اضطراب یکی از شایعترین اختلالات سلامت روان در جهان است. تجربههای تلخ زندگی، استرس شغلی، مشکلات مالی یا چالشهای عاطفی همگی میتوانند در بروز اختلالات اضطرابی نقش داشته باشند. اما سؤال بسیاری از افراد این است که آیا اضطراب میتواند از والدین به فرزندان به ارث برسد؟
برای پاسخ به این پرسش، با متخصص روانپزشکی گفتوگو شده است.
آیا اضطراب میتواند ارثی باشد؟
دکتر شارادی میگوید: «اضطراب میتواند یک مؤلفه ژنتیکی داشته باشد، اما به شکل ساده و مستقیم به ارث نمیرسد. افرادی که سابقه خانوادگی اختلالات اضطرابی دارند، ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به اضطراب باشند، زیرا برخی ژنها بر نحوه واکنش مغز به استرس، ترس و احساسات تأثیر میگذارند. با این حال، داشتن این ژنها به این معنا نیست که فرد حتماً به اختلال اضطرابی مبتلا خواهد شد.»
او تأکید میکند که عوامل محیطی نیز نقش بسیار مهمی دارند. تجربههای دوران کودکی، آسیبهای روانی، استرس مداوم، بیماریهای جسمی، کمبود خواب و تغییرات بزرگ زندگی همگی میتوانند در ایجاد اضطراب نقش داشته باشند.
به گفته این متخصص، در بیشتر موارد اضطراب حاصل ترکیب استعداد ژنتیکی و تجربههای زندگی است، نه صرفاً ژنتیک.
وی همچنین میافزاید: «از دیدگاه روانپزشکی، بررسی سابقه خانوادگی اهمیت دارد، اما تنها بخشی از ارزیابی است. بسیاری از افراد بدون هیچ سابقه خانوادگی دچار اضطراب میشوند و در مقابل، برخی افراد با سابقه خانوادگی قوی هرگز این اختلال را تجربه نمیکنند. یادگیری مهارتهای مقابله با استرس، ورزش منظم، خواب کافی، مدیریت استرس و درمان زودهنگام میتوانند تأثیر اضطراب را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.»
پژوهشها درباره نقش ژنتیک در اضطراب چه میگویند؟
مطالعهای که در سال ۲۰۰۲ در نشریه Dialogues in Clinical Neuroscience منتشر شد، نشان میدهد اضطراب پدیدهای پیچیده است که از واکنشهای طبیعی تا اختلالات بالینی مانند اختلال پانیک و اضطراب فراگیر را در بر میگیرد.
بر اساس این پژوهش، اگرچه محیط و تجربههای زندگی نقش مهمی در بروز اضطراب دارند، اما ژنتیک نیز سهم قابل توجهی دارد.
مطالعات روی دوقلوهای همسان نشان داده است که حدود ۵۰ درصد از خطر بروز علائم اضطراب به عوامل ژنتیکی مربوط میشود.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که چیزی به نام «ژن اضطراب» وجود ندارد که بهتنهایی از والدین به ارث برسد.
در واقع، اضطراب نتیجه تأثیر همزمان چندین ژن مختلف است که هر کدام نقش کوچکی دارند و در کنار یکدیگر و همچنین تحت تأثیر عوامل استرسزای محیطی، احتمال ابتلا به اختلالات اضطرابی را افزایش میدهند.
برای مثال، پژوهشگران تغییراتی را در ژنی که مسئول انتقال سروتونین (یکی از مهمترین مواد شیمیایی تنظیمکننده خلقوخو در مغز) است، شناسایی کردهاند که با میزان اضطراب ارتباط دارد.
به دلیل پیچیدگی این فرآیند، شناسایی دقیق ژنهای مسئول اضطراب همچنان یکی از چالشهای مهم تحقیقات علمی محسوب میشود.
در نهایت، این مطالعه نتیجه میگیرد که آنچه از خانواده به ارث میبرید، بیشتر یک آمادگی زیستی برای اضطراب است، نه خود بیماری. اینکه این آمادگی به اختلال اضطرابی تبدیل شود یا نه، به تعامل ژنتیک با تجربههای زندگی بستگی دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
دکتر شارادی توصیه میکند اگر اضطراب به حدی برسد که بر کار، روابط، خواب یا فعالیتهای روزمره تأثیر بگذارد، باید از یک متخصص کمک گرفت.
او میگوید: «اختلالات اضطرابی با روشهایی مانند رواندرمانی، بهویژه درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)، اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز دارودرمانی، بهخوبی قابل درمان هستند.»
به گفته او، تشخیص و درمان زودهنگام معمولاً نتایج بهتری به همراه دارد و کیفیت زندگی افراد را بهبود میبخشد.
وی تأکید میکند: «ژنها ممکن است احتمال ابتلا به اضطراب را افزایش دهند، اما آینده فرد را تعیین نمیکنند. با حمایت مناسب و درمان بهموقع، اضطراب قابل کنترل است و افراد میتوانند زندگی سالم و پرباری داشته باشند.»
جمعبندی
شواهد علمی نشان میدهد ژنتیک در افزایش استعداد ابتلا به اضطراب نقش دارد، اما تنها عامل تعیینکننده نیست. متخصصان معتقدند اضطراب معمولاً نتیجه تعامل پیچیده میان آمادگی ژنتیکی و عوامل محیطی مانند استرس، آسیبهای روانی و تغییرات مهم زندگی است.
بنابراین، داشتن سابقه خانوادگی اضطراب به این معنا نیست که حتماً به این اختلال مبتلا خواهید شد؛ همانطور که نداشتن چنین سابقهای نیز مصونیت کامل ایجاد نمیکند.
تقویت مهارتهای مقابله با استرس، داشتن سبک زندگی سالم، خواب کافی، فعالیت بدنی منظم و مراجعه به متخصص در صورت تداوم علائم، میتواند خطر بروز اضطراب را کاهش داده و به کنترل مؤثر آن کمک کند.
عصرایران
