کمخونیای که شبیه همولیز بود
هر دو بیمار با علائمی مانند خستگی شدید، تنگی نفس و ضعف عمومی به بیمارستان مراجعه کردند. آزمایشهای اولیه نشان داد که سطح هموگلوبین آنها بهشدت کاهش یافته و گلبولهای قرمز بزرگتر از حد طبیعی هستند؛ ویژگیای که به آن کمخونی ماکروسیتیک گفته میشود.
همچنین، سطح آنزیم LDH در هر دو بیمار بسیار بالا و میزان هاپتوگلوبین تقریباً صفر بود؛ دو شاخصی که معمولاً در کمخونی همولیتیک مشاهده میشوند. اما نکته مهم این بود که تعداد رتیکولوسیتها (گلبولهای قرمز نابالغ) پایین بود؛ موضوعی که نشان میداد مشکل از تخریب گلبولهای قرمز در خون نیست، بلکه مغز استخوان قادر به تولید طبیعی آنها نیست.
علت اصلی؛ کمبود B12 و فولات
بررسیهای بیشتر نشان داد هر دو بیمار دچار کمبود شدید ویتامین B12 و اسیدفولیک هستند. آزمایشها شواهدی از بیماریهای خودایمنی، سلیاک، سوءتغذیه، مصرف الکل یا سایر علل شناختهشده این کمبودها را نشان نداد.
به همین دلیل، پژوهشگران مصرف طولانیمدت داروهای مهارکننده پمپ پروتون را بهعنوان یکی از عوامل احتمالی کمبود ویتامین B12 مطرح کردند؛ هرچند تأکید کردند که این گزارشها نمیتواند رابطه علت و معلولی قطعی را ثابت کند.
چرا داروهای ضداسید میتوانند B12 را کاهش دهند؟
ویتامین B12 برای جذب، به اسید معده نیاز دارد. داروهای مهارکننده پمپ پروتون با کاهش ترشح اسید معده، ممکن است در درازمدت آزاد شدن این ویتامین از مواد غذایی را مختل کنند و به تدریج ذخایر بدن را کاهش دهند.
در مقابل، جذب اسیدفولیک وابستگی چندانی به اسید معده ندارد؛ بنابراین ارتباط مستقیم میان مصرف این داروها و کمبود فولات هنوز بهخوبی اثبات نشده است. پژوهشگران احتمال میدهند افزایش نیاز بدن به فولات در اثر اختلال شدید تولید سلولهای خونی نیز در این کمبود نقش داشته باشد.
درمان و بهبود بیماران
درمان هر دو بیمار شامل قطع داروی مهارکننده پمپ پروتون، تزریق ویتامین B12 و مصرف مکمل اسیدفولیک بود. یکی از بیماران به دلیل شدت کمخونی نیاز به تزریق خون نیز پیدا کرد.
چند هفته پس از آغاز درمان، سطح هموگلوبین، تعداد گلبولهای قرمز و سایر شاخصهای خونی هر دو بیمار به شکل قابلتوجهی بهبود یافت و علائم بالینی نیز برطرف شد.
پیام مهم برای پزشکان
پژوهشگران تأکید میکنند در بیمارانی که پس از سالها مصرف داروهای ضداسید معده با کمخونی شدید و افزایش LDH مراجعه میکنند، نباید تنها به تشخیص همولیز اکتفا کرد. اگر افزایش LDH و کاهش هاپتوگلوبین همراه با رتیکولوسیت پایین باشد، باید احتمال کمبود ویتامین B12 و فولات و اختلال در تولید گلبولهای قرمز نیز در نظر گرفته شود.
به گفته نویسندگان، اندازهگیری زودهنگام سطح ویتامین B12 و اسیدفولیک و بررسی سابقه مصرف داروهای مهارکننده پمپ پروتون میتواند از انجام آزمایشهای غیرضروری جلوگیری کرده و درمان را سریعتر آغاز کند.
این گزارش نشان میدهد مصرف طولانیمدت داروهای مهارکننده پمپ پروتون مانند امپرازول و لانزوپرازول ممکن است در برخی افراد با کمبود شدید ویتامین B12 همراه شود و در موارد نادر، تصویری آزمایشگاهی شبیه کمخونی همولیتیک ایجاد کند. هرچند این مطالعه تنها بر پایه دو گزارش موردی است و رابطه علت و معلولی را اثبات نمیکند، اما پژوهشگران توصیه میکنند پزشکان در مصرفکنندگان طولانیمدت این داروها، بهویژه در صورت بروز کمخونی ماکروسیتیک، سطح ویتامین B12 و فولات را نیز ارزیابی کنند.
