتماع عظیم از کمنظیرترین مظاهر اقتدار مردم در جهان معاصر است.، نهادهای مردمی، اقوام، هیأتهای مذهبی، گروههای داوطلب و میلیونها شهروند، بیآن که از هویتهای گوناگون خود دست بکشند، در کنار یکدیگر بزرگترین گردهمایی انسانی جهان را سامان میدهند. امنیت در این گردهمایی، بیش از آن که محصول ابزارهای سخت باشد، از دل اعتماد عمومی، مسئولیت همگانی و مشارکت مردمی زاده میشود و برای منطقه جنوب غرب آسیا که سالها جراحت جنگ، اشغال و تروریسم را بر تن دارد، این تجربه سرمایهای بیبدیل است.
اربعین، همزمان مدرسهای برای دیپلماسی عمومی نیز هست. میلیونها ایرانی و عراقی، در کنار زائرانی از دهها کشور، در بزرگترین میهمانی مردمی جهان، تصویری زنده از همزیستی، کرامت انسانی و فرهنگ حسینی را به نمایش میگذارند. این تجربه، بسیاری از روایتهای ایرانهراسانه، اسلام هراسانه و پروژههای تفرقهافکنانه را بیاثر میکند و حقیقتی را آشکار میسازد که هیچ رسانهای قادر به بازسازی آن نیست؛ حقیقت پیوند ملتهایی که بر مدار ایمان، اتحاد و مقاومت گرد هم آمدهاند.
اربعین از منظر امنیت ملی نیز ظرفیتی راهبردی است. همکاریهای گسترده ایران و عراق در تأمین امنیت زائران، توسعه زیرساختها، هماهنگیهای امدادی، لجستیکی و اطلاعاتی و تمرین مدیریت بحران در مقیاس میلیونی، سرمایهای برای روزهای دشوار است؛ سرمایهای که ارزش آن، در جهان پرآشوب امروز، کمتر از تجهیزات و توان نظامی نیست؛ زیرا امنیت، هنگامی پایدار میشود که بر شانههای مردم استوار باشد و اربعین، هر سال این حقیقت را در میدان عمل به نمایش میگذارد.
اما شاید بزرگترین دستاورد اربعین، احیای مفهوم اسلامی «امت» باشد؛ مفهومی که نظام سلطه سالها کوشیده است آن را در مرزهای تنگ قومیت، جغرافیا و منافع زودگذر محصور کند. اربعین نشان میدهد که میتوان در عین وفاداری به هویت ملی، به افقی وسیعتر اندیشید؛ افقی که در آن عدالت، کرامت، آزادی و مقاومت، زبان مشترک همه ملتهای مسلمان است.
از این منظر، اربعین را نباید تنها در تقویم مناسک دینی جستوجو کرد؛ زیرا این راهپیمایی، یکی از بزرگترین داراییهای راهبردی جهان اسلام و از مهمترین منابع تولید قدرت نرم، سرمایه اجتماعی و همگرایی منطقهای است. از همین روست که اربعین امسال باید هرچه پربارتر، معنویتر و آگاهانهتر برگزار شود. اهل اندیشه، اصحاب فرهنگ، دانشگاهیان، رسانهها و کنشگران فرهنگی، امسال رسالتی فراتر از روایت مناسک اربعین دارند. آنان باید معنا، پیام و ظرفیتهای تمدنی این حرکت عظیم را برای نسل امروز و فردای جهان اسلام تبیین کنند ؛ زیرا اگر هدف نهایی امت اسلامی، ساختن تمدنی نوین بر پایه عدالت، معنویت، آزادی و کرامت انسانی است، اربعین از استوارترین ستونهای این بنا به شمار می آید؛ مدرسهای که هر سال، میلیونها انسان را گرد حقیقتی مشترک جمع می کند و به آنان یادآور می شود که راه استقلال و عزت ملت ها از اتحاد و مقاومت می گذرد.
